An toàn thực phẩm ở TP.HCM: Vì sao vẫn xảy ra nhiều vụ ngộ độc?
Dù công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường và chuyển đổi số trong quản lí an toàn thực phẩm được đẩy mạnh, TP.HCM vẫn ghi nhận 9 vụ ngộ độc thực phẩm trong 7 tháng đầu năm 2026, khiến 681 người mắc và 463 người phải nhập viện. Thực tế này đặt ra câu hỏi: Vì sao một đô thị có hệ thống quản lí ngày càng hoàn thiện vẫn liên tiếp xảy ra các vụ ngộ độc?
Theo Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, trong 7 tháng đầu năm 2026, thành phố xảy ra 9 vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến 3.741 người sử dụng bữa ăn. Trong đó, 681 người mắc và 463 người phải nhập viện điều trị. Dù chưa ghi nhận trường hợp tử vong, những vụ việc liên tiếp xảy ra tại trường học, bếp ăn tập thể và khu công nghiệp cho thấy nguy cơ vẫn hiện hữu ngay ở những nơi phục vụ số lượng lớn người dân mỗi ngày.
Kết quả điều tra cho thấy các tác nhân gây ngộ độc chủ yếu vẫn là vi khuẩn Salmonella spp., Bacillus cereus, độc tố Histamine trong cá biển và độc tố từ cá nóc. Đây đều là những nguyên nhân có thể được kiểm soát nếu toàn bộ chuỗi từ nguyên liệu, bảo quản, chế biến đến vận chuyển được thực hiện đúng quy trình.
Vì sao vẫn xảy ra nhiều vụ ngộ độc?
Theo ông Lê Minh Hải - Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, câu chuyện an toàn thực phẩm tại một siêu đô thị không thể nhìn nhận đơn thuần qua số lượng các cuộc thanh tra hay giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Điều quan trọng hơn là khả năng giám sát thực tế trong toàn bộ chuỗi cung ứng và phát hiện sớm các nguy cơ trước khi thực phẩm đến tay người tiêu dùng.
Ông Hải cho rằng, với hàng trăm nghìn cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm trên địa bàn, cơ quan quản lí rất khó kiểm soát tuyệt đối nếu chỉ dựa vào phương thức thanh tra truyền thống. Chính vì vậy, ngành đang chuyển mạnh sang mô hình quản lí dựa trên đánh giá nguy cơ, ứng dụng dữ liệu và tăng cường hậu kiểm thay vì chỉ tập trung vào kiểm tra định kì.
Theo Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra không phải do thiếu quy định pháp luật mà xuất phát từ việc một số cơ sở chưa tuân thủ đầy đủ quy trình bảo đảm vệ sinh trong quá trình chế biến, bảo quản hoặc sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc. Chỉ cần một mắt xích lơ là cũng có thể dẫn đến hậu quả đối với hàng trăm người sử dụng cùng một bữa ăn.
Đây cũng là lí do Sở An toàn thực phẩm TP.HCM xác định trọng tâm quản lí trong thời gian tới không chỉ là xử lí vi phạm mà phải xây dựng cơ chế phòng ngừa từ sớm, từ xa, dựa trên dữ liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc của từng nhóm thực phẩm.
Những "điểm nghẽn" trong công tác quản lý
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là sự thay đổi nhanh của mô hình kinh doanh thực phẩm. Theo Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, không ít cơ sở đăng ký địa chỉ kinh doanh nhưng hoạt động sản xuất, chế biến lại diễn ra ở nơi khác hoặc hoàn toàn chuyển sang bán hàng trực tuyến. Một số đơn vị liên tục thay đổi địa điểm, khiến việc hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều trở ngại khi xảy ra sự cố.
Bên cạnh đó, ý thức chấp hành quy định của một bộ phận cơ sở kinh doanh vẫn chưa đồng đều. Mặc dù số lượng người tham gia tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm tăng mạnh trong năm 2026, vẫn còn tình trạng không thực hiện đầy đủ quy trình kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn hoặc sử dụng nguyên liệu thiếu hóa đơn, chứng từ. Trong 7 tháng đầu năm, lực lượng chức năng đã xử phạt 30 cơ sở với tổng số tiền gần 400 triệu đồng. Tuy nhiên, con số này vẫn còn rất nhỏ so với quy mô thị trường thực phẩm của thành phố.
Theo ông Lê Minh Hải, xử phạt chỉ là giải pháp sau cùng. Điều quan trọng là phải nâng cao ý thức tự giác của doanh nghiệp và người sản xuất, bởi cơ quan quản lí không thể có mặt ở mọi cơ sở, mọi thời điểm.
Hướng đến quản lý an toàn thực phẩm bằng công nghệ và truy xuất nguồn gốc
Để giảm nguy cơ xảy ra các vụ ngộ độc trong thời gian tới, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho biết đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lí. Hơn 12.000 hồ sơ hành chính đã được tiếp nhận và giải quyết với tỉ lệ đúng hạn gần như tuyệt đối, tạo nền tảng để xây dựng hệ thống quản lí minh bạch và kết nối dữ liệu giữa các ngành liên quan.
Song song đó, thành phố tiếp tục mở rộng mô hình chuỗi thực phẩm an toàn, đồng thời triển khai truy xuất nguồn gốc đối với các nhóm thực phẩm thiết yếu như thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm. Theo ông Lê Minh Hải, khi toàn bộ hành trình của thực phẩm được số hóa và minh bạch, cơ quan quản lí sẽ phát hiện sớm nguy cơ, khoanh vùng nhanh sản phẩm không bảo đảm chất lượng và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Trong bối cảnh năm học mới đang đến gần, nhu cầu sử dụng suất ăn tập thể tiếp tục tăng cao, việc bảo đảm an toàn thực phẩm không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lí. Theo Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, chỉ khi chính quyền, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng tham gia xây dựng văn hóa sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn thì các vụ ngộ độc mới có thể được kéo giảm một cách bền vững.
Với một đô thị hơn chục triệu dân, bảo đảm an toàn cho từng bữa ăn không chỉ là yêu cầu về y tế công cộng mà còn là thước đo năng lực quản trị đô thị. Những giải pháp về chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và quản lí theo đánh giá nguy cơ đang được TP.HCM kì vọng sẽ tạo ra bước chuyển từ "xử lý sự cố" sang "phòng ngừa rủi ro", góp phần xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm bền vững trong những năm tới.
