Vải vụn, quần áo lỗi được 'hồi sinh' thành sản phẩm mới

Từ Hội thi Thợ giỏi ngành Dệt may Việt Nam lần thứ VII – năm 2026, câu chuyện tái chế cho thấy vật liệu dư thừa của ngành may vẫn có thể bước vào một vòng đời khác, đẹp hơn và hữu ích hơn.

Vải vụn “hồi sinh” trong những sản phẩm dệt may tuần hoàn

Trên bàn trưng bày, những mảnh vải không còn đủ lớn để cắt thành một chiếc áo đã có một số phận khác. Chúng được ghép thành tranh, phối thành túi, làm lót cốc, khăn trải bàn, khăn phủ sofa. Cúc, khóa và các chi tiết còn sử dụng được cũng được giữ lại, thay vì trở thành rác sau một lần sản xuất.

Đó là cách đội Công đoàn Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội (HITU) kể câu chuyện “Sắc xanh tuần hoàn” tại Hội thi Thợ giỏi ngành Dệt May Việt Nam lần thứ VII - 2026. Với slogan “Vạn vật tuần hoàn – Xanh mãi tương lai”, nhóm sử dụng vải tồn kho, vải đầu tấm, vải vụn, quần áo lỗi, quần áo cũ và phụ liệu để tạo thành sản phẩm mới.

Danh mục đa dạng, từ tranh ghép vải, túi xách, khăn phủ sofa, khăn trải bàn đến lót cốc, lót ấm, túi đựng bình nước và móc khóa. Nguyên liệu đầu vào vốn dễ bị xếp vào nhóm “bỏ đi”, nhưng sau khi được phân loại, phối ghép và xử lý, chúng trở lại với một công năng khác.

Những bức tranh ghép vải tạo điểm nhấn. Một phía là hình ảnh Trái Đất với khói nhà máy, cháy rừng và cây cối trơ trụi. Phía còn lại là Trái Đất xanh, cây cối sinh sôi, hoa lá tốt tươi. Sự đối lập đặt ra câu hỏi về lựa chọn của sản xuất: lấy nguyên liệu, sản xuất, tiêu dùng rồi thải bỏ, hay kéo dài vòng đời của vật liệu.

Nội dung sáng tạo về sản phẩm tuần hoàn, tái chế là điểm mới. Với chủ đề “Dệt may xanh – Phát triển bền vững”, ban tổ chức khuyến khích người lao động sử dụng hiệu quả nguyên phụ liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm chất thải và gia tăng giá trị từ vật liệu tái chế.

Cách tiếp cận này khiến một mảnh vải vụn không còn được nhìn đơn thuần như phần thừa của sản xuất. Khi được gom đúng loại, thiết kế lại và đặt vào một sản phẩm phù hợp, phần vật liệu tưởng như đã hết vòng đời vẫn có thể tiếp tục phục vụ đời sống.

Dệt may tuần hoàn bắt đầu từ việc không vội bỏ đi

Hội thi diễn ra tại Tổng Công ty May 10, với 21 đội đến từ 14 đơn vị và hơn 100 thí sinh. Bên cạnh các nội dung thi tay nghề, khu vực “Dệt May Xanh – Phát triển bền vững” cho thấy khả năng nhìn ra giá trị của phần nguyên liệu còn lại sau sản xuất.

Với phần thi tuần hoàn, Công đoàn Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội (HITU) giành Giải Nhì và Giải Sáng tạo nhất. Ở nội dung may quần âu, đại diện đơn vị này giành Giải Bàn tay Bạc. Thành tích là một phần của hội thi, nhưng câu chuyện đáng chú ý hơn nằm ở cách những vật liệu bị bỏ lại được đưa trở lại chu trình sử dụng.

Chia sẻ với Một Thế Giới, HLV Đặng Thị Thúy Hồng, Giám đốc Trung tâm Thực hành may (HITU), cho biết đội thi chịu áp lực lớn khi chỉ có 5 tuần chuẩn bị. Theo bà, phần thi không chỉ đánh giá tay nghề của từng thí sinh mà còn kiểm tra khả năng chuyển đổi nhanh giữa các mã hàng, chủng loại sản phẩm khác nhau - một yêu cầu ngày càng quan trọng trong sản xuất may hiện đại.

"Thí sinh chính là các giảng viên của trường tranh tài với các nhân viên công ty may mà vẫn đạt giải cao, thể hiện một sự nỗ lực rất lớn", bà Hồng nói.

Trong sản xuất may mặc, vải đầu tấm hay phần cắt dư thường có kích thước, hình dạng không đồng nhất. Quần áo lỗi cũng khó quay lại đúng mục đích ban đầu. Vì vậy, tái sử dụng không đơn giản là nhặt phần thừa rồi ghép vào sản phẩm khác. Người làm phải tính toán màu sắc, chất liệu, độ bền, kích thước, công năng và khả năng sử dụng lâu dài.

Một phần vải nhỏ có thể không đủ cho một thân áo nhưng vẫn đủ để làm mặt túi, miếng trang trí hoặc chi tiết ghép. Một chiếc cúc tháo từ quần áo lỗi có thể tiếp tục được dùng. Một đoạn khóa còn tốt cũng chưa nhất thiết phải trở thành rác. Mỗi lần vật liệu được giữ lại là một lần vòng đời của nó được kéo dài.

Đó cũng là tinh thần của kinh tế tuần hoàn: giảm việc lấy tài nguyên mới, tận dụng giá trị của sản phẩm và vật liệu trước khi chúng trở thành chất thải. Với ngành dệt may, nơi mỗi công đoạn đều có thể phát sinh phần dư, cách nghĩ “không vội bỏ đi” có thể bắt đầu từ thiết kế, cắt may cho tới tiêu dùng.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Chủ tịch Công đoàn Dệt May Việt Nam, cho rằng phát triển bền vững không phải mục tiêu xa vời mà bắt đầu từ ý thức sử dụng hiệu quả nguyên phụ liệu, giảm lãng phí và những hành động cụ thể trong từng công đoạn sản xuất.

Từ những mảnh vải bên mép bàn cắt đến một chiếc túi mới, hành trình ấy không dài về khoảng cách nhưng thay đổi cách nhìn về vật liệu. Thứ từng bị coi là phần thừa có thể trở thành nguyên liệu. Thứ từng bị xem là rác có thể mang thêm một công năng.

Khi một chiếc cúc, đoạn khóa hay mảnh vải vụn được giữ lại để bước sang vòng đời mới, câu chuyện “hồi sinh” không còn chỉ là phần thi sáng tạo. Nó gợi ra một cách sản xuất khác cho dệt may: tạo ra giá trị không chỉ bằng việc làm thêm sản phẩm mới, mà còn bằng việc dùng lâu hơn những gì đã có.

Nguyễn Tuyết