Ốp điện thoại Trung Quốc làm từ rác thải y tế nguy hiểm ra sao?
Một số mẫu ốp điện thoại bằng nhựa mềm giá rẻ tại Trung Quốc bị phát hiện có dấu hiệu sử dụng nhựa tái chế kém chất lượng, thậm chí có nguồn nguyên liệu được cho là từ chất thải y tế.
Các mẫu được kiểm tra có trường hợp vượt giới hạn về chì, formaldehyde và một số chất hóa học. Vụ việc đặt ra câu hỏi về chất lượng, nguồn nguyên liệu và khoảng trống trong quản lí một sản phẩm được sử dụng hằng ngày.
Chất thải y tế bị đưa vào sản xuất ốp điện thoại
Một phóng sự điều tra của chương trình Điều tra Tài chính thuộc CCTV mới đây phản ánh tình trạng một số loại ốp điện thoại mềm giá rẻ được bán trên thị trường Trung Quốc có dấu hiệu sử dụng nguyên liệu tái chế không đạt chuẩn. Theo nội dung điều tra, một số cơ sở sản xuất bị phát hiện sử dụng các loại ống truyền dịch, kim tiêm và vật liệu nhựa có nguồn gốc từ chất thải y tế để phối trộn với nhựa tái chế chất lượng thấp, sau đó nghiền, gia công và ép khuôn thành ốp điện thoại.
Theo quy định về quản lí chất thải y tế tại Trung Quốc, các loại vật liệu dùng một lần như ống truyền dịch và bơm kim tiêm sau khi sử dụng phải được thu gom, vận chuyển và xử lí theo quy trình nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, phóng sự cho biết một số chất thải này đã đi vào các kênh thu mua bất hợp pháp trước khi được đưa đến các cơ sở gia công.
Quy trình được mô tả gồm nghiền nhỏ, làm sạch sơ bộ, nung chảy rồi trộn với nhựa tái chế trước khi ép thành sản phẩm mới. Những chiếc ốp sau đó được bán trên các sàn thương mại điện tử với giá từ vài nhân dân tệ đến hơn 10 nhân dân tệ.
Một vấn đề khác được phóng sự đề cập là việc sử dụng các cụm từ như “silicone cấp thực phẩm” hay “an toàn cho mẹ và bé” trong quảng cáo. Những thuật ngữ này có thể tạo cảm giác sản phẩm đã được kiểm định theo tiêu chuẩn an toàn cao, trong khi các tiêu chuẩn đối với vật liệu tiếp xúc thực phẩm không mặc nhiên áp dụng cho ốp điện thoại.
Một số người trong ngành cho biết chi phí sử dụng nhựa nguyên sinh đạt chuẩn có thể lên tới hơn 10.000 nhân dân tệ mỗi tấn. Trong khi đó, việc sử dụng nguyên liệu phế thải có thể giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất. Đây được xem là một trong những động lực khiến một số cơ sở tìm cách sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc.
Để che màu sắc và mùi của nguyên liệu tái chế, một số cơ sở có thể sử dụng thêm chất tạo màu hoặc hương liệu công nghiệp. Điều này khiến hình thức và mùi của sản phẩm không phải là căn cứ đáng tin cậy để đánh giá chất lượng.
Chì, formaldehyde và hóa chất trong những sản phẩm giá rẻ
Các kết quả kiểm tra chất lượng được dẫn lại trong phóng sự cho thấy một số mẫu ốp điện thoại giá thấp có vấn đề về hàm lượng hóa chất. Theo kết quả giám sát rủi ro chất lượng ốp điện thoại do Cục Quản lí thị trường tỉnh Chiết Giang thực hiện trước đó, tỉ lệ đạt chuẩn của các mẫu có giá dưới 10 nhân dân tệ ở mức dưới 5%. Một số mẫu có hàm lượng chì vượt giới hạn tiêu chuẩn hàng chục lần. Trong nhóm sản phẩm có giá từ 20-50 nhân dân tệ, tỉ lệ đạt chuẩn được ghi nhận ở mức cao hơn đáng kể.
Trước đó, Hội đồng Người tiêu dùng Thâm Quyến cũng từng thực hiện thử nghiệm so sánh đối với 30 mẫu ốp điện thoại bằng nhựa của 28 thương hiệu. Một mẫu ốp có trang trí kim tuyến và đá nhân tạo được phát hiện có hàm lượng chì vượt giới hạn tới 1.550 lần. Hàm lượng hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) trong mẫu này cũng ở mức cao, gần 50 lần giới hạn được áp dụng trong phép thử.
Trong một đợt kiểm nghiệm khác được truyền thông Trung Quốc dẫn lại, 4 trong 6 mẫu ốp điện thoại được kiểm tra có hàm lượng formaldehyde vượt mức quy định. Các chất này có thể tồn tại trong sản phẩm do quá trình sử dụng nhựa tái chế không được kiểm soát, sử dụng phụ gia không phù hợp hoặc quy trình sản xuất không đáp ứng yêu cầu.
Đáng chú ý, ốp điện thoại là sản phẩm thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với bàn tay. Trong quá trình sử dụng, nhiệt độ của điện thoại có thể tăng lên khi sạc pin, chơi game hoặc thực hiện các tác vụ nặng. Nhiệt độ và mồ hôi có thể tác động đến quá trình di chuyển của một số chất từ vật liệu sang bề mặt da.
Nguy cơ tiếp xúc cũng có thể tăng khi người dùng cầm điện thoại trong lúc ăn uống. Tuy nhiên, mức độ phơi nhiễm thực tế phụ thuộc vào loại hóa chất, nồng độ, vật liệu, thời gian tiếp xúc và điều kiện sử dụng. Do đó, không thể mặc định rằng mọi loại ốp điện thoại đều gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Đối với phthalate, một nhóm chất thường được sử dụng để làm mềm nhựa, các nghiên cứu độc chất học cho thấy một số hợp chất có thể ảnh hưởng đến hệ nội tiết và hệ sinh sản khi con người phơi nhiễm ở mức đủ cao hoặc trong thời gian dài. Trẻ em và phụ nữ mang thai thường được xem là những nhóm cần hạn chế tiếp xúc với các nguồn hóa chất không cần thiết.
Tương tự, chì là kim loại nặng có khả năng tích lũy trong cơ thể và việc phơi nhiễm kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đặc biệt ở trẻ em. Formaldehyde cũng là chất cần được kiểm soát trong các sản phẩm tiêu dùng do khả năng gây kích ứng và các nguy cơ sức khỏe khi tiếp xúc ở nồng độ cao.
Vì vậy, vấn đề được đặt ra không nằm ở việc mọi chiếc ốp điện thoại đều chứa hóa chất nguy hiểm, mà ở khả năng kiểm soát chất lượng đối với những sản phẩm sử dụng nguyên liệu tái chế không rõ nguồn gốc.
Thị trường lớn và khoảng trống tiêu chuẩn
Ốp điện thoại là một trong những phụ kiện phổ biến nhất của thiết bị di động. Theo các số liệu được dẫn trong báo cáo, thị trường phụ kiện điện thoại toàn cầu đạt khoảng 142 tỉ USD trong năm 2025. Riêng thị trường ốp điện thoại được ước tính đạt khoảng 17,5 tỉ USD và có thể tăng lên 25 tỉ USD vào năm 2030.
Tại Trung Quốc, quy mô thị trường ốp điện thoại năm 2025 được ước tính khoảng 48,6 tỉ nhân dân tệ. Sản lượng được dẫn ở mức khoảng 2,35 tỉ sản phẩm, chiếm tỉ trọng lớn trong thị trường toàn cầu.
Quy mô lớn khiến vấn đề kiểm soát nguyên liệu và chất lượng trở nên đáng chú ý. Một sản phẩm có giá chỉ vài nhân dân tệ nhưng được sản xuất với số lượng hàng trăm triệu chiếc có thể tạo ra lợi thế đáng kể cho các cơ sở sử dụng nguyên liệu rẻ.
Một trong những điểm được đặt ra là ốp điện thoại hiện chưa thuộc danh mục sản phẩm phải có chứng nhận CCC bắt buộc tại Trung Quốc. Việc quản lí chất lượng chủ yếu dựa trên các quy định và tiêu chuẩn chung đối với sản phẩm nhựa, trong khi những yêu cầu riêng liên quan đến đặc tính sử dụng của ốp điện thoại, như tiếp xúc thường xuyên với da tay hoặc khả năng phát sinh chất khi thiết bị nóng lên, vẫn cần được hoàn thiện.
Đối với người tiêu dùng, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng là biện pháp trước mắt để giảm rủi ro. Các sản phẩm từ thương hiệu có thông tin nhà sản xuất, vật liệu và tiêu chuẩn kiểm nghiệm cụ thể có cơ sở để truy xuất tốt hơn so với hàng hóa không rõ nguồn gốc.
Người mua cũng nên thận trọng với những sản phẩm có giá thấp bất thường, mùi hóa chất mạnh hoặc thông tin quảng cáo sử dụng các cụm từ như “cấp thực phẩm”, “an toàn tuyệt đối” nhưng không cung cấp tài liệu kiểm nghiệm tương ứng.
Về vật liệu, silicone đạt chuẩn và TPU được sản xuất từ nguồn nguyên liệu phù hợp thường được sử dụng rộng rãi trong sản phẩm tiêu dùng. Trong khi đó, các sản phẩm PVC mềm cần được đánh giá kĩ hơn về chất hóa dẻo và các phụ gia được sử dụng.
Với ốp điện thoại mới, người dùng có thể để sản phẩm tại nơi thông thoáng trước khi sử dụng, đặc biệt nếu sản phẩm có mùi bất thường. Nếu phát hiện ốp bị biến màu, tiết chất, có mùi mạnh hoặc gây kích ứng da, nên ngừng sử dụng và liên hệ với người bán hoặc cơ quan chức năng để kiểm tra.
Vụ việc cũng cho thấy giá bán không thể là căn cứ duy nhất để đánh giá chất lượng của một sản phẩm. Với những vật dụng tiếp xúc với con người trong thời gian dài, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất, khả năng truy xuất và trách nhiệm của nhà bán hàng có vai trò quan trọng trong việc hạn chế sản phẩm không đạt chuẩn lưu thông trên thị trường.