Chính quyền Trump cấm robot mới của Trung Quốc, startup Mỹ lo bị tụt hậu
Chính quyền Trump đã mở thêm một mặt trận mới trong chiến dịch siết chặt công nghệ Trung Quốc, lần này là robot.
Hôm 28/7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã ban hành các quy định cấm nhập khẩu các robot tiên tiến mới do nước ngoài sản xuất, với lí do chúng gây ra “những rủi ro không thể chấp nhận được” với an ninh quốc gia. Nhóm sản phẩm này bao gồm robot hình người, robot bốn chân và thậm chí một số robot hút bụi.
Các mẫu robot đã được cấp phép trước đó không bị ảnh hưởng, trong khi các nhà sản xuất vẫn có thể xin phê duyệt có điều kiện. Tuy nhiên, động thái này sẽ tác động lớn đến các công ty Trung Quốc như Unitree.
Unitree là hãng sản xuất những robot có giá tương đối rẻ và đang được nhiều startup cũng như các nhà nghiên cứu tại các trường đại học Mỹ sử dụng.
Các hạn chế của FCC đã làm ngành robot Mỹ chia rẽ. Trong các cuộc phỏng vấn với trang Insider, các nhà sản xuất robot Mỹ hoan nghênh việc được bảo vệ trước các đối thủ Trung Quốc có chính phủ trợ cấp. Trong khi đó, các startup và nhà nghiên cứu cảnh báo rằng việc mất quyền tiếp cận những phần cứng giá phải chăng có thể khiến Mỹ càng tụt lại phía sau trong lĩnh vực robot hình người, nơi Trung Quốc hiện đã chiếm ưu thế.
Theo công ty nghiên cứu Omdia, các công ty Trung Quốc chiếm khoảng 90% số robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu trong năm 2025.
Chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm nhỏ các nhà sản xuất robot Mỹ
AJ Meyer, Giám đốc điều hành Pickle Robot - công ty Mỹ phát triển robot chuyên lấy các thùng hàng khỏi xe tải và container vận chuyển, cho rằng phần cứng robot Trung Quốc rất hữu ích nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro bảo mật thực sự. Tuy nhiên, ông cho rằng biện pháp của FCC chủ yếu chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm nhỏ các nhà sản xuất robot trong nước.
“Tôi sẽ không bao giờ đưa một robot Unitree vào cơ sở của khách hàng rồi kết nối nó với Internet ngay khi lấy ra khỏi hộp”, AJ Meyer nói.
Ông cho biết sẽ sửa đổi phần mềm và hệ thống kết nối của robot Unitree trước khi đưa vào sử dụng. Theo AJ Meyer, yêu cầu rõ ràng về thông tin sản phẩm, chứng nhận an toàn và bảo mật cùng quy định trách nhiệm pháp lí sẽ giúp kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn so với việc cấm nhập khẩu robot trên diện rộng.
Robot hình người và robot bốn chân Trung Quốc hiện nằm trong số ít nền tảng mà các nhóm nhỏ có đủ khả năng mua. Robot bốn chân có giá bán lẻ chỉ từ khoảng 3.000 USD, trong khi robot hình người cấp thấp có giá khởi điểm khoảng 6.000 USD, chưa tính phí nhập khẩu và thuế quan.
Trong khi đó, phần lớn robot hình người Mỹ vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa được bán rộng rãi dưới dạng sản phẩm có thể mua ngay.
Giá bán cuối cùng của robot hình người do Mỹ sản xuất vẫn chưa rõ. Elon Musk từng ước tính chi phí sản xuất robot hình người Optimus của Tesla có thể giảm xuống khoảng 20.000 - 25.000 USD mỗi robot khi sản lượng được mở rộng. Tuy nhiên, chưa rõ Tesla sẽ bán Optimus với mức giá bao nhiêu.
Vedant Nair, đồng sáng lập startup phần mềm robot Miru được Y Combinator đầu tư, nói với Insider rằng lệnh cấm sẽ gây tổn hại cho các startup nhỏ và các nhà nghiên cứu đại học.
“Điều này sẽ cản trở nghiêm trọng khả năng phát triển các sản phẩm hữu ích của họ. Quá trình phát triển sẽ bị đình trệ vì họ thậm chí không thể tiếp cận phần cứng”, Vedant Nair nói.
Y Combinator là vườn ươm tăng tốc khởi nghiệp và quỹ đầu tư mạo hiểm nổi tiếng của Mỹ, được thành lập năm 2005. Y Combinator chuyên lựa chọn các startup ở giai đoạn sớm, đầu tư vốn ban đầu, tư vấn và hỗ trợ họ phát triển, gọi vốn.
Vedant Nair cho rằng các công ty Trung Quốc sẽ tiếp tục bán robot tại những thị trường khác, qua đó tạo ra doanh thu và thu thập dữ liệu từ hoạt động thực tế. Điều này có thể giúp các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp tục mở rộng lợi thế về phần cứng.
Bilal Zuberi, nhà sáng lập quỹ đầu tư Red Glass Ventures, chuyên đầu tư vào lĩnh vực AI vật lý, gọi quyết định của Mỹ là thiển cận và mang tính bảo hộ.
“Chúng ta nên khuyến khích việc học hỏi trên quy mô lớn từ Trung Quốc để hiểu tương lai ngành robot và phần cứng sẽ đi về đâu”, Bilal Zuberi nói.
Các công ty Mỹ ủng hộ biện pháp hạn chế robot Trung Quốc
Evan Beard, Giám đốc điều hành Standard Bots - nhà sản xuất cánh tay robot có trụ sở tại New York (Mỹ) được định giá 1 tỉ USD, từ lâu đã kêu gọi Washington hạn chế robot Trung Quốc.
Trong phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ năm ngoái, Evan Beard đề xuất cấm nhập khẩu hoặc áp thuế để đối phó với các đối thủ Trung Quốc được chính phủ nước này trợ cấp. Tháng trước, Evan Beard đã gặp Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick để thảo luận về sự cạnh tranh từ Trung Quốc.
“Đây là một trong những biện pháp thương mại lớn nhất và quan trọng nhất trong lịch sử Mỹ. Đó là thông điệp cho thấy Mỹ cần trở thành quốc gia dẫn đầu và làm chủ những công nghệ nền tảng cốt lõi này. Chúng quá quan trọng để có thể giao cho nước khác”, Evan Beard nói với Insider.
Peggy Johnson, Giám đốc điều hành Agility Robotics, cũng ủng hộ các biện pháp hạn chế. Startup này dự kiến niêm yết với mức định giá 2,5 tỉ USD và đang lắp ráp robot hình người tại bang Oregon (Mỹ) để thực hiện những công việc lặp đi lặp lại như di chuyển các thùng hàng nặng và chất hàng lên băng chuyền.
Trong một tuyên bố, Agility Robotics cho rằng lệnh cấm là bước đi quan trọng nhằm giải quyết các rủi ro với an ninh quốc gia và an ninh kinh tế do robot sản xuất ở nước ngoài gây ra, trước khi chúng “ăn sâu vào toàn bộ ngành công nghiệp”, tương tự những gì đã xảy ra với thị trường máy bay không người lái (drone).
Các nhà sản xuất Trung Quốc từng chiếm ưu thế trên thị trường drone thương mại tại Mỹ trước khi Washington áp dụng các hạn chế với những mẫu drone mới do nước ngoài sản xuất vào năm ngoái vì lo ngại an ninh quốc gia.
Agility Robotics cho biết: “Quyết định này tạo lợi thế cho những công ty đã đầu tư xây dựng các chuỗi cung ứng trong nước đáng tin cậy ngay từ đầu”.
Năm ngoái, các nhà nghiên cứu phát hiện cửa hậu (backdoor) không được công bố trong robot chó Go1 của Unitree, có thể cho phép người bên ngoài điều khiển robot và truy cập camera.
Một phân tích khác cho thấy những robot Unitree được sử dụng tại Viện Công nghệ Massachusetts, Đại học Princeton và Đại học Carnegie Mellon có thể cũng đã bị ảnh hưởng bởi cùng lỗ hổng này.
FCC đã viện dẫn những rủi ro tương tự trong đánh giá về an ninh quốc gia: “Các thiết bị robot tiên tiến thu thập dữ liệu có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng để giám sát người Mỹ, tăng cường năng lực của các cơ quan tình báo nước ngoài hoặc điều khiển từ xa các robot”.
“Chúng ta đang sống trong một thế giới mà những năng lực AI tiên tiến nhất đang được xem là tài sản quốc gia”, Lian Jye Su, nhà phân tích của Omdia, nói với Insider.
Theo Lian Jye Su, mục tiêu rộng hơn là đạt được “chủ quyền robot”, tức các quốc gia phải bảo đảm họ có quyền kiểm soát những robot mà mình phụ thuộc, thay vì dựa vào một đối thủ địa chính trị.
