So bì tiền thưởng giữa khối bán dẫn và smartphone ở Samsung
Samsung Electronics đang đối mặt với bất đồng nội bộ ngày càng sâu sắc giữa hai mảng kinh doanh lớn nhất là bán dẫn và smartphone.
Khi cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) giúp lợi nhuận bộ phận chip bán dẫn tăng vọt, mảng di động lại lần đầu tiên thua lỗ, kéo theo khoảng cách tiền thưởng lên tới 100 lần và nguy cơ làm suy giảm tinh thần đoàn kết từng là nền tảng cho sự phát triển của tập đoàn công nghệ Hàn Quốc.
Tiền thưởng thấp hơn khối bán dẫn 100 lần, nhân viên smartphone bất mãn
Mâu thuẫn tại Samsung Electronics bắt nguồn từ một nghịch lí: Công ty đang kiếm được rất nhiều tiền nhưng chính thành công đó lại khiến khoảng cách giữa các bộ phận ngày càng lớn.
Trong quý 2 năm nay, lợi nhuận hoạt động của bộ phận bán dẫn Samsung tăng tới 223 lần so với cùng kì năm trước, đạt 89.200 tỉ won. Sự bùng nổ nhu cầu chip nhớ phục vụ AI, trong lúc nguồn cung hạn chế, giúp bộ phận này trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của Samsung.
Ngược lại, mảng smartphone lại ghi nhận khoản lỗ hoạt động lần đầu tiên trong lịch sử. Trớ trêu hơn, một trong những nguyên nhân chính lại đến từ chính sự tăng giá của chip nhớ.
Hai diễn biến trái chiều đã được phản ánh trực tiếp vào tiền thưởng. Trong năm nay, khoản thưởng hằng năm dành cho nhân viên bộ phận bán dẫn được cho là cao gấp khoảng 100 lần so với người lao động thuộc bộ phận DX, nơi quản lí smartphone và thiết bị gia dụng.
Sự chênh lệch này nhanh chóng trở thành tâm điểm bất mãn. Một lãnh đạo cấp cao của công đoàn đại diện người lao động DX nói rằng khoảng cách tiền thưởng 100 lần khiến nhân viên có cảm giác bị đối xử bất công và cảnh báo tinh thần làm việc suy giảm có thể gây tổn hại cho chính Samsung.
Bầu không khí bất mãn thậm chí đã được thể hiện qua âm nhạc. Tháng 7, một ca khúc ballad dài 4 phút rưỡi được đăng lên YouTube với tựa đề “We Deserve It”, dành cho những nhân viên Samsung cảm thấy bị đối xử bất công chỉ vì họ không làm việc trong bộ phận bán dẫn.
Ca khúc có câu hát đầy chua chát: “Mẹ ơi, con đang phát triển thiết bị gia dụng, chứ không phải chất bán dẫn”. Bài hát nhanh chóng nhận được hơn 60.000 lượt nghe cùng nhiều bình luận đồng cảm.
Không chỉ dừng ở những lời than phiền, làn sóng bất mãn còn thể hiện qua tốc độ gia tăng thành viên công đoàn. Trong vòng hai tháng, số thành viên công đoàn thuộc nhóm DX tăng từ khoảng 2.000 lên 30.000 người, cho thấy vấn đề tiền thưởng đã trở thành một chủ đề có sức huy động lớn trong nội bộ Samsung.
Samsung đạt doanh thu hơn 333.000 tỉ won, tương đương khoảng 234 tỉ USD, trong năm 2025. Tuy nhiên, chính sách thưởng dựa trên hiệu quả hoạt động đang tạo ra một bài toán khó: làm thế nào để công ty khuyến khích những bộ phận đang tạo ra lợi nhuận vượt trội mà không khiến những bộ phận khác cảm thấy họ bị xem nhẹ?
Văn hóa cạnh tranh từng giúp Samsung tăng tốc nay gây chia rẽ
Khoảng cách hiện nay không chỉ là câu chuyện về tiền thưởng. Nó phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong vai trò của các bộ phận từng được xem là những mắt xích của cùng một cỗ máy Samsung.
Tập đoàn Samsung được xây dựng từ truyền hình và thiết bị gia dụng trong những năm 1960-1970. Sang thập niên 1980, công ty bước vào lĩnh vực bán dẫn và sau đó mở rộng mạnh sang viễn thông.
Lee Byung-chul, người sáng lập Samsung, xây dựng hệ thống quản trị dựa trên nguyên tắc thưởng - phạt, sử dụng các khoản khuyến khích để thúc đẩy thành tích và những hình thức xử lí tiêu cực nhằm hạn chế kết quả yếu kém. Người kế nhiệm Lee Kun-hee tiếp tục áp dụng triệt để triết lí này, tạo ra môi trường cạnh tranh nội bộ cao và góp phần giúp Samsung tăng trưởng nhanh.
Nhưng cơ chế từng là động lực của Samsung đang bộc lộ mặt trái trong một ngành công nghệ mà chu kì tăng trưởng giữa các lĩnh vực có thể thay đổi rất nhanh. Koh Dong-jin, nghị sĩ Quốc hội Hàn Quốc và cựu lãnh đạo mảng truyền thông di động Samsung, nhớ lại giai đoạn công ty từng dùng toàn bộ lợi nhuận, kể cả từ viễn thông, để đầu tư vào lĩnh vực chip. Khi đó, nhân viên vẫn nghĩ rằng “chúng ta thuộc về một đội”.
Thực tế, vai trò của smartphone từng đặc biệt quan trọng khi bộ phận chip gặp khó khăn. Năm 2023, khi lợi nhuận bán dẫn Samsung lao dốc, lợi nhuận từ kinh doanh smartphone đã góp phần duy trì sức khỏe tài chính của toàn công ty.
Một lãnh đạo công đoàn DX vì vậy cho rằng người lao động trong bộ phận này từng là “con bò sữa” của Samsung và đã góp phần duy trì bộ phận chip trong những giai đoạn biến động.
Điều đáng chú ý là tranh cãi diễn ra trong lúc Samsung đang hưởng lợi lớn từ làn sóng AI. Bộ phận bán dẫn có cơ hội kiếm lợi nhuận cao từ các khách hàng trung tâm dữ liệu Mỹ sẵn sàng trả giá cao cho chip nhớ. Trong khi đó, mảng smartphone phải đối mặt với chính mức giá chip ngày càng tăng.
Samsung giữ cách tiếp cận kinh doanh cứng rắn trong các cuộc đàm phán giá giữa các bộ phận. Bộ phận chip ưu tiên những khách hàng lớn có khả năng chi trả cao, còn bộ phận smartphone phải đối mặt với chi phí đầu vào tăng mạnh.
Tháng 5, Chủ tịch Samsung Lee Jae-yong kêu gọi toàn bộ công đoàn và nhân viên “là một gia đình”, đồng thời thúc giục mọi người đoàn kết và đi cùng một hướng. Nhưng lời kêu gọi đó được đưa ra đúng lúc mâu thuẫn nội bộ bắt đầu gia tăng.
Cuối tuần qua, Samsung công bố kế hoạch hoàn trả cho cổ đông lên tới 110.000 tỉ won, một mức chưa từng có. Đây là minh chứng cho sức mạnh tài chính mà công ty đang sở hữu, nhưng đồng thời cũng làm nổi bật nghịch lí hiện nay: Samsung đang có thể kiếm được những khoản lợi nhuận khổng lồ, trong khi một bộ phận lớn nhân viên lại cảm thấy phần thưởng dành cho họ không tương xứng.
Thách thức của Samsung vì thế không chỉ nằm ở việc sản xuất chip AI hay duy trì vị thế smartphone. Công ty còn phải tìm cách cân bằng giữa văn hóa tưởng thưởng theo thành tích và cảm giác cùng thuộc về một tập thể.
Nếu khoảng cách lợi nhuận tiếp tục chuyển thành khoảng cách thu nhập và địa vị giữa các bộ phận, chính cơ chế cạnh tranh từng giúp Samsung vươn lên có thể trở thành nguồn gây chia rẽ. Với một tập đoàn được xây dựng trên tinh thần “một đội”, đây có thể là bài toán quản trị khó không kém bất kì cuộc cạnh tranh công nghệ nào