Luật Phát triển đô thị đột phá thúc đẩy phát triển TP.HCM, đô thị đặc biệt

Khơi thông nguồn lực và thể chế cho đô thị đặc biệt

Việc xây dựng và ban hành Luật Phát triển đô thị được xem là bước đi chiến lược nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, tạo đà bứt phá toàn diện cho các đô thị lớn trong giai đoạn mới.

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh rằng dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển. Mục tiêu trọng tâm là tạo lập khuôn khổ pháp lí ổn định, đột phá và khả thi nhằm thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của TP.HCM - đô thị đặc biệt - cùng các đô thị lớn và khu kinh tế đặc biệt khác trên cả nước. Việc ban hành đạo luật này đóng vai trò quyết định trong việc giải quyết các bài toán cấp bách từ thực tiễn quản lí đô thị hiện đại.

Sự cần thiết cấp bách của Dự án Luật Phát triển đô thị

Việc thông qua đạo luật này là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỉ nguyên mới và các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền. Đồng thời, dự thảo luật còn mang sứ mệnh kế thừa và luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm qua thời gian tại các nghị quyết của Quốc hội.

Trong bối cảnh hiện nay, TP.HCM và các đô thị lớn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn lớn về quy hoạch, hạ tầng giao thông, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh xã hội cũng như quản trị và liên kết vùng. Do đó, sự ra đời của luật này sẽ cung cấp một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo ra động lực tăng trưởng hoàn toàn mới.

Tinh thần chủ đạo của dự thảo luật là phân cấp, phân quyền mạnh mẽ nhưng luôn đi đôi với kiểm soát quyền lực, bảo đảm sự công khai, minh bạch và đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu địa phương.

Theo báo cáo tại phiên họp, dự thảo luật gồm 05 chương với tổng số 68 điều, tập trung sâu vào hai nhóm nội dung chủ yếu. Thứ nhất là phân quyền triệt để và toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật để giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh từ thực tiễn năng động của đời sống kinh tế - xã hội. Việc phân quyền này được thiết kế song song với các quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục nhằm giữ vững sự thống nhất của hệ thống pháp luật chung.

Bên cạnh đó, dự thảo còn chú trọng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa các hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ, đơn giản hóa tối đa quy trình để tạo thuận lợi tối ưu cho người dân và doanh nghiệp. Nhóm nội dung thứ hai là thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các lĩnh vực then chốt như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng sạch, công nghiệp công nghệ cao, thu hút nhà đầu tư chiến lược tầm cỡ quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Để bảo đảm các chính sách được thực thi hiệu quả, dự thảo luật cũng thiết kế cơ chế thanh tra, kiểm tra và giám sát vô cùng chặt chẽ. Đáng chú ý, khung pháp lí mới chú trọng việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đồng thời kiên quyết xử lí nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi chính sách hoặc lạm dụng quyền hạn để trục lợi cá nhân.

Ý kiến thẩm tra và định hướng hoàn thiện khung pháp lí

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban cùng các cơ quan tham gia thẩm tra hoàn toàn tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi điều chỉnh, làm rõ trọng tâm của luật là cơ chế, chính sách phát triển TP.HCM và các đô thị đặc biệt, đồng thời phân định rạch ròi phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Về tính khả thi, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung các nguyên tắc cụ thể làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng chính sách phát triển cho các địa phương chưa chính thức đạt chuẩn đô thị đặc biệt. Cùng với đó, cần làm rõ vai trò điều phối vĩ mô của Chính phủ trong mối quan hệ phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, đảm bảo hài hòa tuyệt đối lợi ích giữa các vùng miền cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế này.

Kết luận phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của cơ quan soạn thảo, đồng thời yêu cầu Ban soạn thảo tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp tại phiên họp để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Đạo luật này khi được thông qua hứa hẹn sẽ là chiếc chìa khóa vạn năng tháo gỡ các nút thắt thể chế, mở ra không gian phát triển đột phá cho TP.HCM và các đô thị trọng điểm trên cả nước trong chặng đường phát triển mới của dân tộc.

Luật Đô thị đặc biệt tạo động lực liên kết vùng và phát triển bền vững

Luật Đô thị đặc biệt tại TP.HCM có gì đặc biệt?

TP.HCM 50 năm: Từ 'xé rào' thể chế đến đô thị đặc biệt

Nam Phong