GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng: Mở rộng SHTP để nâng tầm năng lực công nghệ của TP.HCM
UBND TP.HCM đang triển khai đề án mở rộng Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP) gần 195 ha tại phường Long Phước. Khu vực này được quy hoạch thành Công viên Khoa học và Công nghệ, hướng đến mô hình trung hòa carbon trước năm 2050.
Theo định hướng, khu mở rộng sẽ ưu tiên thu hút các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) trong các lĩnh vực vi điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, vật liệu mới và trung tâm dữ liệu. Đồng thời, SHTP sẽ tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân của khu đô thị sáng tạo tương tác cao phía đông của thành phố. Qua đó thúc đẩy thương mại hóa công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ, sản phẩm và chính sách mới.
.jpg)
Xung quanh định hướng phát triển này, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng - Trưởng ban Quản lí Khu Công nghệ cao TP.HCM về tầm nhìn, lộ trình triển khai cũng như những kỳ vọng đối với khu mở rộng trong giai đoạn mới.
Gỡ 3 "điểm nghẽn" chiến lược của SHTP
- Thưa GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng, việc mở rộng thêm gần 195 ha sẽ giải quyết những "điểm nghẽn" nào? Ban Quản lí sẽ sử dụng những chỉ số cụ thể nào để đánh giá hiệu quả của dự án trong 5-10 năm tới, đặc biệt về thu hút đầu tư, phát triển công nghệ và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế?
- GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng: Trước hết, tôi cho rằng việc mở rộng Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP) không đơn thuần là mở rộng quỹ đất phát triển, còn thể hiện bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt.
Đây là nền tảng để TP.HCM chuyển từ mô hình tăng trưởng, dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô đầu tư sang mô hình phát triển theo chiều sâu. Thành phố lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực tăng trưởng.
Vì vậy, việc mở rộng SHTP cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quy hoạch không gian. Đây là bước đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố và đóng góp vào mục tiêu phát triển nền kinh tế dựa trên tri thức.
Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt mở rộng SHTP thêm gần 195 ha là quyết định có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của hệ sinh thái công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của TP.HCM trong giai đoạn tới. Theo tôi, việc mở rộng này sẽ trực tiếp tháo gỡ 3 "điểm nghẽn" lớn.
Đầu tiên là giải quyết điểm nghẽn về quỹ đất phát triển. Sau hơn hai thập kỉ hình thành và phát triển, SHTP đã thu hút khoảng 13,7 tỉ USD vốn đầu tư và đạt tỉ lệ lấp đầy rất cao. Điều này làm hạn chế khả năng tiếp nhận các dự án quy mô lớn.
Đặc biệt là các dự án công nghệ chiến lược trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghệ số. Việc bổ sung gần 195 ha đất sạch sẽ tạo dư địa phát triển cho giai đoạn 2026–2030. Từ đó, TP.HCM chủ động đón nhận các tập đoàn công nghệ đa quốc gia và các dự án có hàm lượng khoa học - công nghệ cao.
Một vấn đề quan trọng khác là, nâng cấp mô hình phát triển của SHTP theo hướng lấy đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi làm trung tâm.
Trong hơn 20 năm qua, SHTP đã khẳng định vai trò là khu công nghệ cao hàng đầu cả nước, thu hút nhiều dự án công nghệ cao gắn với hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Trước yêu cầu mới của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, khu mở rộng cần được định vị ở một cấp độ phát triển cao hơn.
SHTP là nơi triển khai các hoạt động sản xuất công nghệ cao, vừa trở thành không gian tập trung cho nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế vi mạch, trí tuệ nhân tạo (AI), vật liệu mới, trung tâm dữ liệu, sản xuất thử nghiệm (pilot production) và thương mại hóa công nghệ.
Đây là động lực để nâng cao hàm lượng tri thức, giá trị gia tăng và năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược, góp phần đưa TP.HCM trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.
Việc tháo gỡ điểm nghẽn về liên kết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thể chế thử nghiệm cũng rất quan trọng. Khu mở rộng được định hướng trở thành Khu Công viên Khoa học và Công nghệ, đóng vai trò kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các trung tâm đổi mới sáng tạo.
Qua đó hình thành chuỗi liên kết từ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm đến thương mại hóa công nghệ. Đây cũng là không gian phù hợp để triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới, tạo điều kiện rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường.
Để đánh giá hiệu quả của dự án trong giai đoạn 5 - 10 năm tới, theo tôi, cần xây dựng một hệ thống chỉ số (KPIs) toàn diện. Hệ thống phản ánh quy mô thu hút đầu tư, chất lượng tăng trưởng, năng lực đổi mới sáng tạo và tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.
Trước hết là chỉ số hiệu quả sử dụng đất (Land Efficiency). Thay vì đánh giá tỉ lệ lấp đầy, cần đo lường giá trị gia tăng, năng suất sử dụng đất và hiệu quả kinh tế tạo ra trên mỗi ha.
Có thể áp dụng các ngưỡng suất đầu tư tối thiểu như R&D khoảng 11,5 triệu USD/ha, sản xuất công nghệ cao khoảng 20,4 triệu USD/ha và trung tâm dữ liệu khoảng 100 triệu USD/ha.
Về dài hạn, mục tiêu là nâng giá trị kinh tế tạo ra trên mỗi ha đất của SHTP đạt trình độ tương đương các trung tâm công nghệ tiên tiến trong khu vực.
Sau đó là chỉ số phát triển công nghệ nội sinh và R&D. Chỉ số này bao gồm tỉ lệ chi cho R&D trên doanh thu của doanh nghiệp trong khu công nghệ cao; số lượng bằng sáng chế, tài sản sở hữu trí tuệ được đăng ký và bảo hộ và số lượng công nghệ, sản phẩm công nghệ lõi được thương mại hóa thành công.
Một nhóm chỉ số quan trọng khác là mức độ liên kết và lan tỏa của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chỉ số này thể hiện qua tỉ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.
Đồng thời là giá trị hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các chuỗi giá trị công nghệ cao.
Đây là những chỉ số phản ánh năng lực nội sinh của hệ sinh thái công nghệ cao, thay vì chỉ đánh giá khả năng thu hút vốn đầu tư.
Mặt khác, cần theo dõi chỉ số phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao. Đó là số lượng chuyên gia, nhà khoa học và kỹ sư trình độ cao được thu hút, đào tạo và làm việc lâu dài tại SHTP, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, tự động hóa và khoa học dữ liệu. Đây là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của khu công nghệ cao trong dài hạn.
Cuối cùng, cần chú trọng các chỉ số phát triển bền vững và trung hòa carbon, như tỉ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, hiệu quả sử dụng năng lượng của các trung tâm dữ liệu (PUE), mức giảm phát thải khí nhà kính và đóng góp của SHTP vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của TP.HCM và Việt Nam vào năm 2050.
Theo tôi, nếu các chỉ số trên được theo dõi thường xuyên và gắn với cơ chế quản trị minh bạch, thành công của khu mở rộng SHTP sẽ không được đo bằng quy mô vốn đầu tư hay tỉ lệ lấp đầy.
Đó là bằng năng lực tạo ra công nghệ mới, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và mức độ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của TP.HCM cũng như của Việt Nam.
Thu hút tập đoàn công nghệ bằng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
- Theo ông, đâu sẽ là lợi thế khác biệt của SHTP để thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới? Đồng thời, SHTP sẽ triển khai những tiêu chuẩn và giải pháp gì về công trình xanh, năng lượng tái tạo, quản lí phát thải và kinh tế tuần hoàn để hiện thực hóa mục tiêu này?
- GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng: Theo tôi, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư công nghệ cao ngày càng gay gắt, lợi thế của một khu công nghệ cao không còn được quyết định chủ yếu bởi chi phí đất đai hay các ưu đãi thuế.
Các tập đoàn công nghệ toàn cầu hiện nay quan tâm nhiều hơn đến chất lượng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khả năng tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao, hiệu quả của môi trường thể chế và mức độ phát triển bền vững. Đây cũng chính là những yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh khác biệt của Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP) trong giai đoạn phát triển mới.
Trước hết, lợi thế về vị trí chiến lược và khả năng kết nối của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. SHTP nằm ở trung tâm Khu đô thị sáng tạo tương tác cao phía Đông TP.HCM. Đây là nơi hội tụ các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ.
Đồng thời, khu vực này được kết nối trực tiếp với hệ thống hạ tầng giao thông và logistics chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4 - TP.HCM, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, sân bay Long Thành và cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Đây là lợi thế rất quan trọng, giúp doanh nghiệp vừa tiếp cận nguồn lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, vừa thuận lợi trong tổ chức chuỗi cung ứng và kết nối với thị trường toàn cầu.
Đó còn là lợi thế về nguồn nhân lực chất lượng cao. Ít có khu công nghệ cao nào trong khu vực có điều kiện gắn kết chặt chẽ với một trung tâm đào tạo và nghiên cứu lớn như Đại học Quốc gia TP.HCM. Đây là nền tảng để hình thành chuỗi liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp.
Đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và khoa học dữ liệu. Bên cạnh đó, việc triển khai các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15 sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực công nghệ cao trong nước và quốc tế.
Lợi thế về thể chế và môi trường đổi mới sáng tạo là điều cần khai thác. Trong nền kinh tế tri thức, tốc độ đổi mới nhiều khi quan trọng không kém các ưu đãi về tài chính. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế "luồng xanh" cho các dự án công nghệ cao, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, hải quan và nghiên cứu phát triển.
Cùng với việc triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để doanh nghiệp rút ngắn thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ. Đây là một lợi thế cạnh tranh quan trọng mà không phải khu công nghệ cao nào cũng có thể xây dựng trong thời gian ngắn.
Lợi thế về môi trường sống và làm việc đạt chuẩn quốc tế phải cần được quan tâm. Kinh nghiệm của nhiều trung tâm công nghệ trên thế giới cho thấy, việc thu hút và giữ chân chuyên gia phụ thuộc vào mức thu nhập, chất lượng môi trường sống.
Do đó, khu mở rộng của SHTP cần được phát triển theo mô hình tích hợp, với đầy đủ nhà ở cho chuyên gia, dịch vụ y tế, giáo dục, không gian xanh, tiện ích văn hóa và các dịch vụ hỗ trợ nghiên cứu. Qua đó hình thành một môi trường làm việc và sinh sống thuận lợi cho các nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia công nghệ.
Bên cạnh lợi thế cạnh tranh, mục tiêu xây dựng Khu Công viên Khoa học và Công nghệ theo định hướng trung hòa carbon trước năm 2050 đòi hỏi SHTP phải áp dụng các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngay từ giai đoạn quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư và vận hành hạ tầng.
Về công trình xanh, các dự án đầu tư cần được khuyến khích, tiến tới yêu cầu đáp ứng các chứng nhận công trình xanh quốc tế như LEED, EDGE hoặc LOTUS. Đồng thời ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, công nghệ tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản lí tòa nhà thông minh (BMS) và các giải pháp số nhằm tối ưu hóa vận hành công trình trong suốt vòng đời dự án.
Về năng lượng, SHTP cần thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và lưới điện thông minh (Smart Grid) để nâng cao tỉ lệ sử dụng năng lượng tái tạo và tăng khả năng vận hành linh hoạt của toàn khu.
Đối với các trung tâm dữ liệu - nhóm dự án có nhu cầu tiêu thụ điện năng rất lớn. Do đó cần khuyến khích áp dụng các công nghệ làm mát tiên tiến như làm mát bằng chất lỏng (Liquid Cooling), kết hợp với các giải pháp quản lí năng lượng nhằm duy trì chỉ số hiệu quả sử dụng điện năng (PUE) theo các tiêu chuẩn xanh quốc tế.
Về quản lí phát thải và kinh tế tuần hoàn, SHTP cần xây dựng hệ thống thu gom, xử lí và tái sử dụng nước thải cho các mục đích như làm mát hoặc tưới cây; khuyến khích chia sẻ và tái sử dụng năng lượng, vật liệu và phụ phẩm giữa các doanh nghiệp theo mô hình cộng sinh công nghiệp.
Đồng thời triển khai hệ thống quan trắc môi trường và phát thải tự động trên nền tảng IoT để theo dõi, kiểm soát và từng bước giảm dấu chân carbon của toàn khu. Đây không chỉ là yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn là điều kiện ngày càng quan trọng để các doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, khi các tiêu chuẩn ESG và cơ chế điều chỉnh carbon đang trở thành xu hướng tất yếu.
Tôi cho rằng, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, khu mở rộng của SHTP không chỉ là nơi tập trung các doanh nghiệp công nghệ cao, còn có cơ hội trở thành một mô hình công viên khoa học và công nghệ xanh, thông minh và phát triển bền vững. Xa hơn là có năng lực cạnh tranh với các trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu trong khu vực châu Á.
Sandbox mở đường cho AI, xe tự hành và công nghệ tương lai
- Ban Quản lí sẽ có những cơ chế gì để kết nối hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp FDI? Đồng thời, SHTP sẽ ưu tiên sandbox trong những lĩnh vực nào và cân bằng ra sao giữa yêu cầu đổi mới sáng tạo với việc bảo đảm an toàn công nghệ, an ninh dữ liệu và tuân thủ pháp lí?
- GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng: Ban Quản lí xác định việc hình thành cơ chế liên kết hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ trong nước và doanh nghiệp FDI là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Khu Công nghệ cao.
Cơ chế này sẽ được triển khai theo hướng tăng cường kết nối các chủ thể trong toàn bộ chuỗi đổi mới sáng tạo, từ nghiên cứu, phát triển công nghệ (R&D), thử nghiệm, sản xuất đến thương mại hóa công nghệ.
Theo đó, Ban Quản lí sẽ tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm. Đó là phát huy vai trò của các trung tâm nghiên cứu, trung tâm ươm tạo, trung tâm đào tạo và đổi mới sáng tạo trong Khu Công nghệ cao làm đầu mối kết nối cung - cầu công nghệ, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Mặt khác, khuyến khích doanh nghiệp FDI tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước thông qua các chương trình nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực, phát triển nhà cung ứng và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Một vấn đề quan trọng khác là, thúc đẩy hình thành các nền tảng chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và dữ liệu phục vụ hoạt động R&D nhằm tối ưu hóa việc khai thác nguồn lực chung của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), trong giai đoạn trước mắt Ban Quản lí sẽ tập trung triển khai thử nghiệm phương tiện bay không người lái và xe tự hành theo Nghị quyết số 20/2024/NQ-HĐND ngày 14/11/2024 của HĐND thành phố.
Trên cơ sở tổng kết kết quả thực hiện và khi có cơ chế pháp lí phù hợp, Ban Quản lí sẽ nghiên cứu mở rộng phạm vi thử nghiệm đối với một số công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, tự động hóa và các công nghệ số phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Việc triển khai sandbox sẽ tuân thủ nguyên tắc khuyến khích đổi mới sáng tạo gắn với quản lí rủi ro. Mỗi chương trình thử nghiệm phải được xác định rõ phạm vi, thời gian, đối tượng, tiêu chí đánh giá và cơ chế giám sát.
Đồng thời bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn công nghệ, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, bảo vệ môi trường và quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Quan điểm của Ban Quản lí là tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ mới trên cơ sở bảo đảm an toàn, tuân thủ pháp luật và phát triển bền vững./.
Trân trọng cảm ơn GS.TS Nguyễn kỳ Phùng về cuộc trao đổi sâu sắc và ý nghĩa này.
.png)
