Khi AI bước vào ngành thời trang: Từ bị nghi ngờ đến cộng sự sáng tạo

Câu chuyện của World, một trong những tập đoàn ngành thời trang lớn của Nhật Bản, cho thấy AI không nhất thiết thay thế nhà thiết kế, mà có thể trở thành "đối tác sáng tạo", mở ra những ý tưởng vượt khỏi lối tư duy quen thuộc của con người.

AI không biết ngành thời trang, nhưng biết cách học ngôn ngữ của thương hiệu

Trong nhiều năm qua, AI đã được các doanh nghiệp thời trang sử dụng để phân tích thị trường, dự báo nhu cầu tiêu dùng hay tối ưu chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, thiết kế vẫn được xem là "vùng đất" của cảm hứng và trực giác con người. Tập đoàn World của Nhật Bản quyết định thử thách quan niệm đó.

Năm 2024, doanh nghiệp bắt đầu ứng dụng Maison AI, nền tảng trí tuệ nhân tạo tạo sinh do một công ty thành viên phát triển. Ban đầu, công cụ này đảm nhận những công việc quen thuộc như xây dựng kế hoạch sản phẩm, tạo hình ảnh người mẫu hay viết mô tả bán hàng.

Sau đó, World đặt ra câu hỏi táo bạo hơn: AI liệu có thể trở thành nhà thiết kế? Những thử nghiệm đầu tiên không mấy khả quan. Nhà thiết kế Kazuki Tokiwa đưa cho AI dữ liệu về 10 sản phẩm bán chạy nhất của công ty và yêu cầu kết hợp với các xu hướng mới nhất. Kết quả lại tạo ra những mẫu trang phục cũ kĩ, na ná nhau và mang đậm phong cách phương Tây.

Ngay cả các tư thế người mẫu cũng rất khuôn mẫu, thiếu cá tính. Điều đó khiến nhóm phát triển nhận ra vấn đề không nằm ở khả năng của AI mà ở cách con người giao tiếp với AI.

Trong ngành thời trang, các nhà thiết kế thường trao đổi bằng những khái niệm giàu cảm xúc như "tinh tế hơn", "thanh thoát hơn", hay "mang cảm giác tự nhiên". Con người hiểu nhau nhờ kinh nghiệm và trực giác, nhưng AI lại không thể diễn giải những ngôn ngữ đầy tính ẩn dụ đó. Đây chính là rào cản lớn nhất.

Nhóm phát triển của World đã chọn một hướng đi ngược trực giác: thay vì tiếp tục "dạy" AI theo cách của nhà thiết kế, họ yêu cầu một AI hoàn toàn không có kiến thức về thời trang phân tích hàng chục bộ sưu tập của thương hiệu.

Kết quả khiến cả nhóm bất ngờ. AI mô tả chính xác tinh thần "thoải mái nhưng cao cấp" của thương hiệu bằng những đặc điểm rất cụ thể: chất liệu bán trong suốt, vải siêu nhẹ, kết cấu tạo cảm giác thư thái nhưng sang trọng. Khi kết hợp thêm dữ liệu về nhóm khách hàng mục tiêu, hệ thống tạo ra hàng chục trang mô tả chi tiết về ADN thương hiệu.

Những điều vốn chỉ tồn tại dưới dạng cảm nhận của nhà thiết kế nay được chuyển thành ngôn ngữ mà AI có thể hiểu. Đó cũng là thời điểm World nhận ra AI không thể sáng tạo nếu con người chưa hiểu rõ chính mình.

Từ nền tảng đó, hãng ra mắt thương hiệu thử nghiệm OO vào cuối năm 2024. Điều thú vị là công ty không công bố các thiết kế được tạo ra bởi AI. Các sản phẩm chỉ được bán trên kênh thương mại điện tử, nhưng nhiều mẫu đã nhanh chóng cháy hàng.

AI càng mạnh, nghề thiết kế thời trang có càng mất giá?

Quần áo 'đánh lừa AI' có thể trở thành xu hướng thời trang mới

AI mở rộng trí tưởng tượng, con người vẫn quyết định giá trị cuối cùng

Một trong những sản phẩm gây chú ý nhất của OO là chiếc áo cardigan dệt kim có nhiều nếp gấp ở phần vai. Ý tưởng tưởng như đơn giản này lại chưa từng xuất hiện trong các bộ sưu tập trước đây của World.

Theo Kazuki Tokiwa, các nhà thiết kế vốn đã tự loại bỏ phương án đó vì chi phí sản xuất sẽ cao hơn đáng kể. AI không bị ràng buộc bởi những "giới hạn vô hình" ấy nên vẫn mạnh dạn đề xuất. Kết quả là sản phẩm trở thành một trong những mẫu bán chạy nhất, đồng thời được đưa vào các thương hiệu khác thuộc tập đoàn.

Trải nghiệm này khiến nhiều nhà thiết kế thay đổi hoàn toàn góc nhìn về AI. Trong quá trình chuẩn bị bộ sưu tập xuân hè, AI từng gợi ý phối màu đen với viền cổ áo màu cam rực rỡ. Ban đầu, đây là lựa chọn khá táo bạo, nhưng lại tạo hiệu ứng thị giác mạnh và giúp sản phẩm nổi bật hơn.

Theo Tokiwa, mỗi lần AI đưa ra những gợi ý vượt khỏi suy nghĩ quen thuộc, anh lại nhớ đến lí do khiến mình yêu nghề thiết kế: luôn tìm kiếm điều mới mẻ. AI vì thế không còn là đối thủ cạnh tranh, mà giống một cộng sự luôn sẵn sàng đưa ra hàng trăm phương án khác biệt để con người lựa chọn.

Đằng sau thành công bước đầu của OO còn là bài toán nhân lực mà ngành thời trang Nhật Bản đang đối mặt. Tình trạng thiếu lao động diễn ra ở hầu hết các khâu từ dệt may, sản xuất đến thiết kế. Việc đào tạo một nhà thiết kế trẻ mất nhiều năm, trong khi tốc độ thay đổi xu hướng ngày càng nhanh.

World đã tổ chức khoảng 85 khóa đào tạo trực tiếp trên khắp Nhật Bản, hướng dẫn gần 2.000 nhân viên, bao gồm các nhà thiết kế, cách sử dụng AI trong quy trình sáng tạo. Mục tiêu không phải biến AI thành người thay thế, mà giúp kinh nghiệm của các thế hệ đi trước được "mã hóa" thành tri thức để hỗ trợ lớp kế cận.

Dẫu vậy, chính những người trong cuộc cũng cho rằng AI chưa thể thay thế hoàn toàn vai trò con người. Thiết kế chỉ là một phần của thời trang. Để một sản phẩm thành công còn cần khả năng kể câu chuyện, xây dựng hình ảnh thương hiệu, hiểu tâm lí khách hàng và đưa ra quyết định cuối cùng dựa trên nhiều yếu tố mà dữ liệu khó có thể phản ánh đầy đủ.

Theo Tokiwa, AI có thể giúp biến một ý tưởng từ con số 0 thành 10, nhưng để đạt đến "11", mức độ đủ sức chạm tới cảm xúc người tiêu dùng, vẫn cần sự tinh chỉnh, kiểm chứng và cảm nhận của con người. Hiện nay, chưa có nhiều thương hiệu lớn sử dụng AI để thiết kế sản phẩm hoàn toàn từ đầu như World. Không ít nhà thiết kế vẫn lo ngại công nghệ sẽ lấy đi việc làm, trong khi những người khác lại gặp khó khăn vì chưa thành thạo các công cụ AI.

Tuy nhiên, câu chuyện của OO cho thấy một hướng đi khác: thay vì thay thế sự sáng tạo của con người, AI có thể trở thành chất xúc tác giúp con người vượt qua những giới hạn tư duy đã hình thành trong chính quá trình làm nghề. Khi biết cách chuyển hóa bản sắc thương hiệu thành dữ liệu và biến AI thành "đối tác đối thoại", ngành thời trang có thể bước vào một giai đoạn sáng tạo mới, nơi công nghệ và cảm hứng không đối lập mà cùng bổ sung cho nhau.

Bùi Tú