Trộm điện để đào tiền mã hóa: ‘Mặt tối’ của cơn sốt crypto ở Đông Nam Á
Từ Malaysia, Thái Lan đến Indonesia, tình trạng khai thác tiền mã hóa bằng cách câu trộm điện đang trở thành vấn nạn nghiêm trọng, gây thất thoát hàng tỉ euro cho các công ty điện lực, đe dọa an ninh năng lượng và ngày càng gắn với các đường dây tội phạm xuyên quốc gia.
Trong khi các chính phủ tăng cường truy quét, bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế số và kiểm soát những hoạt động khai thác crypto bất hợp pháp vẫn là thách thức lớn của khu vực.
Trộm điện trở thành "nhiên liệu" cho các mỏ đào tiền mã hóa
Cuộc đột kích của cảnh sát bang Johor (Malaysia) cuối tháng 7 vừa qua đã một lần nữa phơi bày quy mô của hoạt động khai thác tiền mã hóa trái phép tại Đông Nam Á.
Trong hai ngày 22 và 23/7, lực lượng chức năng đã khám xét bốn địa điểm thuê, thu giữ 71 máy đào Bitcoin cùng nhiều máy tính, bộ định tuyến và phương tiện vận chuyển. Ba nghi phạm bị bắt giữ. Điều đáng chú ý là toàn bộ hệ thống này hoạt động nhờ việc can thiệp công tơ điện để sử dụng điện miễn phí.
Theo cảnh sát Johor, chỉ trong khoảng một tháng, nhóm này đã khiến công ty điện lực thiệt hại khoảng 16.600 USD tiền điện, trong khi doanh thu từ việc đào Bitcoin ước đạt từ 19.700 đến gần 25.000 USD mỗi tháng.
Nếu nhìn vào con số này, nhiều người có thể cho rằng đây chỉ là một vụ án nhỏ. Tuy nhiên, thực tế lại phản ánh một vấn đề lớn hơn nhiều. Từ năm 2020 đến 2025, Công ty Điện lực Quốc gia Malaysia (Tenaga Nasional Berhad - TNB) đã phát hiện gần 14.000 địa điểm liên quan đến hành vi trộm điện để khai thác tiền mã hóa. Tổng thiệt hại ước tính lên tới khoảng 1,1 tỉ euro.
Theo Bộ Năng lượng Malaysia, số vụ trộm điện liên quan đến khai thác tiền số đã tăng gần bốn lần trong vòng sáu năm, từ 610 vụ năm 2018 lên 2.397 vụ năm 2024. Chính phủ nước này coi đây là mối đe dọa nghiêm trọng đối với an toàn công cộng, ổn định kinh tế cũng như hệ thống điện quốc gia.
Nguyên nhân rất dễ hiểu. Khai thác Bitcoin hay nhiều đồng tiền số khác đòi hỏi các máy tính chuyên dụng (ASIC) hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày, tiêu thụ lượng điện khổng lồ. Chi phí điện thường chiếm phần lớn tổng chi phí vận hành. Trong lúc giá điện tăng và lợi nhuận khai thác ngày càng thu hẹp, nhiều đối tượng đã lựa chọn cách cắt giảm chi phí bằng việc đấu nối trái phép vào lưới điện.
Theo ông Sonny Zulhuda, Phó giáo sư tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia, hàng nghìn vụ việc đang tạo sức ép lớn lên an ninh năng lượng, tính bền vững kinh tế cũng như nguồn thu của ngành điện. Ông cho rằng năng lực thực thi pháp luật vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của loại hình tội phạm này khi cả khung pháp lí lẫn nguồn lực điều tra còn hạn chế, trong khi Malaysia đang đẩy mạnh xây dựng hạ tầng số.
Không chỉ là đào Bitcoin, mà còn là mắt xích của tội phạm xuyên quốc gia
Bản thân hoạt động khai thác tiền mã hóa không phải là bất hợp pháp. Nhiều doanh nghiệp trên thế giới vẫn vận hành các trung tâm đào coin hợp pháp và trả đầy đủ chi phí điện.
Điều khiến giới chức Đông Nam Á lo ngại là ngày càng nhiều vụ án cho thấy sự giao thoa giữa khai thác tiền số trái phép với các hoạt động phạm pháp khác như rửa tiền, đánh bạc trực tuyến, lừa đảo qua mạng và tội phạm có tổ chức.
Một trong những ví dụ điển hình là vụ việc liên quan đến Prince Group tại Campuchia. Tháng 10 năm ngoái, Mỹ và Anh đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Prince Group cùng nhiều công ty liên quan với cáo buộc vận hành các khu lừa đảo trực tuyến sử dụng lao động cưỡng bức, đồng thời rửa tiền thông qua tiền mã hóa và nhiều loại tài sản khác.
Giới chức Mỹ cũng từng thu giữ lượng Bitcoin trị giá khoảng 15 tỉ USD từ các ví điện tử có liên quan đến Chủ tịch Prince Group là Chen Zhi, cho rằng đây là tài sản thu được từ hành vi gian lận và rửa tiền.
Trong khi đó, Thái Lan là quốc gia đưa ra mối liên hệ rõ ràng nhất giữa nạn trộm điện và tội phạm xuyên quốc gia. Chỉ riêng trong năm 2025, Cục Điều tra Đặc biệt Thái Lan đã triệt phá ba mạng lưới khai thác tiền mã hóa trái phép quy mô lớn, thu giữ hơn 6.390 máy đào. Thiệt hại đối với Cơ quan Điện lực tỉnh được ước tính vượt 24,9 triệu euro.
Ở một vụ án khác, gần 1.900 máy đào được phát hiện trong nhiều nhà kho. Mỗi tháng, hệ thống này tiêu thụ lượng điện trị giá khoảng 575.000 euro nhưng chỉ thanh toán một phần rất nhỏ.
Indonesia cũng không nằm ngoài xu hướng này. Cuối năm 2023, cảnh sát tỉnh Bắc Sumatra đã đồng loạt khám xét 10 địa điểm, thu giữ hơn 1.100 máy đào Bitcoin. Công ty điện lực quốc gia PLN ước tính số điện bị đánh cắp trong vòng sáu tháng gây thiệt hại khoảng 700.000 euro.
Các chuyên gia nhận định rằng khi các tổ chức tội phạm đã có mạng lưới che giấu dòng tiền, thuê địa điểm qua trung gian và sử dụng tiền mã hóa để chuyển lợi nhuận xuyên biên giới, việc bổ sung thêm hoạt động đào coin bất hợp pháp trở thành một mắt xích tự nhiên trong chuỗi lợi nhuận phi pháp.
Đông Nam Á phải cân bằng giữa phát triển kinh tế số và bảo vệ an ninh năng lượng
Trước làn sóng gia tăng của các "mỏ đào" bất hợp pháp, nhiều quốc gia Đông Nam Á đã siết chặt các biện pháp quản lí. Malaysia thành lập cơ chế phối hợp đa ngành giữa cảnh sát, ngành điện, cơ quan quản lí và các đơn vị chống tham nhũng. Đồng thời, nước này triển khai công tơ thông minh tại các trạm biến áp nhằm phát hiện bất thường trong tiêu thụ điện.
Tuy nhiên, việc thực thi vẫn gặp không ít khó khăn. Máy đào có thể được di chuyển rất nhanh, địa điểm thường thuê dưới danh nghĩa người khác, còn hành vi can thiệp công tơ đôi khi có sự tiếp tay từ các mạng lưới chuyên nghiệp hoặc người bên trong ngành điện.
Ông Saaidal Razalli Azzuhri, chuyên gia viễn thông của Đại học Malaya, cho rằng các cuộc truy quét chỉ là một phần của giải pháp. Theo ông, cần triển khai hệ thống giám sát điện năng ngay từ cấp máy biến áp, áp dụng cơ chế cấp phép bắt buộc đối với các cơ sở khai thác quy mô lớn, yêu cầu công khai chủ sở hữu thực sự của doanh nghiệp, đồng thời truy vết các giao dịch ngân hàng và ví tiền mã hóa.
Mục tiêu, theo vị chuyên gia này, không phải là cấm công nghệ blockchain hay hoạt động khai thác tiền số, mà là bảo đảm mọi doanh nghiệp đều phải trả đầy đủ chi phí điện và không đẩy gánh nặng hạ tầng sang xã hội.
Ông Sonny Zulhuda cũng nhấn mạnh rằng nếu xử lí không khéo léo, các chính phủ Đông Nam Á có thể vô tình gửi tín hiệu tiêu cực tới các nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghệ số - ngành mà khu vực đang kì vọng trở thành động lực tăng trưởng mới.
Malaysia hiện đã ban hành Đạo luật An ninh mạng 2024 nhằm bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu quốc gia, cùng Đạo luật Tội phạm mạng 2026 để xử lí các hành vi lạm dụng hệ thống số.
Trong khi đó, Lào lại mang đến một bài học theo hướng khác. Năm 2021, nước này từng cho phép sáu doanh nghiệp khai thác và giao dịch tiền mã hóa nhằm tận dụng nguồn điện dư thừa từ thủy điện. Có thời điểm, ngành khai thác crypto tiêu thụ khoảng 500 MW điện.
Song kì vọng nhanh chóng tan biến. Một số doanh nghiệp chậm thanh toán tiền điện, trong khi chính phủ nhận thấy ngành này tạo ra rất ít việc làm và đóng góp hạn chế cho chuỗi cung ứng nội địa so với các ngành sản xuất khác.
Tháng 10 năm ngoái, Thứ trưởng Năng lượng Lào Chanthaboun Soukaloun cho biết chính phủ sẽ chấm dứt việc cung cấp điện cho các cơ sở đào tiền mã hóa, đồng thời chuyển nguồn điện sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như chế biến kim loại, sản xuất xe điện, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) và xuất khẩu điện sang các nước láng giềng.
Thực tế này phản ánh một bài toán ngày càng rõ ràng đối với Đông Nam Á. Nguồn điện giá rẻ có thể thu hút các nhà khai thác tiền mã hóa, nhưng không đồng nghĩa sẽ tạo ra giá trị kinh tế bền vững. Khi điện bị đánh cắp hoặc được trợ giá cho những hoạt động mang lại ít lợi ích cho nền kinh tế, chi phí cuối cùng vẫn do người dân, doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống điện quốc gia phải gánh chịu.
Trong bối cảnh khu vực đang chạy đua xây dựng nền kinh tế số và thu hút đầu tư vào AI, trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây, việc bảo vệ an ninh năng lượng, minh bạch hóa hoạt động khai thác tiền mã hóa và ngăn chặn các đường dây tội phạm lợi dụng blockchain sẽ trở thành một trong những điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững.