Cúi đầu dùng điện thoại tạo áp lực 27 kg lên cổ, bác sĩ nói gì?
Trẻ thường xuyên cúi đầu dùng điện thoại có khiến cột sống cổ phải chịu áp lực tới 27 kg? Chuyên gia Bệnh viện Nhi đồng 2 phân tích bằng chứng khoa học và làm rõ những hiểu lầm về hội chứng "Text Neck".
Áp lực 27 kg đè lên cột sống cổ khi cúi đầu dùng điện thoại từng khiến hàng triệu phụ huynh lo lắng, thậm chí được xem là bằng chứng cho thấy smartphone đang âm thầm "hủy hoại" sức khỏe trẻ em.
Nhưng liệu con số này có phản ánh đúng bản chất khoa học hay chỉ là cách diễn giải khiến công chúng hoang mang? Trong cuộc trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, BSCKII Ngô Hồng Phúc, Trưởng khoa Bỏng - Chỉnh trực, Bệnh viện Nhi đồng 2, đã phân tích thẳng thắn những ngộ nhận xoay quanh hội chứng "Text Neck" ( Hội chứng cổ do tin nhắn), đồng thời lí giải vì sao nhiều cảnh báo đang bị thổi phồng hơn so với bằng chứng y học hiện có.
Khi cúi đầu lâu không ảnh hưởng gì đến cột sống cổ
- Chào BSCKII Ngô Hồng Phúc, hiện nay dư luận và nhiều bậc phụ huynh đang vô cùng hoang mang trước một nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng việc cúi đầu bấm điện thoại tạo ra áp lực khổng lồ lên cột sống. Cụ thể, cúi 15 độ chịu 12 kg, và cúi 60 độ thì áp lực lên tới 27 kg. Từ góc độ chuyên gia, bác sĩ đánh giá thế nào về những con số cảnh báo này?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Vấn đề anh vừa nêu thực chất là một sự diễn giải quá mức. Việc cúi đầu bấm điện thoại thực chất không hề gây ảnh hưởng tàn phá đến cột sống như những con số dọa dẫm kia mô tả. Chúng ta cần hiểu rằng, nếu việc cúi đầu thực sự ảnh hưởng đến cột sống, thì con người phải ngồi trong tư thế cúi gập liên tục, không có một khoảnh khắc nào thẳng đầu lên cả. Người ta đưa ra các nghiên cứu tính toán lực thuần túy cốt để nhìn thấy nó hài hòa thôi chứ không có liên quan gì đến bệnh lí thực tế.
- Nghiên cứu đó nhấn mạnh vào cơ chế chịu lực, rằng khi gập cổ 60 độ, lực này tăng vọt lên 27 kg - tương đương mang một đứa trẻ 7 tuổi trên cổ. Bác sĩ giải thích sao về cơ chế chịu lực này trên thực tế cơ thể người?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Cái này đúng về mặt sinh học. Nhưng thực tế thì hệ thống cơ, dây chằng sẽ chịu lực lớn hơn để chống lại sức nặng của gập cổ nên cũng không có gì quá quan trọng. Nếu cơ thể cảm thấy khó chịu, chúng ta đã tự động nhả lại tư thế cũ. Đa số nó không ảnh hưởng gì cả. Trừ khi bạn cúi thường xuyên và liên tục kéo dài triền miên thì mới có vấn đề. Còn việc bạn cúi một, hai tiếng rồi ngã ra thì cột sống hoàn toàn bình thường. Cơ thể sẽ luôn biết điểm dừng trước khi tổn thương cấu trúc xảy ra.
- Nghĩa là những tổn thương về cơ và dây thần kinh cổ do chấn thương stress lặp đi lặp lại do cúi đầu dùng điện thoại mà dư luận lo sợ thực chất là không tồn tại?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Chính xác là không có sự ảnh hưởng tiêu cực nào. Cổ của chúng ta sinh ra là để vận động linh hoạt. Khi bạn cúi ở mức độ vừa phải, cơ thể hoàn toàn vận hành bình thường mà không gặp bất cứ trở ngại nào. Mỗi người có một giới hạn chịu đựng khác nhau, khi cường độ đạt tới giới hạn đó và cảm thấy mỏi, người ta sẽ nhả cơ ra. Trừ khi nào bạn bị người khác đè đầu ép cúi xuống thì mới sinh chuyện. Còn bản chất bạn tự vận động thì cơ thể sẽ điều chỉnh hoàn hảo.
Hãy tưởng tượng cột sống giống như một cành cây. Khi anh uốn cong cành cây đó và giữ trong hai, ba ngày, anh nghĩ nó sẽ cong luôn. Nhưng thực tế, ngay khi anh buông tay ra, cành cây sẽ đàn hồi và bật thẳng lại như cũ mà không hề bị gãy gập. Cột sống con người cũng vậy, cúi xuống rồi ngẩng lên, mọi thứ lại phục hồi nguyên trạng.
BSCKII Ngô Hồng Phúc
Giống như cành cây tươi, dù có uốn cong nhưng khi buông ra cũng bật lại vị trí cũ
- Một trong những lo ngại lớn nhất là việc cúi đầu thường xuyên sẽ làm cơ cổ phía trước ngắn lại, kéo căng quá mức cơ phía sau và tàn phá cấu trúc cột sống theo thời gian. Sự thật của quá trình biến đổi này là gì thưa bác sĩ?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Cơ cổ không bao giờ bị kéo căng quá mức trong sinh hoạt tự nhiên, trừ trường hợp bị kéo thụ động do ngoại lực. Tôi lấy một ví dụ vô cùng trực quan để anh dễ hình dung: Hãy tưởng tượng cột sống giống như một cành cây. Khi anh uốn cong cành cây đó và giữ trong hai, ba ngày, anh nghĩ nó sẽ cong luôn. Nhưng thực tế, ngay khi anh buông tay ra, cành cây sẽ đàn hồi và bật thẳng lại như cũ mà không hề bị gãy gập. Cột sống con người cũng vậy, cúi xuống rồi ngẩng lên, mọi thứ lại phục hồi nguyên trạng.
- Dù có khả năng đàn hồi, nhưng nếu việc này diễn ra như một thói quen lặp đi lặp lại nhiều năm, liệu nó có đẩy nhanh tình trạng thoát vị đĩa đệm hay thoái hóa cột sống cổ không?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Để kết luận được một hành vi từ hiện tại có dẫn đến thoái hóa cột sống sau hai, ba mươi năm hay không, y học cần phải có những công trình nghiên cứu dài hạn xuyên suốt đến độ tuổi lớn.
Những kết luận y khoa vững chắc phải được đúc kết từ việc gộp nhiều nghiên cứu lại với nhau mới có giá trị tin cậy. Nếu chúng ta vội vàng chốt kết quả ngay từ bây giờ thì rất "chớt quớt" và thiếu tính học thuật.
- Ngoài ra, nghiên cứu trên cũng chỉ ra rằng việc sai lệch tư thế do dùng điện thoại có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp của trẻ nhỏ từ 8 đến 13 tuổi. Bác sĩ đánh giá sao về mối liên hệ nghe có vẻ rất đáng báo động này?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Tôi không nghĩ là việc cúi đầu bấm điện thoại có thể ảnh hưởng được tới hô hấp. Đây là cách nói quá vấn đề lên mức vô lí. Việc cúi đầu bấm điện thoại thường xuyên hay tư thế cổ không có cơ chế sinh lí nào đủ để tác động vào chức năng hô hấp. Nếu đó chỉ là một nghiên cứu đơn lẻ, mới mẻ, thì nó không mang nhiều giá trị và chỉ là yếu tố gợi ý. Việc truyền thông y khoa đôi khi thay đổi liên tục, lúc này đúng nhưng một, hai năm sau lại sai là chuyện bình thường.
Một nghiên cứu đơn lẻ chưa thể coi là chân lí
- Vậy trên thực tế tại phòng khám chỉnh hình của Bệnh viện Nhi đồng 2, bác sĩ có thường xuyên tiếp nhận những ca bệnh nhi đến khám vì đau mỏi vai gáy mãn tính do thói quen dùng điện thoại không?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Hoàn toàn không. Trong thực tế lâm sàng tại phòng khám chỉnh hình, dường như cái bệnh mà chúng ta đang nói tới không có ai đi khám cả. Người ta đọc nghiên cứu rồi tự nghĩ ra là có bệnh chứ trên thực tế tôi chưa bao giờ thấy trẻ em đến phòng khám vì mỏi vai gáy chịu không nổi do thường xuyên cúi đầu bấm điện thoại.
Nếu có trẻ bị đau nhức, thì nguyên nhân thường là do đang trong độ tuổi phát triển sinh lí. Xương dài ra nhanh tạo cảm giác đau mỏi tự thân ở lưng, chân hoặc cổ, hoàn toàn không phải là bệnh do thói quen cúi đầu vào máy tính hay điện thoại.
- Đứng trước một rừng thông tin y tế, đặc biệt là những nghiên cứu mang tính đe dọa, bác sĩ có lời khuyên nào để công chúng biết cách sàng lọc và tiếp nhận thông tin khoa học nhất?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Trong y khoa thực chứng, có nhiều mức độ tin cậy. Ý kiến chuyên gia, ví dụ như những điều tôi đang nói, thực chất chỉ được xếp ở mức độ 4 - mức ít tin cậy nhất. Một nghiên cứu đơn lẻ chưa thể coi là chân lí. Mức độ tin cậy cao nhất phải là "systematic review" (tổng quan hệ thống), nơi người ta gộp hàng chục, hàng trăm nghiên cứu lại với nhau để phân tích. Vì vậy, khi đọc bài báo về một nghiên cứu đơn lẻ, công chúng nên hiểu đó chỉ là sự bán tín bán nghi, chưa phải là chuẩn mực để tạo ra sự hoảng loạn.
- Tóm lại, để giải tỏa tâm lí lo âu cho các bậc cha mẹ, bác sĩ có đúc kết gì về tác động thực sự của thiết bị điện tử đối với cấu trúc xương của trẻ nhỏ?
- BSCKII Ngô Hồng Phúc: Phụ huynh không nên quá sợ hãi. Hệ cơ xương khớp của trẻ vô cùng linh hoạt và mạnh mẽ, nó hoạt động như cành cây tươi, bẻ cong rồi lại thẳng tự nhiên. Việc trẻ thường xuyên cúi đầu bấm điện thoại hay học tập hoàn toàn không gây tàn phá cột sống cổ như lời đồn.
Nếu có một ảnh hưởng thực sự mà phụ huynh cần lưu tâm khi trẻ cúi đầu bấm điện thoại quá nhiều, thì đó chính là sức khỏe của đôi mắt do nhìn gần liên tục. Hãy bảo vệ thị lực của trẻ thay vì lo lắng vô cớ về cột sống cổ.
- Xin cảm ơn BSCKII Ngô Hồng Phúc về những chia sẻ rất thẳng thắn và thiết thực này!
