Tranh AI về bò biển bị 'ảo giác' vẫn đoạt giải, dư luận Thái Lan nổi sóng
Một cuộc thi tranh AI do Cục Tài nguyên Biển và Ven biển Thái Lan tổ chức nhằm nâng cao nhận thức về bảo tồn bò biển (dugong) đã vấp phải làn sóng chỉ trích.
Lý do là tác phẩm đoạt giải bị phát hiện có nhiều chi tiết sai lệch về sinh học, trong đó đáng chú ý là hình ảnh bò biển mẹ và con trông như có bốn chân.
.jpg)
Tranh AI sai giải phẫu, cuộc thi bảo tồn gây tranh cãi
Cục Tài nguyên Biển và Ven biển Thái Lan (DMCR) đang đối mặt với nhiều ý kiến chỉ trích sau khi công bố kết quả một cuộc thi nghệ thuật AI tổ chức nhân Ngày Bảo tồn Bò biển Quốc gia hôm 18/8.
Cuộc thi mang tên “DMCR Play Day: Create Dugong Images with AI Art”, với chủ đề “Bảo vệ môi trường sống của bò biển”, được phát động trên trang Facebook của cơ quan này từ ngày 3/8 và công bố kết quả vào cuối tuần trước.
Tuy nhiên, thay vì tạo hiệu ứng tích cực cho hoạt động bảo tồn, cuộc thi nhanh chóng gây tranh luận trên mạng xã hội. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tác phẩm giành giải nhất, trong đó hình ảnh một cặp bò biển mẹ và con xuất hiện với những chi tiết khiến chúng trông giống như có bốn chân.
Một số người dùng mạng xã hội cũng chỉ ra rằng thảm cỏ biển và các sinh vật biển xung quanh trong bức tranh được mô tả không chính xác.
Những phản ứng này đặc biệt gay gắt bởi cuộc thi được tổ chức bởi một cơ quan nhà nước trực tiếp phụ trách các vấn đề liên quan đến khoa học biển và bảo tồn sinh vật biển. Nhiều ý kiến cho rằng một cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin khoa học cho công chúng không nên trao giải cho một tác phẩm AI chứa những thông tin sai lệch về đặc điểm sinh học của loài vật cần được bảo tồn.
Trên poster giới thiệu cuộc thi, một trong những tiêu chí đánh giá tác phẩm cũng yêu cầu hình ảnh phải mang tính “chân thực”. Điều này càng khiến kết quả trở thành tâm điểm tranh luận.
Theo DMCR, cuộc thi trao tổng cộng 10 giải, trong đó tác phẩm đoạt giải nhất nhận 3.000 baht. Các tác phẩm được đánh giá dựa trên khả năng thể hiện đúng chủ đề, tính sáng tạo, sức hấp dẫn về mặt hình ảnh và bố cục.
Sau khi các tranh cãi bùng lên, tác phẩm bị chỉ trích đáng chú ý cũng không xuất hiện trong bài đăng của DMCR nhân Ngày Bảo tồn Bò biển Quốc gia hôm 18/8.
Vụ việc cho thấy một vấn đề ngày càng phổ biến khi AI tạo sinh được sử dụng trong truyền thông khoa học: hình ảnh có thể bắt mắt, giàu tính sáng tạo nhưng vẫn chứa những lỗi mà người xem thông thường khó nhận biết.
Đặc biệt với các chủ đề liên quan đến động vật hoang dã, sinh thái và khoa học, những sai lệch trực quan có thể không chỉ là lỗi thẩm mỹ mà còn làm ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng.
DMCR xin lỗi, nhưng tranh AI tiếp tục đặt ra câu hỏi
Trước phản ứng của cộng đồng mạng, DMCR đã lên tiếng giải thích và xin lỗi vì những thiếu sót gây thất vọng cho người tham gia và công chúng.
Cơ quan này cho biết việc sử dụng AI trong cuộc thi nhằm tạo cơ hội để mọi người có thể tham gia, bất kể khả năng vẽ hoặc kĩ năng nghệ thuật. Theo DMCR, mục tiêu chính của hoạt động không phải đào tạo hay đánh giá kiến thức sinh học, mà là khuyến khích cộng đồng quan tâm hơn đến việc bảo vệ bò biển và môi trường sống của loài này.
DMCR cho biết nhiều tác phẩm dự thi tập trung mô tả bò biển mẹ và con, qua đó truyền tải thông điệp về mối quan hệ gia đình và sự phát triển của quần thể. Những tác phẩm được chọn vào vòng cuối sau đó được đưa ra bình chọn công khai dựa trên số lượt “thích” trên Facebook.
Cách thức bình chọn này cũng có nghĩa yếu tố phổ biến trên mạng xã hội có thể đóng vai trò đáng kể trong kết quả cuối cùng, thay vì chỉ dựa trên độ chính xác khoa học của tác phẩm.
DMCR cảm ơn những phản hồi từ công chúng và thừa nhận cuộc thi còn những điểm hạn chế. Cơ quan này đồng thời nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi là nâng cao nhận thức về bảo tồn bò biển và khuyến khích cộng đồng cùng tham gia bảo vệ môi trường sống của chúng.
Tuy nhiên, phần bình luận dưới bài đăng phản hồi của DMCR sau đó đã bị tắt. Tranh cãi tại Thái Lan diễn ra trong lúc công cụ AI tạo hình ảnh ngày càng được sử dụng rộng rãi trong các chiến dịch truyền thông, giáo dục và quảng bá. Với khả năng tạo ra hình ảnh nhanh chóng mà không cần kĩ năng hội họa chuyên nghiệp, AI giúp các tổ chức dễ dàng mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng.
Nhưng trường hợp của DMCR cũng cho thấy giới hạn của công nghệ. AI có thể tạo ra một hình ảnh trông thuyết phục về mặt thị giác nhưng không đảm bảo hình ảnh đó phản ánh đúng thế giới tự nhiên. Những lỗi về giải phẫu, môi trường sống hoặc hành vi của động vật có thể trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi sản phẩm được sử dụng bởi các cơ quan chịu trách nhiệm truyền tải thông tin khoa học.
Với những chiến dịch bảo tồn, việc sử dụng AI vì thế không chỉ cần đặt câu hỏi về tính sáng tạo mà còn đòi hỏi quy trình kiểm tra nội dung trước khi công bố. Nếu hình ảnh được dùng để giáo dục cộng đồng về một loài động vật, độ chính xác khoa học cần được xem là tiêu chí quan trọng, bên cạnh yếu tố thẩm mỹ và khả năng lan truyền trên mạng xã hội.
Cuộc thi của DMCR cuối cùng vẫn đạt được một phần mục tiêu là thu hút sự chú ý của công chúng đối với bò biển. Tuy nhiên, tranh cãi cũng cho thấy thông điệp bảo tồn có thể phản tác dụng nếu công nghệ tạo sinh được sử dụng mà thiếu bước kiểm chứng cần thiết.