Từ 1/9, một bài hát được sử dụng lại, nhạc sĩ sẽ được hưởng gì?
Từ 1/9, Nghị định 287 làm rõ cơ chế trả tiền bản quyền khi ca khúc thuộc phạm vi điều chỉnh tiếp tục được khai thác.
Từ ngày 1/9, Nghị định 287/2026/NĐ-CP về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản có hiệu lực, đồng thời thay thế Nghị định 21/2015/NĐ-CP trong phạm vi điều chỉnh tương ứng.
Việc Nghị định 287 có hiệu lực không làm phát sinh lần đầu quyền hưởng tiền bản quyền của nhạc sĩ, bởi các nguyên tắc và tỷ lệ phân chia trong lĩnh vực âm nhạc đã được quy định tại Nghị định 21/2015. Văn bản mới kế thừa các quy định này, đồng thời hệ thống hóa cơ chế xác định và chi trả tiền bản quyền. Đối với bài hát được sử dụng lại thuộc phạm vi điều chỉnh của nghị định, mức tiền nhạc sĩ được hưởng được xác định căn cứ nguồn kinh phí sáng tạo, chủ thể nắm giữ quyền, hình thức khai thác và thỏa thuận bằng văn bản giữa các bên.
Tác giả ca khúc được trả tiền bản quyền như thế nào?
Đối với tác phẩm âm nhạc có cả nhạc và lời do hai tác giả khác nhau sáng tạo, Nghị định 287/2026/NĐ-CP quy định tác giả phần nhạc hưởng 70%, tác giả phần lời hưởng 30% mức tiền bản quyền của tác phẩm. Đây không phải quy định mới, bởi tỉ lệ này đã được áp dụng theo Nghị định 21/2015/NĐ-CP và tiếp tục được kế thừa trong nghị định mới.
Tỷ lệ 70% và 30% chỉ dùng để phân chia tiền bản quyền giữa tác giả phần nhạc và tác giả phần lời, không phải tỷ lệ chia trên toàn bộ doanh thu phát sinh từ việc khai thác ca khúc. Trường hợp một người đồng thời sáng tác cả nhạc và lời thì không phát sinh việc phân chia theo tỷ lệ này.
Nghị định 287 cũng tiếp tục quy định tiền bản quyền đối với một số công việc sáng tạo liên quan. Nhạc sĩ phối khí phần nhạc đệm ca khúc có tổng phổ dùng cho các loại dàn nhạc được hưởng 30% mức tiền bản quyền của tác giả âm nhạc.
Nhạc sĩ chuyển thể bản nhạc cho dàn nhạc thính phòng, dàn nhạc giao hưởng, dàn nhạc dân tộc hòa tấu hoặc hình thức trình diễn dàn nhạc khác được hưởng 35% mức tiền bản quyền của tác giả âm nhạc đối với bản nhạc cùng thể loại và quy mô.
So với Nghị định 21/2015, điểm thay đổi về thuật ngữ là Nghị định 287 sử dụng khái niệm chung “tiền bản quyền”, thay cho cách phân định “nhuận bút” và “thù lao” trong văn bản cũ. Khái niệm này bao quát khoản tiền trả cho hoạt động sáng tạo và khoản tiền trả cho việc khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan trong phạm vi điều chỉnh của nghị định.
Sử dụng lại phải được xác lập bằng văn bản
Đối với quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước đại diện chủ sở hữu hoặc quản lý, việc khai thác phải được xác lập bằng thỏa thuận bằng văn bản. Thỏa thuận ghi nhận chủ thể sử dụng, phạm vi quyền, hình thức khai thác, mức tiền và phương thức thanh toán.
Nghị định cho phép thanh toán một lần cho toàn bộ quá trình khai thác; theo từng lần sử dụng; định kỳ theo tháng, quý hoặc năm; hoặc theo phương thức khác do các bên thỏa thuận. Quy định này phù hợp với thực tế một ca khúc có thể được khai thác qua nhiều đợt, nhiều hình thức.
“Được sử dụng lại” chưa đủ để xác định nhạc sĩ nhận bao nhiêu tiền. Cần biết quyền tài sản hiện thuộc về ai, Nhà nước có phải chủ thể đại diện quyền hay không, lần sử dụng nằm trong phạm vi thỏa thuận nào và các bên đã chọn cách thanh toán nào.
Với tác phẩm nghệ thuật biểu diễn thuộc phạm vi Nhà nước đại diện quyền, tiền bản quyền khi biểu diễn trước công chúng được thỏa thuận nhưng không thấp hơn 2% doanh thu cuộc biểu diễn. Mức sàn này chỉ áp dụng trong phạm vi nghị định, không phải tỷ lệ mặc định cho mọi đêm nhạc thương mại.
Yêu cầu thỏa thuận bằng văn bản tạo căn cứ xác định nghĩa vụ của bên khai thác. Hợp đồng cần ghi rõ phạm vi sử dụng, thời hạn, số lần khai thác, mức tiền và cách đối soát doanh thu. Nghị định không thay thế hợp đồng nhưng làm rõ cơ sở pháp lý cho việc ký kết và thanh toán.
Có thể được hưởng thêm từ lợi nhuận khai thác
Nghị định 287 quy định tiền bản quyền khuyến khích đối với quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước đại diện chủ sở hữu. Khi quyền được khai thác và cơ quan đại diện thu được lợi nhuận, tác giả và các chức danh sáng tạo có thể được hưởng thêm theo thỏa thuận, căn cứ mức độ đóng góp.
Tổng khoản trả thêm không quá 10% lợi nhuận thu được. Lợi nhuận được xác định theo năm tài chính hoặc đợt khai thác, dựa trên báo cáo quyết toán tài chính của các bên. Mức 10% là giới hạn tối đa, không phải khoản tiền tác giả đương nhiên được nhận.
Khoản tiền chỉ phát sinh khi quyền thuộc trường hợp Nhà nước đại diện chủ sở hữu, hoạt động khai thác tạo lợi nhuận, các bên có thỏa thuận và mức đóng góp được xác định. Không thể suy rộng thành mọi bài hát có doanh thu đều phải trích tối đa 10% cho nhạc sĩ.
Một bài hát có thể được phát sóng, biểu diễn, sao chép, phân phối hoặc khai thác trên môi trường số. Mỗi hình thức liên quan đến quyền tài sản và chủ thể khác nhau. Người sáng tác vẫn là tác giả, nhưng quyền nhận tiền từ từng hoạt động còn tùy thuộc quyền tài sản đã được chuyển giao hay chưa.
Từ ngày 1/9, tiền bản quyền khi một bài hát được sử dụng lại sẽ được xác định theo nguồn kinh phí sáng tạo, chủ sở hữu quyền, hình thức khai thác và thỏa thuận giữa các bên.
Nghị định 287 quy định rõ hơn căn cứ chi trả, phương thức thanh toán và khoản tiền bản quyền khuyến khích trong trường hợp quyền do Nhà nước đại diện chủ sở hữu.
