Các cầu thủ robot hình người đá bóng thì ít, đánh nguội thì nhiều

Trong video, các “cầu thủ” robot hình người thay vì những đường chuyền, pha rê bóng hay cú sút có chủ đích, lại liên tục di chuyển một cách vụng về, chân quờ quạng và có lúc đá thẳng vào chân đối thủ. Có robot lại “đánh nguội” nhầm đồng đội. Khi nhiều robot cùng lao về một khu vực, chúng dễ dàng va vào nhau, mất thăng bằng rồi ngã xuống. Và cú ngã đôi khi mới là phần hài hước nhất vì robot nằm bất động trên sân, loay hoay nhưng không thể tự đứng dậy để tiếp tục trận đấu.

Video nhanh chóng trở thành một màn trình diễn giải trí trên mạng xã hội. Nhưng với giới nghiên cứu robot, một trận đấu hỗn loạn như vậy lại có thể mang nhiều thông tin hơn một màn trình diễn được lập trình hoàn hảo. Bởi bóng đá là một trong những bài kiểm tra khó nhất đối với robot hình người: môi trường thay đổi liên tục, nhiều đối tượng cùng chuyển động, không có quỹ đạo cố định và mọi hành động đều có thể tạo ra phản ứng ngoài dự kiến.

Bóng đá phơi bày giới hạn của robot hình người

Điều khiến bóng đá khó hơn những màn robot chạy đua hoặc thực hiện các động tác võ thuật là robot không chỉ phải điều khiển cơ thể của chính mình mà còn phải hiểu những gì đang diễn ra xung quanh.

Một cầu thủ con người có thể nhìn thấy bóng, nhận ra đồng đội, quan sát đối phương, dự đoán hướng di chuyển và chỉ trong một khoảnh khắc quyết định nên chuyền hay sút. Với robot, chuỗi hành động tưởng như đơn giản đó đòi hỏi sự phối hợp của hàng loạt hệ thống.

Robot phải xác định vị trí của quả bóng, phân biệt đồng đội với đối thủ, ước tính khoảng cách, duy trì thăng bằng, chọn hướng di chuyển rồi biến quyết định thành chuyển động chính xác của chân.

Chỉ cần một mắt xích gặp vấn đề, toàn bộ pha bóng có thể biến thành một cú đá nhầm.

Đó là lí do những cảnh robot đá nhau, vấp vào nhau hoặc nằm bất động sau khi ngã không đơn thuần là chuyện gây cười. Chúng phơi bày một trong những điểm yếu căn bản của embodied AI, tức trí tuệ nhân tạo được đặt trong một cơ thể vật lí và phải tương tác với thế giới thực.

Một robot có thể được huấn luyện để đá bóng theo một kịch bản nhất định. Nhưng khi ba, bốn hoặc nhiều robot cùng xuất hiện, mỗi robot lại thay đổi vị trí liên tục, bài toán trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Các chuyên gia được IDTechEx dẫn lại đánh giá rằng những cuộc thi robot hình người như WHRG là môi trường để kiểm tra sự kết hợp giữa phần cứng, hệ thống điều khiển và khả năng tự hành. Bóng đá đặc biệt khắt khe vì robot phải xử lí nhiều năng lực cùng lúc thay vì chỉ tối ưu một chuyển động đơn lẻ.

Giới hạn về khả năng giữ thăng bằng cũng được thể hiện rõ. Một cú va chạm nhỏ với robot khác có thể khiến robot mất trọng tâm. Khác với con người có thể lập tức chống tay, bước một bước để lấy lại thăng bằng rồi tiếp tục chạy, robot cần một chuỗi tính toán và điều khiển động cơ phức tạp để phục hồi tư thế.

SCMP nhận định những cuộc thi như WHRG đang làm nổi bật các vấn đề robot hình người vẫn phải giải quyết, trong đó có khả năng giữ thăng bằng, mức độ tự chủ và thời lượng pin.

Vì vậy, nếu một cầu thủ robot nằm trên sân không đứng dậy được, đó không chỉ là một khoảnh khắc “quê độ”. Nó cho thấy khoảng cách giữa robot có thể thực hiện một động tác và robot có thể hoạt động linh hoạt trong một môi trường phức tạp vẫn còn rất lớn.

Robot hình người bước vào sân tennis thử sức với con người

Robot hình người ăn mừng sau khi thấy đối thủ bất tỉnh trên sàn kickboxing

Những bước tiến là không thể phủ nhận

Dù vậy, sẽ là sai lầm nếu chỉ nhìn những pha bóng hỗn loạn rồi kết luận rằng robot hình người chưa tiến bộ. Thực tế, chính việc robot có thể bước vào một sân bóng, tự di chuyển, tìm bóng, tiếp cận bóng và cố gắng tương tác với những robot khác đã cho thấy công nghệ đã đi xa hơn giai đoạn chỉ “biểu diễn”.

Đầu tháng 7, tại RoboCup 2026 ở Incheon, Hàn Quốc, hai đội gồm 11 robot hình người đấu với 11 robot hình người trong một trận bóng đá đầy đủ. B-Human, đội của Đại học Bremen và Trung tâm Nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo Đức (DFKI), đánh bại HTWK Robots với tỷ số 4-0. Ban tổ chức xem đây là một cột mốc đối với robot hình người, embodied AI và các hệ thống tự hành.

Tại WHRG 2026, B-Human cũng giành hai chức vô địch, trong đó có nội dung Humanoid Soccer. Điều này cho thấy phía sau những video hài hước vẫn đang tồn tại những hệ thống có năng lực đáng kể về nhận thức, điều khiển và phối hợp. Điểm đáng chú ý nhất không phải là robot đã chơi bóng hay đến đâu, mà là chúng đang bắt đầu phải đưa ra quyết định.

Chạy 100 m có thể được tối ưu cho một đường thẳng. Một màn biểu diễn võ thuật có thể được huấn luyện theo chuỗi động tác. Nhưng bóng đá buộc robot phải phản ứng với những thứ không hoàn toàn nằm trong chương trình: bóng đổi hướng, đối thủ tiến tới, đồng đội chiếm vị trí, một robot bất ngờ ngã xuống.

Đó là bước chuyển từ “làm động tác” sang “hành động theo tình huống”. Reuters cho rằng những màn trình diễn tại WHRG cho thấy phần cứng của robot hình người đang tiến bộ rất nhanh, nhưng khoảng cách giữa năng lực thể chất và khả năng thông minh, thích nghi trong thế giới thực vẫn còn đáng kể.

Nhìn theo hướng đó, những cầu thủ robot vụng về trên sân bóng có thể lại là hình ảnh trung thực nhất về ngành robot hình người hiện nay. Chúng chưa thể chơi bóng như con người. Chúng còn đá nhầm đồng đội, “đánh nguội” đối thủ, tự vấp vào nhau và đôi khi nằm luôn trên sân.

Nhưng lần đầu tiên, chúng đang chập chững bước vào một môi trường mà không phải mọi thứ đều có thể được lập trình trước. Và đó có thể mới là bước tiến đáng kể nhất: robot không còn chỉ học cách thực hiện một động tác, mà đang bắt đầu học cách nhìn, phối hợp, phản ứng và quyết định trong một thế giới luôn chuyển động.

Bùi Tú