Ngành học AI thăng hoa, báo chí hạ nhiệt: Giới trẻ đang lựa chọn gì?
Điểm chuẩn đại học 2026 chứng kiến nhiều biến động: Ngành AI chạm ngưỡng điểm tuyệt đối, Báo chí giảm điểm mạnh, Truyền thông đa phương tiện và Quan hệ công chúng vẫn giữ sức hút.
Vì sao có sự "lật ngược thế cờ"?
Đây không chỉ là câu chuyện điểm số của một kì thi, mà là tấm gương phản chiếu sự chuyển dịch của nền kinh tế số, nơi AI đang buộc cả người học lẫn người làm báo phải định vị lại giá trị của chính mình.
Bức tranh điểm chuẩn đại học năm 2026 cho thấy trong khi các ngành thuộc nhóm Công nghệ thông tin, Trí tuệ nhân tạo (AI), Khoa học dữ liệu và Kinh tế mũi nhọn liên tục thiết lập những cột mốc điểm chuẩn kỉ lục, tiến sát ngưỡng tuyệt đối 29 - 30 điểm, thì ở chiều ngược lại, khối Khoa học Xã hội và Nhân văn, đặc biệt là ngành Báo chí, lại chứng kiến sự sụt giảm điểm chuẩn đáng kinh ngạc.
Tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, điểm chuẩn ngành Báo chí và Xuất bản giảm phổ biến từ 3 đến 6 điểm so với năm 2025. Nhiều chuyên ngành từng "gây sốt" những năm trước nay hạ nhiệt rõ rệt.
Sự hoán đổi vị thế này không đơn thuần là câu chuyện điểm số của một kì thi, mà là tấm gương phản chiếu những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc nền kinh tế, xu hướng lao động và nhận thức của thế hệ trẻ.
Sự trỗi dậy của công nghệ và sự giảm nhiệt của ngành báo chí đến từ sự hội tụ của nhiều yếu tố thị trường lẫn đào tạo.
Chúng ta đang sống trong giai đoạn bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh và tự động hóa. Thị trường lao động toàn cầu lẫn Việt Nam đang khát khao nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng làm chủ công nghệ, phân tích dữ liệu lớn và vận hành các hệ thống thông minh.
Thí sinh và phụ huynh ngày nay thực tế hơn: họ nhìn vào đầu ra, mức lương khởi điểm và dư địa phát triển trong 5 - 10 năm tới. Nhóm ngành STEM mang lại lời hứa hẹn rõ ràng về cơ hội việc làm toàn cầu và thu nhập vượt trội.
Trong khi đó, lĩnh vực báo chí và truyền thông đang trải qua một giai đoạn đầy khó khăn về mô hình kinh doanh trên diện rộng. Sự lấn lướt của các nền tảng mạng xã hội, thông tin phi báo chí và sự hỗ trợ của các công cụ AI trong việc tạo nội dung đã làm thay đổi căn bản cuộc chơi.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận khách quan rằng, không phải toàn bộ khối ngành xã hội đều suy giảm. Điểm chuẩn cho thấy sự phân hóa nội bộ rất mạnh: trong khi Báo chí truyền thống giảm điểm, các ngành như Truyền thông đa phương tiện, Quan hệ công chúng hay Marketing tích hợp công nghệ vẫn giữ được sức hút ở mức khá cao. Học sinh phản ứng rất nhạy với xu hướng: họ chuyển từ "làm báo" sang "làm truyền thông đa nền tảng".
Nên mừng hay lo?
Hiện tượng này mang cả tín hiệu tích cực lẫn những mối quan ngại về mặt xã hội.
Mừng là nguồn lực xã hội chảy hoà vào dòng chảy công nghệ. Việc các tài năng đạt điểm số 29 - 30 dồn về nhóm ngành AI, Khoa học dữ liệu và Kĩ thuật là tín hiệu mừng cho chiến lược phát triển kinh tế số của quốc gia. Muốn bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam bắt buộc phải sở hữu lực lượng kĩ sư công nghệ giỏi để cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Sự hạ nhiệt điểm chuẩn báo chí phần nào giúp loại bỏ tình trạng "ảo giá" điểm số do chỉ tiêu hạn chế hoặc chạy theo tâm lí đám đông những năm trước. Điều này cũng tạo áp lực buộc các cơ sở đào tạo báo chí phải cải tổ mạnh mẽ giáo trình, đưa công nghệ số, dữ liệu và tư duy đa phương tiện vào giảng dạy, thay vì chỉ đào tạo lí thuyết báo chí truyền thống.
Nhưng vẫn có những lo ngại về sự mất cân bằng tri thức. Một xã hội phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào những dòng code hay cỗ máy. Khoa học Xã hội và Nhân văn là nền tảng giữ gìn bản sắc, xây dựng hệ giá trị văn hóa, tư tưởng và tư duy phản biện xã hội.
Khi người trẻ không tìm thấy sự hấp dẫn ở Khoa học Xã hội và Nhân văn, chúng ta đối mặt với nguy cơ thiếu vắng những nhà nghiên cứu, tư vấn chính sách và các chuyên gia văn hóa có chiều sâu trong tương lai.
Báo chí giữ vai trò là dòng chảy thông tin chủ lưu, định hướng dư luận và bảo vệ sự thật. Nếu ngành đào tạo Báo chí liên tục giảm sức hút với những học sinh xuất sắc nhất, chất lượng đầu vào suy giảm sẽ dẫn đến nguy cơ thiếu hụt đội ngũ làm báo bản lĩnh, tinh thông nghiệp vụ trong bối cảnh tin giả và thông tin thao túng do AI tạo ra đang bùng nổ.
Nền kinh tế cần những kĩ sư AI tài năng để tạo ra công cụ, nhưng cũng cần những nhà báo, nhà xã hội học bản lĩnh để định hướng cách con người sử dụng công nghệ đó sao cho nhân văn và tiến bộ.
Điều chúng ta cần làm lúc này không phải là lo âu cảm tính, mà là hành động để thay đổi: Ngay lập tức, cần tái cấu trúc chương trình đào tạo nhân văn theo hướng tích hợp công nghệ, đồng thời tái định vị giá trị của người làm báo trong kỉ nguyên số.
