Phần mềm không giao diện báo hiệu làn sóng xáo trộn tiếp theo do AI dẫn dắt
SaaS-pocalypse (ngày tận thế của SaaS) có thể đang lắng xuống, nhưng sự thay đổi trong ngành phần mềm lại đang diễn ra nhanh hơn.
Vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải về vai trò của những phần mềm hàng đầu hiện nay khi AI có thể làm thay đổi sâu sắc cách con người làm việc, như nhiều người trong giới công nghệ dự đoán. Dù vậy, ít nhất tình trạng bán tháo cổ phiếu phần mềm trên diện rộng, một thảm họa được gọi là SaaS-pocalypse, dường như cuối cùng cũng đã đi qua giai đoạn tồi tệ nhất.
SaaS-pocalypse hạ nhiệt, cổ phiếu phần mềm phục hồi mạnh
Dấu hiệu mới nhất cho thấy tâm lý thị trường đang được cải thiện là cổ phiếu Salesforce tăng 20% trong phiên giao dịch hôm 27/8, sau khi công ty công bố kết quả kinh doanh quý II năm tài chính 2027. Mức tăng này giúp cổ phiếu Salesforce phục hồi khoảng 65% kể từ khi chạm đáy vào tháng 6/2026.
Salesforce là công ty phần mềm điện toán đám mây nổi tiếng với các giải pháp quản lí quan hệ khách hàng (CRM). Được thành lập năm 1999 bởi Marc Benioff, Parker Harris, Frank Dominguez và Dave Moellenhoff, Salesforce là một trong những công ty góp phần phổ biến mô hình cung cấp phần mềm dưới dạng dịch vụ (SaaS) qua internet, giúp doanh nghiệp không phải tự cài đặt và duy trì phần mềm trên hệ thống máy chủ của mình.
Marc Benioff, Giám đốc điều hành Salesforce, gần như tuyên bố SaaS-pocalypse đã kết thúc ngay từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu. Tuần này, ông tiếp tục đưa ra nhận định tương tự và lần này dường như có nhiều cơ sở hơn. Tuy nhiên, cổ phiếu Salesforce vẫn thấp hơn khoảng 1/3 so với mức đỉnh hồi cuối năm 2024.
Các nhà đầu tư phần mềm cũng có thể phần nào yên tâm nhờ những bình luận của Dario Amodei - Giám đốc điều hành Anthropic. Đầu năm nay, việc Anthropic tung ra các công cụ AI nhằm thay thế một số sản phẩm phần mềm truyền thống đã góp phần châm ngòi cho đợt bán tháo cổ phiếu phần mềm tồi tệ nhất.
“Chúng tôi không muốn hủy diệt bất kì ai”, Dario Amodei nói trong cuộc phỏng vấn với kênh CNBC về quan hệ hợp tác với Salesforce. Đây dường như là dấu hiệu cho thấy ngành công nghệ đang bước vào một giai đoạn mới của vừa hợp tác vừa cạnh tranh.
Đà phục hồi trên diện rộng của cổ phiếu phần mềm trong hai tháng qua cho thấy Phố Wall ít nhất đã gạt bớt một số lo ngại nghiêm trọng nhất sang một bên. Một trong những lo ngại đó là khách hàng sẽ bắt đầu rời bỏ các nhà cung cấp hiện tại và tự tạo phần mềm bằng AI thông qua vibe coding (dùng ngôn ngữ tự nhiên để yêu cầu AI viết và xây dựng phần mềm). Kịch bản này ngay từ đầu đã có vẻ hơi khó tin.
Một nhận định khác đang dần trở nên rõ ràng là AI không tác động ngay lập tức đến tất cả công ty phần mềm như nhau. Những doanh nghiệp ít bị ảnh hưởng hơn thường nắm giữ những dữ liệu quan trọng, phản ánh chính xác những gì đang diễn ra bên trong công ty. Họ được xem là “hệ thống lưu trữ dữ liệu chính thức” và có khả năng chống chịu cao hơn do phần mềm được tích hợp sâu vào các quy trình vận hành của khách hàng.
Ngược lại, những phần mềm mang tính phổ thông nhưng không gắn chặt với các hoạt động quan trọng của doanh nghiệp vẫn đang chịu tác động mạnh từ làn sóng AI. Có thể kể đến Airtable, công ty phần mềm năng suất từng được định giá gần 12 tỉ USD nhưng vừa được bán cho Bending Spoons với giá trị thương vụ khoảng 2,3 tỉ USD, tương đương chưa đến 1/5 mức định giá đỉnh. Bending Spoons là tập đoàn công nghệ của Ý có trụ sở chính tại thành phố Milan, được thành lập vào năm 2013
Medallia, công cụ khảo sát khách hàng, gần đây khiến hãng đầu tư cổ phần tư nhân Thoma Bravo gần như mất toàn bộ khoản đầu tư khoảng 5 tỉ USD khi công ty được chuyển giao cho các chủ nợ.
Phần mềm không giao diện là gì?
Song ngay cả khi nguy cơ AI làm gián đoạn những phần mềm đã được doanh nghiệp sử dụng lâu năm chưa còn cấp bách như trước, thách thức về lâu dài vẫn rất lớn. Khi bắt đầu đảm nhận những công việc vốn do chúng ta thực hiện, các tác tử AI sẽ không còn cần sử dụng nhiều loại phần mềm theo cách con người đang làm hiện nay.
Hệ quả là sự xuất hiện của khái niệm phần mềm không giao diện. Đây là những phần mềm được thiết kế để tác tử AI có thể truy cập trực tiếp vào dữ liệu bên trong mà không cần thông qua giao diện dành cho con người.
Salesforce tuyên bố sẽ chuyển một phần hoạt động sang mô hình phần mềm không giao diện từ tháng 4. Các công ty như Workday và SAP cũng thực hiện một số bước chuyển đổi theo hướng này.
Với những công ty vốn tính phí dựa trên số người sử dụng phần mềm, đây rõ ràng là rủi ro cho mô hình kinh doanh. Thế nhưng, vấn đề lớn hơn nằm ở chính giao diện người dùng. Bấy lâu nay, phần lớn giá trị của phần mềm đến từ các biểu mẫu, bảng điều khiển, công cụ phân tích cùng nhiều tính năng giúp con người thực hiện, theo dõi và quản lí công việc.
Khi tác tử AI có thể bỏ qua giao diện để truy cập trực tiếp vào dữ liệu, nhiều chức năng trước đây dành cho con người có thể được cung cấp theo những cách hoàn toàn mới. Phần mềm truyền thống vốn được thiết kế xoay quanh người dùng có thể mất đi một phần lớn giá trị.
Về lâu dài, điều này có thể biến những phần mềm thiết yếu ngày nay thành cơ sở dữ liệu phụ trợ vào ngày mai, dù vẫn cần thiết để doanh nghiệp vận hành nhưng có thể không còn đủ khác biệt và giá trị để các nhà cung cấp duy trì mức giá cao như trước.
Phần mềm không giao diện buộc doanh nghiệp thay đổi mô hình kinh doanh
Các công ty phần mềm mới chỉ bắt đầu tìm cách đối phó với xu hướng này. Một hướng đi là mở rộng vai trò của hệ thống lưu trữ dữ liệu chính thức, trở thành nền tảng dữ liệu thiết yếu và kiểm soát cách thông tin được truy cập, sử dụng.
Một hướng khác là mở rộng từ việc chỉ lưu trữ dữ liệu sang thúc đẩy hành động, điều phối các tác tử AI để kiểm soát cách công việc được thực hiện.
Trong khi đó, với Anthropic và OpenAI, việc tiến sâu hơn vào lĩnh vực ứng dụng khi tìm cách tích hợp AI vào hoạt động của khách hàng đã trở thành ưu tiên. Điều này đặc biệt quan trọng khi hai công ty tìm cách vượt qua nguy cơ các mô hình AI cốt lõi ngày càng trở nên phổ biến, dễ bị thay thế và khó tạo ra khác biệt về giá trị.
Việc tận dụng hệ sinh thái và khả năng phân phối của công ty như Salesforce có thể giúp quá trình này diễn ra nhanh hơn.
Phản ứng của Phố Wall cho thấy các nhà đầu tư đã sẵn sàng cho một số công ty phần mềm thêm thời gian để chứng minh rằng họ có thể thích nghi với sự thay đổi. Tuy vậy, thị trường vẫn sẽ tiếp tục cạnh tranh và thay đổi trong thời gian tới. Chúng ta cần thêm thời gian mới biết AI sẽ thay đổi cách con người làm việc như thế nào.