Tên lửa Patriot mới rẻ hơn 50%, cái giá nằm ở đâu?
Tập đoàn quốc phòng hàng đầu của Mỹ Lockheed Martin vừa xác nhận điều giới phân tích nghi ngờ từ khi tên lửa Patriot PAC-3 ACE xuất hiện hồi tháng 7. Để đưa giá xuống dưới một nửa PAC-3 MSE, hãng đã loại bỏ chính công nghệ hit-to-kill (đánh chặn bằng va chạm trực tiếp) làm nên khác biệt của dòng PAC-3.
Tại triển lãm hàng không Farnborough ngày 20/7, Lockheed Martin công bố PAC-3 ACE với lời hứa đáng chú ý nhất là giá mỗi quả chưa bằng một nửa PAC-3 MSE. Tên lửa vẫn được thiết kế để đối phó máy bay, tên lửa hành trình cùng các tên lửa đạn đạo tầm rất gần và tầm ngắn, đồng thời tận dụng nền tảng điều khiển PAC-3 và khả năng kết nối với hệ thống chỉ huy tác chiến IBCS.
Khi đó, Lockheed Martin chưa nói rõ đã cắt bỏ những gì để kéo giá xuống thấp như vậy. Phải đến Hội nghị chuyên đề về Phòng thủ Tên lửa và Không gian 2026 một tháng sau, Jason Reynolds, Phó chủ tịch phụ trách phòng không và phòng thủ tên lửa tích hợp của hãng, mới tiết lộ với Defense One rằng ACE đã được chỉnh sửa ở cả phần đầu lẫn phần đuôi so với MSE. Trong đó, cụm động cơ dùng để hiệu chỉnh tư thế ở giai đoạn cuối bị loại bỏ, đồng nghĩa tên lửa không còn sử dụng cơ chế hit-to-kill, tức đánh chặn bằng va chạm trực tiếp. Trước đó, một số báo cáo ban đầu vẫn cho rằng PAC-3 ACE dù rẻ hơn đáng kể vẫn giữ khả năng lao trực tiếp vào mục tiêu như PAC-3 MSE.
PAC-3 ACE đã cắt những gì?
Trước khi xác nhận ACE không còn dùng cơ chế hit-to-kill, Jason Reynolds đã tiết lộ với trang tin quân sự Janes một loạt thay đổi nhằm giảm chi phí. Động cơ nhiên liệu rắn hai xung của PAC-3 MSE được thay bằng loại một xung đơn giản hơn. Phần giữa thân tên lửa cũng được tinh giản, còn cụm động cơ nhỏ dùng để chỉnh hướng cực nhanh ở giai đoạn cuối (Attitude Control Motors) bị loại bỏ. Đầu dò cũng được đơn giản hóa và Lockheed Martin đang nghiên cứu loại vỏ động cơ rẻ hơn.
Thay đổi lớn nhất nằm ở cách tiêu diệt mục tiêu. PAC-3 MSE chủ yếu lao thẳng vào mục tiêu ở tốc độ cao để phá hủy bằng cú va chạm trực tiếp. Ngoài ra, nó còn có một khối thuốc nổ phụ kèm các mảnh titan, gọi là Lethality Enhancer, để tăng khả năng gây sát thương.
PAC-3 ACE bỏ cách tiếp cận này. Khối thuốc nổ phụ được thay bằng đầu đạn nổ phá mảnh lớn hơn, trở thành phương thức tiêu diệt mục tiêu chính. Nhờ không cần đâm trúng trực tiếp, ACE cũng không cần hệ thống chỉnh hướng quá phức tạp ở những giây cuối. Lockheed Martin hạ giá ACE bằng cách đơn giản hóa động cơ, đầu dò và hệ thống điều khiển, đồng thời chuyển từ va chạm trực tiếp sang đầu đạn nổ phá mảnh.
Đánh đổi lớn nhất
Điểm đánh đổi đáng chú ý nhất của PAC-3 ACE nằm ở khả năng đối phó tên lửa đạn đạo. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, Patriot PAC-2 dùng đầu đạn nổ phá mảnh để đánh tên lửa Scud của Iraq. Một vụ nổ gần có thể làm hỏng thân tên lửa nhưng không bảo đảm phá hủy hoàn toàn đầu đạn. Công nghệ đánh chặn bằng va chạm trực tiếp đã được Mỹ nghiên cứu từ trước chiến tranh và sau đó được đưa vào PAC-3.
PAC-3 MSE tiếp tục cách tiếp cận đó, yêu cầu tên lửa lao thẳng vào mục tiêu ở tốc độ rất cao để phá hủy bằng cú va chạm. ACE thì chuyển sang dùng đầu đạn nổ phá mảnh làm phương thức tiêu diệt chính.
Trang Defense Express cho rằng ACE về nguyên lí sẽ gần PAC-2 GEM-T hơn PAC-3 MSE. Theo phân tích của trang tin quân sự của Ukraine, khi đánh chặn tên lửa đạn đạo, việc chỉ gây nổ ở gần mục tiêu có thể khiến đầu đạn hoặc các mảnh lớn vẫn tiếp tục rơi xuống đất thay vì bị phá hủy trực tiếp trên không.
Tuy nhiên, ACE chưa thực hiện chuyến bay thử đầu tiên nên chưa có dữ liệu thực tế để xác định mức độ ảnh hưởng. Đầu đạn nổ phá mảnh vẫn có thể phá hủy hoặc kích nổ đầu đạn đối phương nếu vụ đánh chặn diễn ra ở vị trí thuận lợi.
Với máy bay và tên lửa hành trình, sự đánh đổi này ít đáng lo hơn vì đầu đạn nổ phá mảnh vốn đã được sử dụng rộng rãi trong phòng không. Lockheed Martin vẫn xếp tên lửa đạn đạo tầm rất gần và tầm ngắn vào danh sách mục tiêu của ACE.
Ngoài việc bỏ hit-to-kill, ACE còn có tầm hoạt động ngắn hơn PAC-3 MSE. Jason Reynolds đã xác nhận điều này, phù hợp với việc động cơ hai xung trên MSE được thay bằng loại một xung đơn giản hơn. ACE vẫn được thiết kế để đối phó tên lửa đạn đạo tầm rất gần và tầm ngắn, nhưng không còn cơ chế va chạm trực tiếp của PAC-3 MSE, đồng thời phải chấp nhận tầm hoạt động ngắn hơn. Hiệu quả thực tế của sự đánh đổi này vẫn phải chờ các cuộc thử nghiệm.
Rẻ một nửa vẫn là tên lửa triệu USD
Lockheed Martin chưa công bố giá cụ thể của PAC-3 ACE, chỉ cho biết mỗi quả sẽ có giá chưa bằng một nửa PAC-3 MSE. Các hợp đồng và tài liệu ngân sách gần đây cho thấy MSE thường nằm trong khoảng 4-5 triệu USD mỗi quả, tùy lô mua và cách tính chi phí. Theo mức tham chiếu này, ACE nhiều khả năng phải có giá dưới khoảng 2 - 2,5 triệu USD.
Lục quân Mỹ đang theo đuổi chương trình tên lửa đánh chặn tiết kiệm với mục tiêu dưới 1 triệu USD mỗi quả, có thể dùng chung bệ phóng M903 của Patriot. Ở phân khúc thấp hơn nữa, X-Bow Systems giới thiệu Buckler với mục tiêu giá dưới 100.000 USD, chủ yếu để đối phó các UAV giá rẻ như Shahed.
PAC-3 ACE vì thế nằm giữa MSE và các tên lửa chuyên chống drone giá rẻ. Nó vẫn thuộc nhóm tên lửa triệu USD, phù hợp hơn với máy bay, tên lửa hành trình và một số tên lửa đạn đạo tầm ngắn.
Mỹ không định thay PAC-3 MSE
Các khoản đầu tư mới cho thấy PAC-3 MSE vẫn là đạn đánh chặn chủ lực của Patriot, còn ACE được phát triển để bổ sung chứ không thay thế.
Năm 2025, Lockheed Martin giao kỉ lục 620 quả PAC-3 MSE. Hãng đang cùng chính phủ Mỹ nâng năng lực sản xuất từ khoảng 600 lên 2.000 quả mỗi năm vào cuối thập niên này.
Ngày 29/7, Lockheed Martin nhận thêm một sửa đổi hợp đồng trị giá tối đa 53,86 tỉ USD, nâng tổng giá trị hợp đồng PAC-3 MSE nhiều năm lên 58,62 tỉ USD. Công ty cũng dự kiến đầu tư 8 - 9 tỉ USD đến năm 2030 để mở rộng và hiện đại hóa hơn 20 cơ sở sản xuất tại Mỹ.
Những con số này cho thấy Mỹ chưa có ý định giảm vai trò của MSE. Lockheed Martin cũng gọi ACE là một loại đạn đánh chặn bổ sung. MSE vẫn giữ lợi thế trước những mục tiêu đòi hỏi tầm hoạt động lớn, khả năng cơ động cao và đánh chặn bằng va chạm trực tiếp. Lockheed Martin định vị ACE như lựa chọn bổ sung, rẻ hơn cho những tình huống không nhất thiết cần toàn bộ năng lực của MSE.
ACE cũng chưa thể bổ sung kho tên lửa trong tương lai gần. Theo Defense One, chuyến bay thử đầu tiên dự kiến không diễn ra trước đầu năm 2028. Nếu chương trình đúng tiến độ, sản xuất có thể bắt đầu khoảng 18 tháng sau đó. Tom Karako, Giám đốc Missile Defense Project tại CSIS, lưu ý ACE hiện vẫn là sáng kiến của Lockheed Martin, chưa trở thành một chương trình mua sắm chính thức của Lầu Năm Góc.
