‘Bom tấn’ IPO ‘gãy giá’: Từ SpaceX, Unitree đến bài học tại thị trường Việt Nam

Từ SpaceX đến Unitree: “Gãy giá” 45%, do đâu?

Cú “sụp hố” của những nhà đầu tư mua đuổi giá cao tại thời điểm SpaceX của tỉ phú giàu nhất thế giới Elon Musk tiến hành IPO và sau đó niêm yết, đã được cảnh báo từ trước. Bởi “cơn khát” cổ phiếu SPCX của SpaceX khi đó, chính là hệ quả của tâm lý FOMO từ những nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ.

Từ đó, giá cổ phiếu SPCX đã được đẩy lên ngưỡng cực đại. Tại đỉnh, mỗi cổ phiếu SPCX có giá 225,64 USD, tăng hơn 67% so với mức giá tham chiếu 135 USD, đưa vốn hóa SpaceX tăng lên xấp xỉ 3.000 tỉ USD chỉ trong vòng 2 tuần.

Nhưng chuyện gì đến cũng đã đến, giá cổ phiếu đạt đỉnh thì gặp làn sóng chốt lời. Thiệt hại rơi vào những nhà đầu tư đến sau ôm hàng giá cao, khi giá SPCX giảm tới 45% tính từ đỉnh. Đối tượng “dính đòn” dường như mặc nhiên là những nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ, vì “quá khát” cổ phiếu SPCX tại thời điểm IPO nhưng không mua được, đã phải lao theo mua bằng mọi giá ở những phiên sau đó.

Trường hợp Unitree cũng tương tự. Nhu cầu mua cổ phiếu của hãng sản xuất Robot Trung Quốc nhiều gấp 8.288 lần so với nguồn cung. Tổng cộng, gần 9,8 triệu tài khoản trực tuyến đăng ký mua hơn 53,6 tỉ cổ phiếu trong khi nguồn cung chỉ khoảng 40,45 triệu cổ phiếu mới (10% vốn điều lệ sau khi phát hành). Chính vì thế, giá cổ phiếu Unitree cũng bị đẩy lên mức cực đại, từ giá chào bán là 150,80 NDT/cổ phiếu tăng lên mức 1.100 NDT trước khi đóng cửa, mức tăng hơn 460%.

Đứng trước cơ hội lợi nhuận như vậy, khó có một nhà đầu tư kinh nghiệm nào lại không chịu chốt lời. Đặc biệt đối với nhiều “cá mập”, đây chính là lúc sập bẫy xuống. Vì thế, việc cổ phiếu Unitree bị “gãy giá” 45% tính từ đỉnh, không có gì là khó hiểu.

Nghịch lý và cơ hội

Trên thị trường chứng khoán, nhiều nhận định về các trường hợp cổ phiếu của SpaceX, Unitree được định giá quá cao so với tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Tới thời điểm giá cổ phiếu của những doanh nghiệp này tiếp tục tạo đỉnh sau ngày IPO, nghịch lý được cho rằng lên tới đỉnh điểm.

Tuy nhiên, trong mắt giới đầu tư, từ “cá mập” cho tới các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ, lại nhìn thấy ở đó là cơ hội. Hay nói cách khác, những nghịch lý như thế luôn song hành trên thị trường chứng khoán và cũng là cơ hội. Chỉ có điều, cơ hội đó không dành cho tất cả, mà chỉ đến với những nhà đầu tư có nhiều lợi thế về vốn, điều hành dòng tiền thông minh, biết đủ là đủ để chốt lời đúng thời điểm.

Cho nên, mức giảm giá tới 45% của cổ phiếu SPCX hay của Unitree tính từ đỉnh, chính là do dòng tiền thông minh xả hàng chốt lời tại một thời điểm mà họ cho rằng có lợi và phù hợp nhất.

Không chỉ trên thị trường chứng khoán thế giới mà tại Việt Nam cũng thế, việc khai thác các nghịch lý trên thị trường chứng khoán để tìm kiếm cơ hội lợi nhuận đòi hỏi cả kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực chiến.

Đâu là “trường hợp cổ phiếu SpaceX, Unitree” tại Việt Nam?

Tại thị trường Việt Nam, không phải hiếm trường hợp IPO “bom tấn” nhưng sau đó trở thành “bom xịt” khiến nhà đầu tư lãnh đủ lỗ lã.

Gần đây nhất là trường hợp cổ phiếu VCK của Công ty CP chứng khoán VPS. Tháng 11/2025, VPS tiến hành IPO chào bán tối đa 202,31 triệu cổ phiếu ra công chúng, với định giá 60.000 đồng/cổ phiếu. Ngày 16/12/2026, cổ phiếu VCK của VPS chính thức niêm yết sàn HoSE, với tổng lượng hơn 1,482 tỉ cổ phiếu, tương ứng quy mô vốn điều lệ ban đầu sau niêm yết là hơn 14.823 tỉ đồng.

Tại thời điểm IPO, mức định giá 60.000 đồng/cổ phiếu VCK đã bị cho rằng quá cao. Thế nhưng sau đó, theo thông tin được công bố, tổng lượng đặt mua đạt hơn 220,4 triệu cổ phiếu, vượt mức cung chào bán. VPS bán hết toàn bộ lượng cổ phiếu IPO và thu về 12.138,6 tỉ đồng, tương ứng hơn 450 triệu USD. Tại thời điểm đó, thương vụ IPO của VPS nghiễm nhiên được xem là “bom tấn” trên thị trường chứng khoán khi số tiền thu về còn lớn hơn so với đợt IPO của Công ty CP chứng khoán Kỹ Thương (TCBS). Tổng cộng có tới 19.952 nhà đầu tư tham gia đăng ký mua cổ phiếu đợt IPO của VPS, trong đó nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ chiếm đến 98,11%.

Nhưng từ ngay sau ngày niêm yết trên sàn HoSE, giá cổ phiếu VCK giảm ngày càng xa mức giá tham chiếu ngày đầu niêm yết. Đến ngày 9/2/2026, kết phiên giao dịch, giá cổ phiếu VCK rớt xuống mức 42.700 đồng, giảm khoảng 29% so với mức giá IPO.

Đến 10/3, ngày giao dịch không hưởng quyền chia cổ phiếu thưởng VCK tỉ lệ 10:6, giá cổ phiếu này bị “chiết khấu kỹ thuật” xuống mức 30.300 đồng. Tính chung từ mức giá 60.000 đồng và được chia cổ phiếu thưởng tỉ lệ 10:6, mức giá bình quân là 37.500 đồng. So với mức giá kết phiên giao dịch ngày 25/8/2026, nhà đầu tư mua cổ phiếu VCK thời điểm IPO đến nay vẫn còn lỗ gần 20%.

Thấy gì từ cổ phiếu DMX sau IPO?

Có thể thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn 25 năm hình thành và phát triển đã bước qua thời kỳ “hoang dã” mà mỗi cổ phiếu IPO “bom tấn” cứ được phía doanh nghiệp hay công ty tư vấn quảng cáo và đánh bóng là nhà đầu tư cá nhân lại bầy đàn đua nhau đăng ký mua.

Điển hình là trường hợp IPO của Điện Máy Xanh, doanh nghiệp đã không thể huy động được lượng vốn như mong muốn vì bị ế khoảng 13,5 triệu cổ phiếu. Sau khi lên sàn ngày 6/8/2026, giá cổ phiếu DMX của Điện Máy Xanh cũng không bứt phá như kỳ vọng. Nhờ vào thông tin chia cổ tức bằng tiền mặt 4.000 đồng cho mỗi cổ phiếu, giá DMX tăng từ 80.000 đồng lên mức cao nhất tại phiên giao dịch ngày 13/8 là 90.000 đồng, tức tăng 12,5%.

Tuy nhiên sau khi chia xong cổ tức, giá DMX bắt đầu điều chỉnh về dưới mức giá thời điểm IPO, và khối lượng giao dịch cũng rất thấp, mỗi phiên chỉ khớp lệnh vài trăm ngàn cổ phiếu. Nguyên nhân là đa phần lượng cổ phiếu tự do giao dịch (khoảng 166 triệu cổ phiếu) nằm trong tay nhà đầu tư tổ chức là các quỹ nước ngoài và trong nước.

Cổ phiếu DMX lên sàn HoSE tới nay tổng cộng được 15 phiên tính từ ngày 6/8. Tuy nhiên, cơ hội lợi nhuận cho nhà đầu tư ở mức tương đối chỉ xảy ra từ phiên giao dịch ngày 10/8 đến phiên giao dịch ngày 20/8, với mức lợi nhuận khoảng từ 6-12%. Trong tình huống này, nhà đầu tư nếu không đủ nhanh nhạy và kịp thời chốt lời trong khung ngày trên, thay vào đó nắm giữ đến nay, lợi nhuận sụt giảm về mức không đáng kể.

Qua 4 trường hợp IPO trên thế giới và tại Việt Nam cho thấy, các “bom tấn” từ SpaceX, Unitree đến VCK, DMX không chỉ có cơ hội mà còn ẩn chứa cả rủi ro lớn. Việc mua đuổi, mua khi giá đã tăng cao trong trường hợp của 3 cổ phiếu trên (ngoại trừ VCK) đều có thể thua lỗ. Trong khi trường hợp VCK, sự thua lỗ đã được “chốt” ngay từ khi nhà đầu tư đóng tiền cọc tham gia IPO.

Thế Lâm