Khu công nghiệp sinh thái: 'Nam châm' hút dòng vốn FDI thế hệ mới
Cuộc cạnh tranh thu hút FDI đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu trước đây, giá thuê đất, chi phí lao động và ưu đãi đầu tư là những lợi thế quyết định, thì nay các tập đoàn đa quốc gia lại ưu tiên những khu công nghiệp có hạ tầng xanh, năng lượng sạch, quản trị số và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG.
Điều đó đặt Việt Nam trước yêu cầu phải chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái nếu muốn tiếp tục giữ sức hút trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ lợi thế chi phí sang cuộc đua hạ tầng xanh
Ba thập niên qua, khu công nghiệp là động lực quan trọng đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất của khu vực. Hàng chục nghìn dự án FDI đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, bối cảnh mới đang làm thay đổi hoàn toàn tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh - Phó tổng giám đốc KN Holdings (TP. Đồng Nai), sau những biến động của kinh tế và địa chính trị toàn cầu, các tập đoàn đa quốc gia không còn lựa chọn địa điểm đầu tư chỉ dựa trên giá thuê đất hay chi phí nhân công. Thay vào đó, họ đánh giá năng lực cung cấp hạ tầng xanh, nguồn năng lượng ổn định, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, hạ tầng số, logistics và chất lượng dịch vụ hỗ trợ đầu tư. Nói cách khác, điều nhà đầu tư tìm kiếm không còn là một khu đất để xây nhà máy mà là một hệ sinh thái sản xuất có thể đồng hành trong nhiều thập kỉ.
Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh các yêu cầu về giảm phát thải đang trở thành "luật chơi" mới của thương mại toàn cầu. Từ ngày 1/1/2026, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu chính thức bước vào giai đoạn thực thi đầy đủ. Các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường châu Âu không chỉ phải cạnh tranh về giá mà còn phải chứng minh lượng phát thải carbon của sản phẩm. Cùng với đó, Việt Nam đang từng bước hình thành thị trường carbon trong nước, hoàn thiện các quy định về kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính.
Những thay đổi này khiến khu công nghiệp sinh thái không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đang trở thành nền tảng để các địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút FDI chất lượng cao.
Khu công nghiệp sinh thái không chỉ là câu chuyện môi trường
Theo KN Holdings, khu công nghiệp thế hệ mới cần được phát triển trên bốn trụ cột gồm hạ tầng xanh, hạ tầng thông minh, hạ tầng năng lượng thế hệ mới và logistics tích hợp. Đây là sự chuyển đổi từ tư duy cung cấp mặt bằng sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái đầu tư.
Hạ tầng xanh hướng đến sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước, phát triển kinh tế tuần hoàn và thực hiện quản trị ESG. Hạ tầng thông minh ứng dụng dữ liệu thời gian thực, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong quản lí vận hành. Hạ tầng năng lượng bảo đảm nguồn điện ổn định, sạch, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu rất lớn của các ngành bán dẫn, trung tâm dữ liệu và sản xuất công nghệ cao. Trong khi đó, logistics tích hợp giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí chuỗi cung ứng thông qua kết nối đồng bộ với cảng biển, sân bay quốc tế, cao tốc và trung tâm logistics.
Theo ABB - tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trong lĩnh vực điện khí hóa và tự động hóa công nghiệp, hiệu quả năng lượng sẽ là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành sản xuất trong nhiều năm tới. Hiện khoảng 45% lượng điện trên thế giới được tiêu thụ bởi các động cơ điện nhưng chưa đến 20% số động cơ được điều khiển bằng biến tần để tối ưu hiệu suất. Chỉ cần thay thế bằng động cơ hiệu suất cao kết hợp hệ thống điều khiển tốc độ, nhiều ứng dụng như bơm, quạt và máy nén có thể tiết kiệm tới 25% điện năng.
ABB dẫn đánh giá của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cho thấy nâng cao hiệu quả năng lượng có thể đóng góp khoảng 37% tổng nỗ lực cần thiết để đạt mục tiêu giảm phát thải toàn cầu. Đây được xem là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém nhất để giảm tiêu thụ năng lượng trong công nghiệp.
Nhiều dự án tại Việt Nam đã chứng minh hiệu quả thực tế. Hệ thống điều khiển cho tòa nhà Viettel giúp tiết kiệm khoảng 693.500 kWh điện mỗi năm. Dự án tại Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2 giúp giảm 15-25% điện năng tiêu thụ của hệ thống bơm khử lưu huỳnh. Nhà máy viên nén gỗ tại Quảng Trị giảm khoảng 25% chi phí năng lượng sau khi ứng dụng động cơ hiệu suất cao.
Những kết quả này cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đông Nam Bộ trước cơ hội bứt phá
Đông Nam Bộ tiếp tục được xem là trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước và cũng là khu vực có nhiều điều kiện để tiên phong phát triển các khu công nghiệp sinh thái.
Theo lãnh đạo tỉnh Tây Ninh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, địa phương sở hữu lợi thế về kết nối vùng, quỹ đất phát triển, hạ tầng giao thông và hệ thống cửa khẩu quốc tế. Trong bảy tháng đầu năm 2026, Tây Ninh thu hút 123 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn hơn 56.000 tỉ đồng và 105 dự án FDI với tổng vốn trên 1,4 tỉ USD, thuộc nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI.
Theo quy hoạch đến năm 2030, Tây Ninh sẽ có 100 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 31.339 ha. Địa phương xác định phát triển khu công nghiệp theo hướng sinh thái, thông minh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ số và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư.
Trong khi đó, Đồng Nai đang sở hữu lợi thế đặc biệt với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, mạng lưới cao tốc liên vùng và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Hệ thống hạ tầng này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để phát triển các khu công nghiệp thế hệ mới, thu hút các ngành bán dẫn, điện tử, trung tâm dữ liệu, logistics thông minh và công nghệ cao.
Trong cuộc cạnh tranh FDI hiện nay, lợi thế không còn nằm ở giá thuê đất hay chi phí lao động mà ở chất lượng của hệ sinh thái đầu tư. Khu công nghiệp sinh thái vì thế không chỉ là một mô hình phát triển bền vững mà đang trở thành "chìa khóa" để các địa phương tham gia cuộc đua thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới. Địa phương nào đi trước trong chuyển đổi xanh, hoàn thiện hạ tầng số và bảo đảm nguồn năng lượng sạch sẽ có nhiều cơ hội đón những dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong nhiều thập kỉ tới.
Gỡ "điểm nghẽn" để hút FDI xanh
Theo Luật sư Trần Đại Nghĩa - Giám đốc Công ty Luật FIIVN Legal, khu công nghiệp sinh thái không còn chỉ là mô hình mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Ông kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lí, mở rộng cơ chế "luồng xanh" đối với các dự án đầu tư hạ tầng khu công nghiệp sinh thái nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
