TP.HCM đối mặt làn sóng ma túy tổng hợp: Sở Y tế chỉ ra ‘điểm nghẽn’ lớn nhất
Ma túy tổng hợp đang trở thành thách thức lớn nhất trong công tác phòng, chống ma túy tại TP.HCM khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Số ca rối loạn tâm thần ngày càng phức tạp, trong khi nhân lực chuyên khoa còn thiếu hụt.
Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026 (từ 1/6 đến 30/6) được TP.HCM triển khai với chủ đề "Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy", đã huy động toàn bộ hệ thống y tế từ Sở Y tế, các bệnh viện, trung tâm y tế, mạng lưới y tế cơ sở đến các cơ sở kinh doanh dược cùng tham gia.
Đây không chỉ là một chiến dịch truyền thông mà còn là bước tăng cường năng lực chuyên môn nhằm phát hiện sớm, điều trị và giảm tác hại của ma túy trong cộng đồng.
Điều trị Methadone vẫn là "lá chắn", nhưng ma túy tổng hợp là khoảng trống lớn
Theo Sở Y tế TP.HCM, hiện thành phố đã công khai danh sách 202 cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy. Các cơ sở này phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an và chính quyền địa phương để tiếp nhận hồ sơ, đánh giá chuyên môn và thực hiện đúng quy trình theo quy định của pháp luật. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp người nghiện được tiếp cận dịch vụ y tế sớm hơn thay vì chỉ xử lí khi đã phát sinh các hậu quả nghiêm trọng.
Song song với đó, ngành y tế cũng đẩy mạnh truyền thông cộng đồng. Hơn 85 buổi tuyên truyền, nhiều cuộc thi tìm hiểu pháp luật cùng hơn 150 tin, bài trên môi trường số đã giúp nâng cao nhận thức cho hơn 18.000 người dân. Nội dung tập trung vào nhận diện ma túy "núp bóng" thực phẩm, cảnh báo thủ đoạn mua bán qua mạng xã hội và ứng dụng công nghệ, đồng thời phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến phòng, chống ma túy.
Theo ông Nguyễn Tăng Minh – Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, truyền thông chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là người dân phải biết cách nhận diện nguy cơ và chủ động tiếp cận các cơ sở y tế khi phát hiện dấu hiệu sử dụng ma túy hoặc rối loạn tâm thần liên quan đến chất gây nghiện.
Bên cạnh hoạt động phát hiện và xác định tình trạng nghiện, TP.HCM tiếp tục duy trì hệ thống điều trị Methadone và các chương trình giảm tác hại HIV/AIDS.
Đến cuối tháng 6/2026, thành phố có 30 cơ sở điều trị Methadone đang quản lí 2.783 bệnh nhân, trong đó nhiều người đồng thời được điều trị thuốc kháng HIV (ARV) và bệnh lao. Ngoài ra, hơn 9.500 người từng nghiện chích ma túy đang được quản lí điều trị ARV và tham gia các chương trình dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tăng Minh, đây mới chỉ là giải pháp hiệu quả đối với nhóm nghiện các chất dạng thuốc phiện. Điều đáng lo ngại hiện nay là ma túy tổng hợp vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, khiến việc cai nghiện và phục hồi chức năng gặp rất nhiều khó khăn.
Ông cho biết, nhiều bệnh nhân sau khi sử dụng ma túy tổng hợp xuất hiện các rối loạn tâm thần kéo dài, thậm chí có biểu hiện hoang tưởng, ảo giác hoặc mất khả năng kiểm soát hành vi. Trong khi đó, y học hiện vẫn chưa có liệu pháp thay thế tương tự Methadone dành cho nhóm chất này. Chính khoảng trống điều trị ấy đang trở thành "điểm nghẽn" lớn nhất trong công tác phòng, chống ma túy hiện nay.
Thiếu bác sĩ tâm thần và những vướng mắc về cơ chế
Không chỉ thiếu thuốc điều trị, ngành y tế TP.HCM còn đối mặt với áp lực ngày càng lớn về nhân lực.
Theo Sở Y tế TP.HCM, đội ngũ y tế tuyến cơ sở hiện phải kiêm nhiệm nhiều chương trình y tế khác nhau, trong khi bác sĩ chuyên khoa tâm thần vẫn còn rất hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát hiện sớm, theo dõi và điều trị các rối loạn tâm thần do ma túy gây ra ngay tại cộng đồng.
Ông Nguyễn Tăng Minh cũng cho rằng công tác phòng, chống ma túy sẽ khó đạt hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp từ gia đình. Thực tế vẫn còn không ít trường hợp người thân chưa hợp tác trong quản lí, theo dõi và động viên người nghiện điều trị, làm gia tăng nguy cơ tái nghiện.
Một vấn đề khác được lãnh đạo Sở Y tế TP.HCM chỉ ra là những bất cập trong cơ chế hiện hành. Theo quy định, người đang điều trị Methadone nếu bị phát hiện sử dụng thêm các loại ma túy khác ngoài chất dạng thuốc phiện sẽ phải chấm dứt điều trị. Điều này khiến số lượng bệnh nhân tham gia chương trình có xu hướng giảm và vô tình làm mất đi cơ hội duy trì điều trị đối với một số trường hợp vẫn còn nhu cầu hỗ trợ y tế.
Cần chiến lược dài hạn để không chỉ dừng ở các chiến dịch
Theo ông Nguyễn Tăng Minh, xây dựng các xã, phường không ma túy không thể chỉ dựa vào các đợt cao điểm mà cần một chiến lược lâu dài với sự phối hợp đồng bộ giữa ngành y tế, lực lượng công an, chính quyền địa phương và mỗi gia đình.
Ông nhấn mạnh rằng đầu tư cho hệ thống điều trị, tăng cường nhân lực tâm thần, hoàn thiện cơ chế pháp lý và nâng cao nhận thức cộng đồng chính là những giải pháp cốt lõi để TP.HCM nâng cao hiệu quả phòng, chống ma túy trong giai đoạn mới.
Trong bối cảnh ma túy tổng hợp tiếp tục diễn biến phức tạp, việc xây dựng một hệ thống y tế đủ năng lực phát hiện sớm, điều trị kịp thời và hỗ trợ phục hồi lâu dài sẽ quyết định hiệu quả của cuộc chiến này. Đó cũng là điều kiện để mục tiêu xây dựng các địa bàn không ma túy trở thành kết quả thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở những chiến dịch ngắn hạn.
