Thơ 'Rễ' nhắc về giá trị của khoa học cơ bản

Rễ

Người ta nói nhiều về lượng tử.

Những con chip lạnh hơn khoảng không,

những qubit chập chờn

giữa có và không,

những cỗ máy

có thể mở một cánh cửa

mà hôm nay nhân loại còn đứng ngoài.

Người ta nói nhiều về tương lai.

Ít ai nói

về người ngồi một mình

trong căn phòng thí nghiệm cũ,

đo đi đo lại

một phổ hấp thụ,

một tinh thể,

một nguyên tử

không chịu nghe lời.

Không có những con người ấy,

lượng tử chỉ là một khẩu hiệu.

Không có vật lý chất rắn,

ai sẽ hiểu

điện tử đi đâu

trong lòng vật liệu?

Không có quang học,

ai sẽ điều khiển

những photon

mỏng như một lời cầu nguyện?

Không có vật lý nguyên tử,

ai sẽ giữ được

một nguyên tử đứng yên

lâu hơn một cái chớp mắt,

để nó trở thành

một qubit?

Một cái cây

không lớn lên

nhờ treo đầy quả giả.

Một ngôi nhà

không đứng vững

nhờ bản vẽ đẹp.

Một đất nước

không thể bước vào kỷ nguyên mới

chỉ bằng những bản kế hoạch

và những lễ khởi công.

Điều khó nhất

không phải là mua một cỗ máy.

Điều khó nhất

là chờ hai mươi năm

để một cậu sinh viên

trở thành một nhà khoa học.

Hai mươi năm

không có cắt băng khánh thành.

Hai mươi năm

không có những con số đẹp

để báo cáo.

Chỉ có

những bài giảng,

những phương trình viết rồi xóa,

những thí nghiệm thất bại,

những bài báo

ít người đọc,

và một niềm tin

rằng tri thức

không bao giờ phản bội

người gieo nó.

Nếu chỉ đầu tư

vào ngọn,

mà quên chăm

rễ,

thì sớm muộn

ngọn cũng sẽ khô.

Nếu chỉ chạy theo

công nghệ,

mà bỏ mặc

khoa học cơ bản,

thì sẽ đến một ngày

chúng ta nhận ra

mình đã xây một con tàu rất đẹp,

nhưng quên học

cách làm ra thép.

Khoa học cơ bản

không hứa hẹn

một mùa gặt ngay năm sau.

Nó giống như người đào giếng.

Đứng dưới mặt đất,

lấm lem,

chẳng ai nhìn thấy.

Đến khi nước trong vọt lên,

mọi người chỉ reo mừng

dòng nước.

Ít ai nhớ

người đã đào.

Bài thơ được làm bằng ChatGPT đã đăng trên blog của GS Đàm Thanh Sơn (https://damtson.wordpress.com/2026/07/30/re/).

GS.TS Đàm Thanh Sơn