Những mã số thuế 'mượn tên': Bẫy pháp lí chực chờ người nhẹ dạ
Trước làn sóng chuyển đổi số toàn diện, việc tồn tại hàng trăm nghìn mã số thuế ảo, sai lệch thông tin hoặc thuộc về các doanh nghiệp "ma" đang trở thành rào cản lớn.
Làm sạch mã số thuế: Khi dữ liệu không thể tiếp tục "sống mù"
Trên bản đồ kinh tế miền Trung, Nghệ An và Thanh Hóa là hai địa bàn có quy mô năng động nhưng cũng phức tạp bậc nhất về quản lí đối tượng nộp thuế.
Đặc thù địa lí rộng lớn, kết hợp với sự biến động liên tục của hàng chục nghìn hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) khiến hệ thống dữ liệu thuế tại đây rơi vào tình trạng lệch chuẩn tích tụ qua nhiều năm.
Tại Nghệ An, Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” đang được kích hoạt với quy mô rà soát hơn 82.000 mã số thuế thuộc diện tồn đọng. Tinh thần chỉ đạo được quán triệt xuyên suốt là "rõ đến đâu, xử lí dứt điểm đến đó", quyết không để kéo dài tình trạng hồ sơ "treo" hay dữ liệu ảo.
Trong khi đó, tại Thanh Hóa, quy mô đợt tổng rà soát lên tới hơn 100.000 mã số thuế. Lực lượng chức năng địa phương đã thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, công an và chính quyền cơ sở để đối soát trực tiếp tới từng địa bàn.
Theo đánh giá từ đại diện Cục Thuế, việc dữ liệu thuế bị mờ hay lệch xuất phát từ nhiều nguyên nhân như doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng không làm thủ tục giải thể, hộ kinh doanh bỏ địa điểm mà không thông báo, hoặc người dân sử dụng giấy tờ tùy thân cũ chưa cập nhật căn cước công dân gắn chip.
Sự đứt gãy thông tin này tạo ra những "điểm mù" nguy hiểm trên hệ thống quản lí quốc gia, cản trở tiến trình kết nối dữ liệu giữa ngành thuế với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ quan đăng kí kinh doanh.
Dưới góc độ quản lí kinh tế, những mã số thuế tồn tại trên giấy tờ nhưng "chết" trên thực tế không dừng lại ở sự lãng phí nguồn lực theo dõi, mà trực tiếp dung dưỡng cho các hành vi gian lận tài chính.
Các đối tượng xấu đã tận dụng những kẽ hở dữ liệu này để thiết lập hệ thống doanh nghiệp ma nhằm mục đích mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT), hợp thức hóa hàng hóa trôi nổi, trốn thuế và chiếm đoạt tiền hoàn thuế.
Trao đổi với Một Thế Giới về khía cạnh pháp lí của chiến dịch, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS nhận định: "Chiến dịch làm sạch mã số thuế trong giai đoạn hiện nay là bước đi hết sức cấp thiết. Đây là tiền đề bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lí thuế trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện.
Việc chuẩn hóa dữ liệu giúp xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ giữa cơ quan thuế với cơ quan đăng kí kinh doanh, cơ quan công an và các cơ quan quản lí nhà nước khác".
Phân tích sâu hơn dưới góc độ quy định hiện hành, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn chỉ rõ: Luật Quản lí thuế năm 2019 đã quy định rất rõ nghĩa vụ của người nộp thuế trong việc kê khai đầy đủ, chính xác và kịp thời cập nhật khi có thay đổi thông tin đăng kí.
Đồng thời, cơ quan thuế có trách nhiệm xây dựng, vận hành và liên tục rà soát cơ sở dữ liệu để bảo đảm tính chuẩn xác của người nộp thuế. Bên cạnh đó, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP về đăng kí doanh nghiệp cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động tuân thủ nghĩa vụ cập nhật thông tin trong suốt vòng đời hoạt động.
"Ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch không chỉ dừng lại ở kĩ thuật chuẩn hóa dữ liệu, mà quan trọng hơn là góp phần kiến tạo môi trường kinh doanh công khai và bình đẳng. Khi dữ liệu sạch, cơ quan quản lí dễ dàng ứng dụng công nghệ phân tích rủi ro để khoanh vùng, thanh tra các đối tượng có dấu hiệu vi phạm; đồng thời giảm thiểu tối đa sự phiền hà, kiểm tra dàn trải đối với các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật", luật sư Tuấn nhấn mạnh.
"Bẫy" pháp lí khôn lường từ hành vi cho mượn danh tính kinh doanh
Không ít cá nhân vì cả nể, thiếu hiểu biết hoặc tham một khoản lợi ích nhỏ trước mắt đã dễ dàng cho mượn căn cước công dân (CCCD), tài khoản ngân hàng, chữ kí số để người khác đứng tên thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Hành vi tưởng chừng vô hại này thực chất là "mồi ngon" cho các đường dây buôn bán hóa đơn, rửa tiền, trốn thuế hoạt động, đồng thời đẩy chính người cho mượn vào những rủi ro pháp lí đặc biệt nghiêm trọng.
Thời gian qua, cơ quan chức năng trên toàn quốc đã liên tục phát hiện, xử lí hàng loạt vụ án liên quan đến hành vi trốn thuế, mua bán trái phép hóa đơn GTGT và lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua việc sử dụng các doanh nghiệp ma.
Kịch bản chung của các đối tượng cầm đầu là tìm kiếm, dụ dỗ những người nhẹ dạ, người lao động tự do, sinh viên, hoặc thậm chí là người thân trong gia đình cho mượn CCCD/CMND.
Chỉ với một khoản tiền thù lao vài trăm nghìn đến vài triệu đồng, người cho mượn thông tin đã vô tình giao toàn bộ quyền đại diện pháp luật của một doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh cho kẻ xấu. Khi doanh nghiệp được thành lập, các đối tượng lập tức đăng kí chữ kí số, mở tài khoản ngân hàng điện tử, đăng kí sử dụng hóa đơn điện tử để thực hiện các giao dịch mờ ám.
Thực tế cho thấy, hầu hết người cho mượn thông tin đều có tâm lí chủ quan, cho rằng mình không trực tiếp điều hành, không thu lợi từ hoạt động kinh doanh thì không phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lí, đây là một nhận thức hết sức sai lầm.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cho biết: "Thực tế hiện nay, không ít người vì chủ quan hoặc vì lợi ích trước mắt đã cho mượn căn cước công dân, chữ kí số, tài khoản ngân hàng hoặc cung cấp thông tin cá nhân để người khác đứng tên thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Tuy nhiên, đây là hành vi tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lí, bởi theo quy định của pháp luật, người đứng tên đăng kí vẫn được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm trước cơ quan nhà nước, dù trên thực tế không trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh".
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh, nếu doanh nghiệp phát sinh hành vi trốn thuế, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, mua bán hóa đơn hoặc không thực hiện nghĩa vụ kê khai, người đứng tên có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành nghĩa vụ thuế. Đáng chú ý, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp thuộc diện bị cưỡng chế thuế còn có thể bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.
Trong trường hợp các giao dịch này phục vụ cho hành vi gian lận thuế, rửa tiền, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc các tội phạm kinh tế khác, cá nhân đứng tên sẽ phải trình diện và giải trình trước cơ quan điều tra.
Nếu có căn cứ xác định có hành vi đồng phạm hoặc giúp sức (dù là do cố ý hay buông lỏng quản lí để nhận lợi ích), người đứng tên có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự về các tội danh như: Tội trốn thuế (Điều 200), Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn (Điều 203), Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174).
Ngoài trách nhiệm về thuế và hình sự, người đứng tên còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự đối với các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp trong phạm vi pháp luật quy định.
Đồng thời, việc doanh nghiệp phát sinh nợ thuế hoặc nợ xấu ngân hàng sẽ trực tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín, lịch sử tín dụng cá nhân (CIC). Điều này gây ra khó khăn nghiêm trọng khi họ thực hiện các giao dịch tài chính, vay vốn ngân hàng hoặc muốn đứng tên thành lập doanh nghiệp hợp pháp trong tương lai.
.jpg)
