GS.TS Trần Đình Thiên: Công nghệ cao cần rất nhiều vốn trong 10 năm đầu

TP.HCM chuyển sang công nghệ cao, doanh nghiệp phải chuẩn bị gì?

Tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề “Siêu đô thị – Siêu cơ hội”, GS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đặt vấn đề: TP.HCM và cộng đồng doanh nghiệp cần chuẩn bị năng lực như thế nào để biến những cơ hội thành lợi ích phát triển?

Theo ông, bài học đáng chú ý của Việt Nam trong thời gian qua không chỉ nằm ở khả năng tạo ra cơ hội, mà còn ở năng lực chuyển hóa cơ hội thành lợi ích cho thị trường và doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, khi TP.HCM bước vào một giai đoạn phát triển khác thường, câu hỏi quan trọng nhất không phải thành phố có bao nhiêu cơ hội, mà là có đủ năng lực để biến cơ hội đó thành động lực hay không.

GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng câu chuyện siêu đô thị phải được nhìn đồng thời ở cả dài hạn và ngắn hạn. Ở tầm dài hạn, ông đặc biệt lưu ý hai yếu tố: khung thể chế mới và quy hoạch điều chỉnh TP.HCM.

Ở tầm dài hạn, GS.TS Trần Đình Thiên đặc biệt lưu ý đến khung thể chế phát triển đô thị và quy hoạch điều chỉnh TP.HCM. Theo ông, điều quan trọng không chỉ nằm ở một gói chính sách hay nguồn lực tài chính, mà là khả năng tạo ra hệ sinh thái phát triển mới, trao cho đô thị quyền chủ động và sáng tạo tương xứng.

Ông ví thể chế mới và quy hoạch điều chỉnh TP.HCM như hai “tuyến mở” cho tương lai thành phố. Nếu quy hoạch mở rộng không gian, xác lập cấu trúc phát triển mới, thì thể chế tạo điều kiện để thành phố có quyền chủ động tương xứng với quy mô, vị thế và yêu cầu phát triển đó.

Áp lực ngắn hạn cũng không nhỏ. GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên tạo sức ép lớn đối với từng người, từng doanh nghiệp và đặc biệt là lực lượng doanh nghiệp. Mục tiêu tăng trưởng cao có tính trường kỳ, nhưng để đạt được trong từng giai đoạn, thành phố vẫn phải giải quyết những áp lực rất cụ thể.

Theo ông, một vấn đề cần nhìn thẳng là thực lực của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu doanh nghiệp còn yếu, môi trường kinh doanh vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, việc đạt các mục tiêu phát triển cao sẽ không dễ dàng.

Quyền chủ động lớn hơn cũng đồng nghĩa yêu cầu thực thi cao hơn. GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng cơ hội được mở rộng từ thể chế mới đòi hỏi nỗ lực rất lớn của chính quyền thành phố. Quyền chủ động, quyền sáng tạo chỉ phát huy khi đi cùng năng lực của bộ máy, cơ chế thực thi và sự đồng thuận của người dân.

Theo ông, một cấu trúc quyền lực mới không thể hình thành ngay lập tức, bởi quyền luôn gắn với cơ chế thực thi và các lợi ích liên quan. Doanh nghiệp vì vậy cũng cần theo dõi quá trình triển khai, hiểu cách chính quyền vận hành các cơ chế mới để có thể phối hợp, tạo sự đồng hành giữa khu vực công và khu vực tư.

Một điểm ông nhấn mạnh là cấu trúc ba trung tâm chức năng lớn trong không gian TP.HCM mới. Khu vực TP.HCM được định hướng là trung tâm dịch vụ cấp vùng và quốc tế, gắn với trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao. Bình Dương đóng vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo. Bà Rịa - Vũng Tàu gắn với khu thương mại tự do, cảng quốc tế, logistics, hàng hải và du lịch.

Theo chuyên gia, giá trị quan trọng không nằm ở việc cộng các lợi thế riêng lẻ của ba khu vực. Yếu tố quyết định là khả năng kết nối. Khi ba trung tâm chức năng vận hành như một tổ hợp, sức mạnh tạo ra có thể lớn hơn nhiều so với việc mỗi khu vực phát triển độc lập.

Hạ tầng, vốn và doanh nghiệp là phép thử của siêu đô thị TP.HCM

Cơ hội lớn không xóa đi những điểm nghẽn cũ. GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng hạ tầng vẫn là vấn đề TP.HCM phải đặc biệt lưu ý. Khi không gian đô thị mở rộng và kỳ vọng tăng trưởng tăng lên, bài toán hạ tầng càng cần được đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng.

Vấn đề thứ hai nằm ở chính lực lượng doanh nghiệp. TP.HCM có số lượng doanh nghiệp lớn, nhưng theo GS.TS Trần Đình Thiên, cần nhìn sâu hơn vào cấu trúc của lực lượng này, đặc biệt là mạng lưới và chuỗi liên kết.

“Nếu thực trạng chuỗi sản phẩm, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam không được hình thành đầy đủ thì chúng ta rất khó tạo ra sức mạnh”, ông nói.

Từ đó, chuyên gia đặt ra yêu cầu TP.HCM cần góp phần hình thành một cấu trúc doanh nghiệp Việt Nam đủ sức phát triển, không chỉ phục vụ thành phố mà còn tạo lực kéo cho cả nước. Trong cấu trúc đó, cần có những trụ cột gắn với sản phẩm của Việt Nam, thay vì một hệ sinh thái gồm nhiều doanh nghiệp nhưng liên kết rời rạc.

Một thách thức khác xuất hiện ngay trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. TP.HCM đang hướng tới mô hình dựa nhiều hơn vào công nghệ cao và tri thức thay vì phụ thuộc chủ yếu vào vốn. GS.TS Trần Đình Thiên cho rằng đây là hướng đi phù hợp, nhưng không đồng nghĩa nhu cầu vốn sẽ giảm.

“Công nghệ cao cần rất nhiều vốn, thậm chí còn nhiều vốn hơn cả trước đây, ít nhất trong 10 năm đầu tiên”, ông nói.

Điều này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý. Nền kinh tế có thể được nhìn nhận là đang có lượng tiền lớn, nhưng doanh nghiệp vẫn có thể thiếu vốn cho quá trình chuyển đổi. Khi thay đổi công nghệ, mô hình quản trị, sản phẩm và cấu trúc phát triển, nhu cầu vốn có thể tăng mạnh trước khi doanh nghiệp tạo ra hiệu quả mới.

Bối cảnh mới của TP.HCM tạo thêm sức nặng cho những cảnh báo này. Sau khi tích hợp không gian với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố có quy mô hơn 6.700 km2, dân số khoảng 14 triệu người, hội tụ các lợi thế về công nghiệp, cảng biển nước sâu, logistics, tài chính, dịch vụ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, quy mô lớn không tự động tạo nên sức cạnh tranh.

Nghị quyết 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á, hướng tới đô thị toàn cầu hiện đại, phát triển toàn diện. Nghị quyết 260/2025/QH15 cùng Luật Phát triển đô thị tiếp tục mở thêm không gian thể chế cho thành phố.

Nhưng như cách GS.TS Trần Đình Thiên đặt vấn đề, cơ hội càng khác thường thì yêu cầu về năng lực càng lớn. Thành phố cần năng lực quản trị và thực thi. Doanh nghiệp cần vốn, công nghệ, quy mô và liên kết. Hạ tầng phải đủ sức kết nối ba trung tâm chức năng thành một chỉnh thể thay vì những cực phát triển đứng cạnh nhau.

Nếu lực lượng doanh nghiệp có thể hình thành một tổ hợp đủ mạnh về quy mô, liên kết và năng lực, sức mạnh đó không chỉ phục vụ kinh tế TP.HCM mà còn đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam.

“Nếu làm được như vậy thì bài toán ‘Siêu đô thị, Siêu cơ hội’ sẽ thành ‘siêu năng lực’, và nhờ đó sẽ vượt qua được ‘siêu thách thức’”, GS.TS Trần Đình Thiên nói.

Nguyễn Tuyết