Sáp nhập trường học, giáo viên lo xáo trộn nơi công tác

Lo thay đổi nơi dạy, tăng áp lực đi lại

Trước thềm năm học 2026-2027, việc sắp xếp mạng lưới trường học đang được nhiều địa phương gấp rút triển khai. Đằng sau những con số về giảm đầu mối là một bài toán không đơn giản: bố trí hàng chục nghìn cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên như thế nào để vừa tinh gọn bộ máy, vừa không làm xáo trộn hoạt động dạy học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD-ĐT) thông tin, dự kiến hơn 20.000 cán bộ quản lý giáo dục được điều chuyển, sắp xếp lại, trong đó khoảng 11.000 người có thể được bố trí trở lại làm giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Đối với giáo viên đang trực tiếp giảng dạy, thay đổi không nhất thiết đồng nghĩa với chuyển hẳn sang một ngôi trường mới. Sau sắp xếp, giáo viên có thể được bố trí dạy tại nhiều điểm trường, dạy liên trường, biệt phái hoặc điều chuyển nếu nơi khác thiếu nhân lực.

Cô Thanh Giang, giáo viên Trường THCS Lý Thường Kiệt, TP.HCM chia sẻ rằng sáp nhập trường có thể giúp tập trung nguồn lực, sử dụng cơ sở vật chất và đội ngũ hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, khối lượng công việc của giáo viên có thể tăng khi nhà trường phải ổn định lại tổ chức.

Theo cô Giang, việc thay đổi địa điểm công tác cũng có thể gây khó khăn trong đi lại khi giáo viên lần đầu tiếp cận mô hình dạy liên trường, liên điểm trường; giáo viên của trường này có thể được phân công sang điểm trường khác giảng dạy. Giáo viên cũng cần thời gian thích nghi với môi trường làm việc, nền nếp, đồng nghiệp và cách quản lý mới.

Những lo ngại này có cơ sở khi quy mô sắp xếp lần này lớn và diễn ra trong thời gian ngắn.

TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD-ĐT) thừa nhận quá trình sắp xếp tất yếu ảnh hưởng đến một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trường học. Theo ông, những băn khoăn của đội ngũ là “có thực và rất chính đáng”. Bộ GD-ĐT đang tham mưu chính sách nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đời sống của cán bộ quản lý và giáo viên.

Không khó để hình dung những thay đổi mà một giáo viên có thể phải đối mặt. Người trước đây chỉ giảng dạy tại một điểm trường có thể phải di chuyển giữa hai cơ sở. Thời gian đi lại thay đổi có thể kéo theo lịch sinh hoạt gia đình, việc đưa đón con nhỏ hoặc chi phí di chuyển.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, chưa có đủ dữ liệu công khai để khẳng định phổ biến tình trạng giáo viên sau sáp nhập bị điều chuyển đi xa hơn nhiều so với nơi công tác cũ. Vì vậy, vấn đề đáng quan tâm không phải là mặc định “sáp nhập đồng nghĩa phải đi xa”, mà là cách từng địa phương xây dựng phương án bố trí giáo viên.

Yêu cầu này đã được Bộ GD-ĐT đưa vào hướng dẫn mới. Tại Công văn 5243/BGDĐT ngày 10/8/2026, Bộ yêu cầu các địa phương khẩn trương ban hành quy chế điều động, thuyên chuyển nhà giáo để làm căn cứ bố trí đội ngũ trong quá trình sắp xếp cơ sở giáo dục. Đáng chú ý, quy chế phải làm rõ việc bố trí công tác sau khi kết thúc thời hạn điều động đối với trường hợp điều động có thời hạn.

Bộ cũng yêu cầu bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách đối với người được điều động, đồng thời cho phép sử dụng linh hoạt đội ngũ thông qua điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường hoặc các hình thức phù hợp khác. Mục tiêu là đủ giáo viên cho các cơ sở nhưng vẫn bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà giáo.

Đây là điểm quan trọng bởi điều chuyển giáo viên không đơn thuần là bài toán ghép số người đang thừa vào nơi đang thiếu. Khoảng cách đi lại, chuyên môn, hoàn cảnh cá nhân và khả năng thích ứng với vị trí mới đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giảng dạy.

Cơ hội giải bài toán nơi thừa, nơi thiếu giáo viên

Nếu được thực hiện hợp lý, việc sắp xếp và điều phối lại đội ngũ cũng mang đến những thuận lợi rõ rệt.

Nhiều năm qua, tình trạng thiếu giáo viên vẫn xảy ra ở một số môn học và địa bàn, trong khi nơi khác có thể dư cục bộ. Một trong những mục tiêu của quá trình sắp xếp là phá vỡ sự cứng nhắc này, đưa giáo viên đến nơi có nhu cầu thực tế.

Theo TS Vũ Minh Đức, sắp xếp trường học không nên hiểu đơn thuần là sáp nhập cơ học để giảm số đầu mối. Việc tinh gọn bộ máy quản lý có thể bổ sung nguồn lực cho lực lượng trực tiếp đứng lớp, từ đó góp phần hạn chế tình trạng thừa, thiếu giáo viên.

Trước đó, TS Vũ Minh Đức cho biết việc sắp xếp tổ chức có thể góp phần giải quyết khoảng 20-25%, tối đa khoảng 30% số lượng giáo viên còn thiếu so với định mức hiện hành.

Ở góc nhìn của người đứng lớp, thầy Phạm Lê Thanh, giáo viên môn Hóa Trường THPT Nguyễn Hiền, TP.HCM, kỳ vọng việc sắp xếp trường không chỉ dừng lại ở hợp nhất về mặt tổ chức.

Theo thầy Thanh, năng lực chuyên môn của giáo viên sau sáp nhập không nhất thiết bị giới hạn trong một cơ sở mà có thể trở thành nguồn lực dùng chung của hệ thống. Việc tổ chức lại đội ngũ, nếu phù hợp, có thể tạo điều kiện để người có chuyên môn tốt tham gia giảng dạy, hỗ trợ học sinh và chia sẻ kinh nghiệm ở phạm vi rộng hơn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những môn thiếu giáo viên. Thay vì mỗi trường đều phải duy trì đủ giáo viên cho tất cả môn học trong khi số tiết không nhiều, mô hình dạy liên trường có thể giúp sử dụng nhân lực linh hoạt hơn.

Một giáo viên có chuyên môn phù hợp có thể hỗ trợ thêm một điểm trường đang thiếu người. Học sinh nhờ đó có cơ hội được học đủ môn, thay vì trường phải kéo dài thời gian chờ tuyển dụng. Song lợi ích đó chỉ có thể phát huy nếu cách bố trí đủ khoa học.

Dạy liên trường đồng nghĩa thời khóa biểu phải được xây dựng phù hợp để giáo viên không liên tục chạy từ điểm trường này sang điểm trường khác trong thời gian quá ngắn. Quãng đường, điều kiện giao thông và số tiết tại từng nơi cũng cần được tính toán.

Một vấn đề khác là tâm lý sau sáp nhập. Khi nhiều trường được sắp xếp trong một mô hình chung, giáo viên có thể phải thích nghi với tổ chuyên môn, lãnh đạo và cách phân công mới. Vì vậy, cán bộ quản lý cần đủ năng lực chuyên môn, quản trị để bố trí tiết dạy, nhiệm vụ kiêm nhiệm phù hợp với vị trí việc làm và năng lực từng giáo viên.

Công văn 5243 của Bộ GD-ĐT vì vậy nhấn mạnh việc sử dụng linh hoạt đội ngũ phải đi cùng bảo đảm quyền lợi. Đối với người được điều động, các chế độ, chính sách phải được thực hiện đầy đủ; trường hợp thuộc diện được bảo lưu phụ cấp ưu đãi theo nghề thì phải thực hiện theo quy định.

Việc điều chuyển giáo viên cần tính đến chuyên môn, quãng đường đi lại, thời khóa biểu và quyền lợi để vừa giải quyết tình trạng thừa - thiếu cục bộ, vừa hạn chế những xáo trộn không cần thiết trong công việc và cuộc sống.

Nguyễn Tuyết