Mua lại kim cương bán tháo vào tháng 7, PNJ có được phép hạch toán lỗ ngược về quý II?
Việc PNJ quyết định hạch toán khoản lỗ việc mua lại kim cương từ làn sóng bán tháo của khách hàng từ đầu tháng 7 đến nay đang trở thành chuyện khó hiểu, đặt ra câu hỏi đằng sau của việc hạch toán này là gì.
PNJ Mua lại kim cương bán tháo vào tháng 7, hạch toán lỗ vào quý II
Theo những thông tin được PNJ chia sẻ với cổ đông và nhà đầu tư ngày 28/7, công ty này đã chi trả hơn 7.000 tỉ đồng cho việc thu mua lại kim cương, trang sức, vàng từ khách hàng trong thời gian từ ngày 1-27/7. Trong giai đoạn 20 ngày đầu tháng (1-20/7), nhà bán lẻ này ghi nhận tổng doanh thu 1.588 tỉ đồng, trong khi giá trị hàng hóa mua lại lên tới 5.900 tỉ đồng, tức giá trị mua lại gấp 3,71 lần giá trị bán ra, tổng doanh thu bị âm. Giai đoạn 21-27/7, doanh thu bán ra 1.393 tỉ đồng, giá trị hàng mua lại là 1.162 tỉ đồng, tổng doanh thu đã dương.
Có thể thấy, việc chi ra đến hơn 7.000 tỉ đồng để mua lại sản phẩm từ khách hàng trong đó chủ yếu là kim cương và trang sức kim cương đã tạo áp lực về dòng tiền cực kỳ lớn lên PNJ. Doanh nghiệp này phải liên tục đưa ra các cách thức, biện pháp kỹ thuật để kéo dãn việc thanh toán tiền cho khách hàng (kéo dài 120 ngày chia làm nhiều đợt thanh toán), cũng như giới hạn khung giờ nhất định cho việc thu mua lại… Nhờ đó, áp lực dòng tiền đã bớt căng thẳng hơn.
Thế nhưng qua làn sóng bán tháo này đã lộ ra một thực tế, PNJ đang đối mặt với dòng tiền âm trong giai đoạn trên, và khả năng lỗ là rất lớn khi hàng tồn kho từ việc mua lại đang lên tới hơn 7.000 tỉ, đó là chưa tính hàng tồn kho của giai đoạn trước khủng hoảng. Vì vậy, PNJ hạch toán lỗ cho việc này là hoàn toàn có lý do và cũng hợp lý.
Song việc hạch toán khoản lỗ bằng số tiền 865,5 tỉ đồng vào kết quả kinh doanh quý II mới là chuyện lạ. Vì chính PNJ đã cho rằng, hoạt động mua lại sản phẩm từ làn sóng bán tháo của khách hàng phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán quý II/2026.
Vì sự hạch toán “lạ đời” nên PNJ từ lãi thành lỗ
Thông tin từ Báo cáo tài chính quý II/2026 của PNJ cho thấy, doanh thu thuần ghi nhận tăng 12% so với cùng kỳ, đạt gần 8.484 tỉ đồng, chủ yếu nhờ sự đóng góp từ dòng sản phẩm vàng 24K vốn có biên lợi nhuận thấp hơn. Từ đó, lợi nhuận gộp của PNJ giảm 4% so với cùng kỳ, đạt hơn 1.563 tỉ đồng.
Dòng sản phẩm vàng 24K dù có biên lợi nhuận thấp nhưng cũng đóng góp lớn trong việc tiết giảm chi phí bán hàng, lên tới được 12%. Thế nhưng ngược lại, chi phí quản lý doanh nghiệp tăng tới 5,2 lần so với cùng kỳ, lên mức gần 1.063 tỉ đồng. Đáng chú ý, chi phí quản lý doanh nghiệp quý II được PNJ đưa vào khoản trích lập dự phòng việc mua lại kim cương 865,5 tỉ đồng.
Chính vì khoản trích lập dự phòng 865,5 tỉ đồng mà kết quả kinh doanh quý II của PNJ từ lãi chuyển thành lỗ. Theo đó, lợi nhuận sau thuế hợp nhất âm gần 283 tỉ đồng, trở thành quý có mức lỗ đậm nhất kể từ khi doanh nghiệp này công bố thông tin vào quý III/2008. Trong khi đó, quý II/2025, lợi nhuận sau thuế của PNJ đạt gần 437 tỉ đồng.
Một phép tính đơn giản, nếu không trích lập dự phòng khoản 865,5 tỉ đồng, quý II/2026 PNJ có thể đạt mức lợi nhuận hơn 582 tỉ đồng.
PNJ có được phép trích lập dự phòng để hạch toán lỗ vào quý II?
Trên thực tế, việc trích lập dự phòng hay hạch toán lỗ vào đâu là một nghiệp vụ thuần kế toán. Tuy nhiên, trong trường hợp này của PNJ, đây có phải là một nghiệp vụ kế toán thuần túy hay còn có sự chỉ đạo và tính toán của ban lãnh đạo doanh nghiệp là vấn đề đang được quan tâm.
Có thể thấy, nếu không tính lỗ vào quý II thì cũng phải tính lỗ vào quý III – quý xảy ra việc mua lại kim cương bán tháo. Nhưng tại sao lại là quý II?
Theo nhận định của bà Bùi Thị Kim – Trưởng phòng Kinh doanh tại Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam: “Sự việc phát sinh trong quý III nhưng hoạch toán vào quý II, nhiều người nghe qua thấy khó hiểu. Có thể quan điểm của doanh nghiệp là tình hình đã xấu rồi thì đưa những cái xấu nhất vào giai đoạn này, để giai đoạn sau không phải hoạch toán nữa”.
Một giải thích khác từ nghiệp vụ kế toán. Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 23 (VAS 23), đây là “sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán cung cấp bằng chứng về các điều kiện đã tồn tại vào ngày kết thúc kỳ kế toán”. Theo đó, rủi ro tiềm ẩn về chất lượng chứng thư giám định đã phát sinh và có bằng chứng trước đó, doanh nghiệp phải ước tính tổn thất để điều chỉnh số liệu ngược lại vào quý II/2026 chứ không để đến quý III. Còn việc hạch toán vào quý II, nhưng vào tài khoản chi phí quản lý doanh nghiệp, vì khoản này mang tính chất quản trị, xử lý khủng hoảng chung. Ngược lại, khoản 865,5 tỉ đồng không thể hạch toán vào hàng tồn kho, vì trên thực tế trong quý II, số kim cương thu mua lại vẫn còn đang thuộc sở hữu của khách hàng.
Việc PNJ tiến hành trích lập dự phòng sớm từ đó dẫn tới việc hạch toán lỗ 865,5 tỉ đồng vào quý II cho thấy doanh nghiệp này thận trọng. Nhưng mặt khác, động thái này cũng cho thấy, doanh nghiệp có thể có mục đích muốn thị trường hấp thụ thông tin xấu một cách trực diện và tất cả trong một thời điểm, không muốn “quả bom nổ chậm” kéo sang quý III khiến hệ lụy kéo dài dai dẳng. Nếu thông tin xấu được hấp thụ hết vào quý II cùng với khoản lỗ đã được hạch toán, thời gian tới không có phát sinh diễn biến xấu mới, quý III được kỳ vọng PNJ sẽ có một báo cáo tài chính “đẹp đẽ” hơn.
Tuy nhiên, bà Bùi Thị Kim lưu ý rằng, việc trích lập và hạch toán lỗ vào quý II vẫn là từ phía PNJ, còn phải chờ Báo cáo kiểm toán xem có chấp nhận hay có ý kiến gì về cách hoạch toán này của PNJ hay không.