Sống giữa đại công trường, nhiều khu dân cư TP.HCM bị chia cắt

TP.HCM đang đồng loạt triển khai nhiều dự án giao thông quy mô lớn. Những công trình này được kỳ vọng giải quyết ùn tắc, mở rộng không gian đô thị và tăng khả năng kết nối vùng.

Tuy nhiên, trong thời gian thi công, người dân sống dọc các tuyến đường phải đối mặt với một thực tế khác. Đường vào khu dân cư bị thu hẹp, lộ trình quen thuộc liên tục thay đổi. Bụi, tiếng ồn và ùn tắc kéo dài trở thành một phần trong sinh hoạt hằng ngày.

Tác động thể hiện rõ tại khu vực nút giao An Phú, nút giao Mỹ Thủy và dọc hành lang metro số 2 Bến Thành – Tham Lương. Đây đều là những dự án có quy mô lớn, nằm trên các trục đường đông dân cư và có mật độ phương tiện cao.

Khu dân cư bị chia cắt, đường quen biến thành lối đi tạm

Dọc đường Cách Mạng Tháng Tám, Trường Chinh, Lê Lai và Phạm Hồng Thái, nhiều vị trí được rào chắn để phục vụ dự án metro số 2. Hàng rào xuất hiện giữa đường, sát vỉa hè hoặc trước các khu nhà và cơ sở kinh doanh.

Theo ghi nhận, vào tháng 4/2026, hàng trăm vị trí rào chắn đã được thiết lập trên hành lang dự án. Hoạt động thi công diễn ra liên tục, trong đó có các hạng mục được triển khai 24 giờ mỗi ngày. Cơ quan chức năng đánh giá việc chiếm dụng mặt đường ảnh hưởng đáng kể đến lưu thông, nhất là vào giờ cao điểm buổi chiều.

Tác động không chỉ dừng ở tình trạng xe cộ đi chậm. Khi một phần lòng đường hoặc vỉa hè bị rào lại, người đi bộ phải tìm lối tránh. Xe máy từ các hẻm nhỏ khó nhập vào dòng phương tiện trên đường chính. Nhiều tuyến đường nội bộ vốn đóng vai trò kết nối khu dân cư với trường học, chợ và nơi làm việc cũng chịu thêm áp lực.

Tại giao lộ Trường Chinh – Cộng Hòa, các lô cốt phục vụ metro số 2 từng khiến cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM thường xuyên ùn tắc. Phạm vi lưu thông bị thu hẹp trong khi lượng phương tiện qua khu vực này rất lớn, đặc biệt vào đầu giờ sáng và cuối giờ chiều.

Metro số 2 có vai trò quan trọng trong mạng lưới giao thông công cộng của thành phố. Tuyến đi qua khu vực trung tâm và cửa ngõ Tây Bắc, nơi dân cư đông và hoạt động thương mại diễn ra liên tục.

Do đó, việc thi công không thể tách khỏi đời sống đô thị xung quanh. Mỗi lần thay đổi vị trí rào chắn hoặc phương án phân luồng đều có thể làm thay đổi đường đi của hàng nghìn người.

Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM cho biết công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành và việc di dời hạ tầng kỹ thuật cơ bản hoàn tất. Các nhà ga dự kiến được triển khai thi công đồng loạt từ tháng 8/2026.

Điều này đồng nghĩa phạm vi công trường có thể tiếp tục mở rộng khi dự án chuyển sang giai đoạn xây dựng chính. Bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm tiến độ mà còn phải duy trì các lối tiếp cận an toàn cho người dân và hoạt động kinh doanh dọc tuyến.

Ở cửa ngõ phía đông, nút giao An Phú tạo ra một dạng chia cắt khác. Đây là nơi giao nhau của đường Mai Chí Thọ, Lương Định Của, Đồng Văn Cống và đường dẫn cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây.

Công trường gồm hầm chui, cầu vượt và nhiều nhánh kết nối được triển khai trên một phạm vi rộng. Trong quá trình thi công, dòng phương tiện phải liên tục chuyển làn hoặc đi theo các lộ trình tạm.

CSGT từng hướng dẫn phương tiện trên đường Mai Chí Thọ phải quay đầu tại giao lộ Trần Quý Kiên, đi vào đường An Tư Công Chúa rồi mới tiếp cận đường Lương Định Của. Việc điều chỉnh nhằm giảm xung đột giao thông nhưng cũng khiến lộ trình của người dân sống trong khu vực thay đổi.

Dự án nút giao An Phú được khởi công cuối năm 2022, có tổng vốn hơn 3.400 tỉ đồng. Đến tháng 7/2026, công trình tiếp tục phải điều chỉnh thời gian hoàn thành đến quý III/2027.

Nguyên nhân chính là hơn 2,2ha mặt bằng trên đường Lương Định Của chưa được bàn giao, liên quan đến 64 hộ dân và tổ chức. Việc chậm mặt bằng khiến dự án phải kéo dài thêm khoảng một năm so với mốc điều chỉnh trước đó.

Khi tiến độ kéo dài, những phương án giao thông tạm thời cũng kéo dài theo. Người dân không chỉ chịu tác động trong vài tháng mà có thể phải thích nghi với công trường trong nhiều năm.

Khi thời gian thi công trở thành áp lực đời sống

Tình trạng tương tự diễn ra tại nút giao Mỹ Thủy, khu vực kết nối đường Võ Chí Công, Nguyễn Thị Định và tuyến vào cảng Cát Lái.

Chia sẻ với phóng viên Một Thế Giới, anh Nguyễn Thành Hưng (ngụ tại phường Thạch Mỹ Lợi) nói đây là nơi tập trung lượng lớn xe container, xe tải, ô tô và xe máy. Công trường nút giao được triển khai trong lúc hoạt động vận chuyển hàng hóa vẫn diễn ra liên tục, khiến không gian dành cho sinh hoạt dân cư và giao thông địa phương bị thu hẹp.

Tháng 5/2026, dự án đạt hơn 70% khối lượng. Chủ đầu tư đặt mục tiêu hoàn thành vào ngày 30/9/2026, với điều kiện các vướng mắc mặt bằng và phân luồng giao thông được xử lí kịp thời.

Bà Trần Thu Vân (58 tuổi), người dân sống gần nút giao phản ánh tình trạng thiếu vỉa hè, ùn tắc và khói bụi do thi công. Cơ quan chức năng cũng cảnh báo khu vực thường xảy ra va chạm giữa xe máy và xe container, làm tăng rủi ro đối với người dân đi qua công trường.

Khác với công trường nằm ở khu vực tách biệt, Mỹ Thủy vừa là nút giao hàng hóa, vừa nằm sát các khu dân cư hiện hữu. Mỗi ngày có hàng nghìn lượt xe container từ cụm cảng Cát Lái – Phú Hữu đi qua để kết nối với Đồng Văn Cống, Võ Chí Công, Mai Chí Thọ và các tuyến liên vùng.

Trong điều kiện đó, người dân đi xe máy phải di chuyển giữa dòng xe tải nặng, các đoạn đường bị thu hẹp và vị trí thi công thay đổi. Việc tiếp cận nhà ở, cửa hàng hoặc các tuyến đường nhánh vì thế trở nên khó khăn hơn.

Điểm chung giữa metro số 2, nút giao An Phú và nút giao Mỹ Thủy là công trường đều nằm trên những khu vực đã có mật độ dân cư và phương tiện cao. Thành phố không thể đóng toàn bộ tuyến đường để thi công mà phải vừa xây dựng, vừa duy trì giao thông.

Cách tổ chức này giúp hoạt động đô thị không bị ngưng trệ nhưng đẩy phần lớn áp lực sang người dân sống quanh dự án. Họ phải thay đổi giờ đi làm, tìm đường vòng và chấp nhận thời gian di chuyển khó dự đoán.

Bụi và tiếng ồn cũng là vấn đề cần được kiểm soát chặt. Báo cáo về chất lượng không khí cho thấy hoạt động xây dựng, sửa chữa hạ tầng và vận chuyển vật liệu là một trong những nguồn phát sinh bụi tại TP.HCM. Một số khu vực giao thông trong năm 2025 đã ghi nhận nồng độ bụi mịn vượt quy chuẩn.

Các dự án giao thông lớn là nhu cầu không thể tránh khỏi đối với một đô thị hơn 10 triệu dân. Tuy nhiên, lợi ích tương lai không thể trở thành lý do để xem nhẹ những bất tiện hiện tại.

Bên cạnh yêu cầu tiến độ, thành phố cần coi khả năng tiếp cận của khu dân cư là một tiêu chí bắt buộc trong tổ chức thi công. Lối vào nhà, đường đi bộ, vị trí qua đường, hệ thống chiếu sáng và biển báo phải được duy trì rõ ràng.

Các chủ đầu tư cũng cần công khai thời gian rào chắn, thời điểm thay đổi luồng xe và đầu mối tiếp nhận phản ánh. Những đoạn không còn thi công phải được thu hẹp hoặc tháo dỡ hàng rào, tránh chiếm dụng mặt đường kéo dài.

Một công trình giao thông chỉ thực sự hiệu quả khi không tạo thêm rủi ro cho cộng đồng trong quá trình xây dựng. Với người dân sống quanh đại công trường, điều họ cần không chỉ là ngày dự án hoàn thành, mà còn là một lối đi an toàn trong từng ngày công trình còn dang dở.

Nguyễn Tuyết