Long Thành có sân bay hiện đại, nhưng đã có đủ người để vận hành?
Sân bay Long Thành cần khoảng 13.800 lao động cho giai đoạn 1. Tính cả hệ sinh thái phụ trợ, nhu cầu vượt 60.000 người. Bài toán đặt ra là đào tạo nhân lực phải đi trước tốc độ hoàn thành sân bay.
Sáng 14/8, tại sân golf Long Thành (TP. Đồng Nai), Báo Thanh Niên tổ chức tọa đàm “Đào tạo nguồn nhân lực cho hệ sinh thái sân bay quốc tế Long Thành”.
Phát biểu khai mạc, nhà báo Lâm Hiếu Dũng - Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên, cho biết sân bay Long Thành là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia. Dự án có tổng vốn đầu tư hơn 16 tỉ USD. Sân bay được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không của khu vực và thế giới. Khi vận hành toàn diện, dự án được kỳ vọng đóng góp 3-5% GDP.
Nhân lực phải đi trước sân bay
Nhưng để một siêu sân bay vận hành hiệu quả, hạ tầng thôi chưa đủ. Nhân lực mới là yếu tố quyết định. Theo tính toán của các cơ quan chuyên môn, riêng giai đoạn 1, sân bay Long Thành cần khoảng 13.800 lao động. Nếu tính cả hàng không và hệ sinh thái phụ trợ, nhu cầu đã vượt 60.000 người. Đây là con số rất lớn. Nó đòi hỏi một chiến lược đào tạo dài hạn, thay vì chạy theo nhu cầu tuyển dụng khi sân bay đã vận hành.
Theo nhà báo Lâm Hiếu Dũng, người lao động tại sân bay Long Thành phải đáp ứng nhiều yêu cầu. Trước hết là chuyên môn sâu và các tiêu chuẩn quốc tế. Tiếp đó là kỹ năng công nghệ, năng lực số và ngoại ngữ. Tư duy toàn cầu và tác phong chuyên nghiệp cũng là yêu cầu bắt buộc. Nếu chuẩn bị chậm, nguy cơ thiếu nhân lực tại chỗ là hiện hữu. Khi đó, lực lượng lao động quốc tế có thể lấp vào khoảng trống.
“Chúng ta có thể có một sân bay hiện đại nhưng thiếu người vận hành theo chuẩn quốc tế”, ông Dũng cảnh báo. Do đó, Báo Thanh Niên mong muốn toạ đàm sẽ trở thành cầu nối giữa nhà quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Nhà quản lý cung cấp cơ chế và định hướng. Nhà trường điều chỉnh chương trình và chuẩn đầu ra. Doanh nghiệp đặt hàng về số lượng và tiêu chuẩn nhân lực.
Bài toán này không dừng ở những vị trí trực tiếp trong sân bay. Long Thành sẽ kéo theo một hệ sinh thái lớn. Trong đó có logistics, kho vận, thương mại, dịch vụ, công nghệ, vận tải và đô thị sân bay.
Tiến sĩ Phạm Thái Hoàng - Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, cho rằng Long Thành vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội. Vì vậy, chuẩn bị nhân lực phải đi trước một bước so với tiến độ sân bay. Giai đoạn 1 cần nhân lực ở 5 nhóm chính. Đó là dịch vụ hàng không, cảng hàng không, quản lý bay, vận tải hàng không và cảng vụ hàng không.
Cùng với đó là những năng lực mới của hệ sinh thái logistics. Đáng chú ý là thương mại điện tử, chuỗi lạnh và dược phẩm, hải quan và khu phi thuế quan, logistics đa phương thức và logistics số.
Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM đã mở chuyên ngành kinh tế hàng không từ năm 2021. Đến nay, trường có thể đào tạo nhân lực cho nhiều mắt xích trong vòng đời dự án.
Ở giai đoạn xây dựng, đó là kỹ thuật xây dựng công trình giao thông, kinh tế xây dựng, điện, tự động hóa và cơ khí. Khi sân bay khai thác, nhu cầu chuyển sang khai thác vận tải, kinh tế vận tải, cơ khí hàng không, công nghệ thông tin, tự động hóa và điện - điện tử.
Xa hơn là nhân lực cho chuỗi cung ứng. Các ngành logistics, quản lý chuỗi cung ứng, vận tải quốc tế, smart logistics và kinh tế không gian tầm thấp sẽ đóng vai trò quan trọng.
Đừng để doanh nghiệp chờ sinh viên tốt nghiệp
PGS-TS Vũ Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu giao thông, điều phối viên học thuật chương trình Kỹ thuật giao thông thông minh (Trường ĐH Việt Đức) cho rằng, không thể nhìn Long Thành đơn thuần là một sân bay. Đây là một hệ thống kỹ thuật, công nghệ và logistics rất phức tạp.
Theo ông Tuấn, Long Thành đặc biệt cần hai nhóm nhân lực trình độ cao. Một là kỹ sư có khả năng tích hợp nhiều hệ thống. Hai là nhà quản lý vừa hiểu công nghệ, vừa hiểu vận hành. Vì vậy, đào tạo không nhất thiết phải mở một ngành mới cho từng nhu cầu. Các trường có thể xây dựng chương trình nền. Sau đó bổ sung module chuyên sâu, chứng chỉ và khóa đào tạo ngắn hạn.
PGS-TS Vũ Anh Tuấn đề xuất biến Long Thành thành “phòng thí nghiệm thực nghiệm” của hệ sinh thái sân bay. Doanh nghiệp đưa bài toán thực tế vào trường. Sinh viên và giảng viên cùng tham gia giải quyết. Đó có thể là tối ưu luồng hành khách, vận hành hàng hóa thông minh, kết nối sân bay với đường sắt và giao thông công cộng. Cách làm này giúp đào tạo gắn với việc làm. Sinh viên không phải chờ đến khi tốt nghiệp mới tiếp xúc với công việc thực tế.
PGS. TS. Vũ Văn Nghi - Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ Miền Đông, cũng cho rằng Long Thành phải được nhìn như hạt nhân của một hệ sinh thái kinh tế đa tầng. Nhu cầu nhân lực sẽ trải rộng từ khai thác hàng không, logistics, kỹ thuật hàng không đến công nghệ số, kinh doanh, dịch vụ và các dịch vụ xã hội.
Trường ĐH Công nghệ Miền Đông đang đào tạo nhiều nhóm ngành có thể tham gia hệ sinh thái này. Trong đó có công nghệ thông tin, ô tô, điện - điện tử, tự động hóa, UAV, logistics, quản trị dịch vụ hàng không và quản trị kinh doanh.
Các lĩnh vực y tế, dược, ngôn ngữ cũng có vai trò riêng. Trường hiện đào tạo tiếng Anh thương mại, tiếng Trung, tiếng Nhật và tiếng Hàn.
Ông Nghi cho rằng, doanh nghiệp không nên chỉ tiếp nhận sinh viên sau khi trường đào tạo xong. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu. Từ xác định nhu cầu, góp ý chương trình đến đào tạo, thực hành và đánh giá năng lực.
Một hướng khác là đưa công nghệ số và AI vào toàn bộ chương trình đào tạo. Mục tiêu không phải để sinh viên “biết AI”. Quan trọng hơn là biết dùng AI để giải quyết bài toán nghề nghiệp.
Từ đó, ông Nghi đề xuất mô hình đào tạo 3 × 3 × 3. Ba bên gồm nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Ba môi trường gồm nhà trường, doanh nghiệp và hệ sinh thái sân bay. Ba phương thức gồm đào tạo đại học, đào tạo ngắn hạn và đào tạo từ xa.
Có thể nói, sân bay Long Thành đang được xây dựng bằng những công trình lớn. Nhưng để vận hành một hệ sinh thái hàng không hiện đại, cần một “hạ tầng” con người. Và hạ tầng này không thể xây dựng trong ngày một, ngày hai.
