AI và MRI 3T mở rộng ‘cửa sổ vàng’ đột quỵ: Thay đổi cách tiếp cận hàng nghìn bệnh nhân
Không còn phụ thuộc tuyệt đối vào mốc 4,5 giờ, AI và MRI 3T giúp bác sĩ xác định mô não còn có thể cứu được, mở thêm cơ hội điều trị và phục hồi cho bệnh nhân đột quỵ.
Không còn phụ thuộc tuyệt đối vào mốc 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng, điều trị đột quỵ hiện đại đang bước sang một giai đoạn mới khi bác sĩ đưa ra quyết định dựa trên tình trạng mô não còn sống thay vì chỉ nhìn vào đồng hồ. Với sự hỗ trợ của MRI 3 Tesla và trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều bệnh nhân tưởng chừng đã mất cơ hội vẫn có thể được chỉ định tiêu sợi huyết an toàn và hiệu quả.
Điều trị đột quỵ chuyển từ "đua với thời gian" sang "cứu mô não"
Trong nhiều năm, mốc 4,5 giờ được xem là "cửa sổ vàng" để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch cho bệnh nhân nhồi máu não cấp. Sau khoảng thời gian này, nguy cơ xuất huyết não tăng lên, khiến nhiều trường hợp không còn đủ điều kiện điều trị. Điều đó đồng nghĩa với việc không ít bệnh nhân bị đột quỵ trong lúc ngủ hoặc không xác định được thời điểm khởi phát phải bỏ lỡ cơ hội phục hồi.
Tuy nhiên, sự phát triển của chẩn đoán hình ảnh thần kinh đã tạo ra bước ngoặt quan trọng. Thay vì chỉ căn cứ vào thời gian, các bác sĩ hiện đánh giá trực tiếp vùng mô não còn khả năng cứu sống để quyết định phương pháp điều trị.
BSCKII Huỳnh Quốc Sĩ, Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, cho biết tư duy điều trị đột quỵ đã có sự thay đổi căn bản.
"Điều quan trọng hiện nay không còn là bệnh nhân khởi phát từ lúc nào, mà là mô não còn cứu được hay không. Điều trị dựa trên hình ảnh học giúp chúng tôi lựa chọn đúng người bệnh có thể hưởng lợi từ tiêu sợi huyết, kể cả trong cửa sổ muộn hoặc đột quỵ thức giấc", BSCKII Huỳnh Quốc Sĩ chia sẻ.
Theo ông, đây là xu hướng đã được nhiều trung tâm đột quỵ lớn trên thế giới áp dụng và đang được triển khai hiệu quả tại Việt Nam.
MRI 3T và AI giúp "nhìn thấy" phần não còn có thể cứu
Yếu tố tạo nên cuộc cách mạng này là khả năng xác định vùng penumbra - phần mô não chưa chết hoàn toàn và vẫn có thể phục hồi nếu được tái thông mạch máu kịp thời.
Hệ thống cộng hưởng từ MRI 3 Tesla kết hợp các chuỗi xung DWI-FLAIR cùng phần mềm phân tích tưới máu tự động như RAPID cho phép bác sĩ phân biệt rõ vùng nhồi máu không hồi phục với vùng mô não còn khả năng sống. Nhờ đó, nhiều bệnh nhân đến viện sau 4,5 giờ hoặc bị đột quỵ khi đang ngủ vẫn có thể được cân nhắc truyền thuốc tiêu sợi huyết nếu hình ảnh học đáp ứng các tiêu chí an toàn.
Theo BSCKII Huỳnh Quốc Sĩ, đây là sự thay đổi mang tính bản chất trong điều trị đột quỵ. Ông nhận định: "Hình ảnh học hiện đại giúp bác sĩ cá thể hóa điều trị cho từng người bệnh. Không phải tất cả bệnh nhân sau 4,5 giờ đều hết cơ hội, cũng không phải ai trong 4,5 giờ đầu đều phù hợp để tiêu sợi huyết. Quyết định điều trị ngày càng dựa trên bằng chứng hình ảnh của mô não."
Kết quả nghiên cứu trên 106 bệnh nhân nhồi máu não cấp tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ được điều trị bằng Alteplase liều thấp trong khoảng từ 4,5 đến 9 giờ hoặc ở nhóm đột quỵ thức giấc dựa trên hình ảnh MRI 3T ghi nhận hơn 86% người bệnh đạt mức độc lập trong sinh hoạt sau 90 ngày. Trong khi đó, thời gian từ khi nhập viện đến lúc truyền thuốc tiêu sợi huyết chỉ khoảng 60 phút, còn thời gian chụp MRI trung bình khoảng 17 phút.
Những con số này cho thấy, nếu quy trình cấp cứu được tổ chức đồng bộ giữa khoa Cấp cứu, Chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp thần kinh, việc mở rộng cửa sổ điều trị hoàn toàn có thể triển khai hiệu quả tại Việt Nam.
Thực tế tại trung tâm cũng ghi nhận nhiều ca bệnh đặc biệt được cứu sống nhờ chiến lược điều trị dựa trên hình ảnh học, trong đó có bệnh nhân trẻ bị đột quỵ sau hơn 5,5 giờ và trường hợp nhồi máu động mạch Percheron hiếm gặp. Sau điều trị tiêu sợi huyết, người bệnh cải thiện rõ rệt chức năng thần kinh và phục hồi khả năng sinh hoạt.
AI sẽ tiếp tục thay đổi điều trị đột quỵ tại Việt Nam
Theo các chuyên gia, AI đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong cấp cứu đột quỵ. Các thuật toán có thể phân tích hình ảnh tưới máu não trong thời gian rất ngắn, tự động tính toán thể tích lõi nhồi máu, vùng mô não còn sống và cung cấp dữ liệu giúp bác sĩ đưa ra quyết định nhanh hơn.
BSCKII Huỳnh Quốc Sĩ cho rằng AI không thay thế bác sĩ mà đóng vai trò hỗ trợ rút ngắn thời gian xử trí - yếu tố đặc biệt quan trọng trong điều trị đột quỵ. Khi được kết hợp với hệ thống MRI công suất cao và quy trình cấp cứu chuẩn hóa, AI sẽ góp phần mở rộng cơ hội điều trị cho nhiều bệnh nhân vốn trước đây bị xem là đã qua "cửa sổ vàng".
Từ chiến lược "điều trị theo thời gian" sang "điều trị theo mô não", cùng sự hỗ trợ của MRI 3T và AI, điều trị đột quỵ đang bước vào một giai đoạn mới. Sự thay đổi này không chỉ mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh mà còn giúp giảm nguy cơ tàn phế, nâng cao chất lượng phục hồi và khẳng định năng lực của các trung tâm đột quỵ chuyên sâu tại Việt Nam trong việc tiếp cận những tiến bộ y học hiện đại.
