Hàn Quốc và Đài Loan bất ngờ vượt Nhật Bản về xuất khẩu nhờ chip AI
Trong nửa đầu năm 2026, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu tiên vượt Nhật Bản về tổng kim ngạch xuất khẩu, khi nhu cầu chip AI bùng nổ trên toàn cầu.
Theo phân tích của Nikkei dựa trên số liệu thương mại của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, cùng dữ liệu từ Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và cơ sở dữ liệu Comtrade của Liên Hợp Quốc, xuất khẩu của Nhật Bản đạt 384,4 tỉ USD trong giai đoạn tháng 1-6. Trong khi đó, Hàn Quốc đạt 496,3 tỉ USD và Đài Loan đạt 416,6 tỉ USD.
Khoảng cách này càng đáng chú ý khi tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của ba nền kinh tế khác biệt rõ rệt. Xuất khẩu Nhật Bản tăng gần 10% so với cùng kì năm trước, trong khi Hàn Quốc và Đài Loan đều ghi nhận mức tăng gần 50%.
Số liệu cho thấy sự thay đổi đang diễn ra trong cấu trúc thương mại Đông Á, khi làn sóng đầu tư vào AI tạo ra nhu cầu khổng lồ đối với những loại chip tiên tiến, lĩnh vực mà Hàn Quốc và Đài Loan đang có vị thế đặc biệt mạnh.
Chip AI đưa Hàn Quốc và Đài Loan bứt phá
Động lực lớn nhất phía sau sự tăng trưởng xuất khẩu của Hàn Quốc và Đài Loan là nhu cầu bùng nổ đối với chip AI. Những con chip tiên tiến đang trở thành thành phần không thể thiếu trong trung tâm dữ liệu, máy chủ AI và các hệ thống điện toán hiệu năng cao. Các doanh nghiệp như TSMC và Hon Hai Precision Industry của Đài Loan, cùng Samsung Electronics và SK Hynix của Hàn Quốc, đang nằm ở trung tâm của chuỗi cung ứng này.
Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu mạch tích hợp của Hàn Quốc đạt 149 tỉ USD, còn Đài Loan đạt 133 tỉ USD. Khoản doanh thu này tương đương khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của mỗi nền kinh tế. Đáng chú ý, chỉ riêng lượng chip Hàn Quốc xuất khẩu trong nửa đầu năm đã vượt tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của cả năm 2025.
Nhật Bản lại đứng ở vị trí hoàn toàn khác. Xuất khẩu mạch tích hợp của nước này chỉ đạt 21,2 tỉ USD trong cùng kì, tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Điều này phản ánh một nghịch lí trong ngành công nghiệp bán dẫn Nhật Bản. Tokyo vẫn sở hữu nhiều doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu, nhưng phần lớn thế mạnh tập trung ở các công đoạn thượng nguồn thay vì sản xuất những loại chip thành phẩm đang có nhu cầu tăng mạnh nhất.
Nhật Bản là một trong những quốc gia dẫn đầu về thiết bị và vật liệu sản xuất bán dẫn. Tokyo Electron, Advantest và Lasertec đều giữ vị trí quan trọng trên thị trường toàn cầu và đang hưởng lợi từ làn sóng mở rộng công suất sản xuất chip phục vụ AI.
Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu thiết bị sản xuất bán dẫn của Nhật Bản đạt khoảng 15 tỉ USD, cao gần gấp ba lần mức 5,2 tỉ USD của Hàn Quốc và hơn bốn lần mức 3,5 tỉ USD của Đài Loan. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu thiết bị vẫn không đủ để giúp Nhật Bản bắt kịp hai nền kinh tế láng giềng.
Kenta Maruyama, chuyên gia tại Mitsubishi UFJ Research and Consulting, nhận định lợi thế cạnh tranh của Nhật Bản nằm ở các công đoạn thượng nguồn, bao gồm thiết kế chip và thiết bị sản xuất. Khi xuất khẩu chip trên toàn cầu tăng mạnh, xuất khẩu vật liệu và thiết bị không nhất thiết tăng với tốc độ tương ứng.
Nói cách khác, Nhật Bản đang cung cấp những “công cụ” giúp ngành bán dẫn toàn cầu mở rộng, trong khi Hàn Quốc và Đài Loan trực tiếp xuất khẩu những sản phẩm cuối cùng có nhu cầu tăng vọt nhờ AI.
Khoảng cách cho thấy bài toán dài hạn của Nhật Bản
Sự bứt phá của Hàn Quốc và Đài Loan không đơn thuần là kết quả của một chu kì tăng trưởng chip. Nó đồng thời cho thấy những thay đổi sâu sắc trong vị thế xuất khẩu của Nhật Bản.
Đồng yen suy yếu trong thời gian dài đã làm giảm giá trị xuất khẩu của Nhật Bản khi quy đổi sang USD. Tuy nhiên, yếu tố tỉ giá không thể giải thích toàn bộ khoảng cách. Đồng won Hàn Quốc và đôla Đài Loan mới cũng đã có xu hướng giảm giá so với USD.
Làn sóng AI cũng không phải lời giải thích duy nhất. Một chỉ dấu đáng chú ý là chỉ số khối lượng xuất khẩu của Nhật Bản, thước đo loại bỏ ảnh hưởng của biến động giá để phản ánh lượng hàng hóa thực tế được xuất đi, gần như đi ngang kể từ khi đạt đỉnh trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.
Điều đó cho thấy vấn đề của Nhật Bản có thể nằm sâu hơn biến động tỉ giá hay một chu kì tăng trưởng cụ thể của ngành bán dẫn. Trong nhiều thập kỉ, Nhật Bản từng là một cường quốc xuất khẩu với các ngành điện tử, ôtô, máy móc và thiết bị công nghiệp. Tuy nhiên, khi cấu trúc nhu cầu toàn cầu thay đổi, lợi thế của nền kinh tế này ngày càng tập trung vào những sản phẩm trung gian và công nghệ thượng nguồn.
Trong khi đó, Hàn Quốc và Đài Loan đã xây dựng được năng lực sản xuất những sản phẩm công nghệ có giá trị rất cao và đang trở thành trung tâm của làn sóng đầu tư AI. Đặc biệt, sự phát triển của các trung tâm dữ liệu và hệ thống điện toán AI đang kéo theo nhu cầu chưa từng có đối với chip hiệu năng cao. Điều này tạo ra lợi thế trực tiếp cho những quốc gia có khả năng sản xuất và xuất khẩu chip tiên tiến với quy mô lớn.
Đối với Nhật Bản, việc sở hữu vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn vẫn là một lợi thế chiến lược. Nhưng số liệu xuất khẩu nửa đầu năm 2026 cho thấy lợi thế đó chưa chuyển hóa thành tốc độ tăng trưởng thương mại tương đương với các nền kinh tế đang trực tiếp sản xuất chip thành phẩm.
Cột mốc Hàn Quốc và Đài Loan cùng vượt Nhật Bản vì thế có thể được xem là dấu hiệu rõ ràng về sự dịch chuyển trọng tâm trong thương mại công nghệ châu Á. Nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng mạnh, khoảng cách này có thể còn mở rộng, trừ khi Nhật Bản tìm được cách chuyển lợi thế về vật liệu, thiết bị và công nghệ thượng nguồn thành năng lực sản xuất những sản phẩm công nghệ cuối cùng có tốc độ tăng trưởng cao hơn.