Flycam ghi lại cảnh lở sông băng khởi nguồn lũ quét ở biên giới Nepal - Trung Quốc
Ba ngày sau trận lũ quét kinh hoàng bắt nguồn từ một vụ lở sông băng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, số người thiệt mạng đã vượt 600, trong khi hàng nghìn người vẫn mất tích.
Mưa lớn tiếp tục cản trở trực thăng cứu hộ, bùn đất vùi lấp các tuyến đường và đường hầm, còn nguy cơ hồ nước do băng tan tràn bờ khiến lực lượng cứu nạn phải đối mặt với một cuộc chạy đua mới với thời gian.
Hơn 600 người thiệt mạng, hàng nghìn người vẫn mất tích sau vụ lở sông băng
Thảm họa bắt đầu từ ngày 26/8, khi một vụ lở sông băng tại khu vực Himalaya tạo ra dòng nước và bùn đất khổng lồ đổ xuống hệ thống sông miền núi ở khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc.
Đá, băng, bùn và các mảnh vỡ theo dòng nước cuốn qua nhiều khu dân cư, phá hủy hoặc làm hư hại các thị trấn và cơ sở hạ tầng, trong đó có những nhà máy thủy điện.
Đến ngày 29/8, tức ngày thứ tư kể từ khi thảm họa xảy ra, cơ quan quản lí thiên tai Nepal cho biết số người chết tại nước này đã lên tới 626 người, trong khi 2.426 người vẫn mất tích, bao gồm cả công dân nước ngoài.
Ở phía bên kia biên giới, hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã xác nhận ít nhất 7 người thiệt mạng và 554 người mất tích tại Tây Tạng. Những con số này có thể tiếp tục thay đổi khi lực lượng cứu hộ tiếp cận được các khu vực bị cô lập và tìm kiếm những người mất tích.
Mức độ tàn phá đặc biệt nghiêm trọng tại các thung lũng và khu dân cư nằm dọc các hệ thống sông trên địa hình Himalaya. Dòng lũ cuốn theo lượng lớn đất đá, khiến nhiều tuyến đường bị chia cắt và các cây cầu bị phá hủy. Trong khi đó, mưa lớn tiếp tục trút xuống khu vực, khiến công tác cứu hộ vốn đã khó khăn càng trở nên nguy hiểm.
Tại Nepal, lực lượng cứu hộ phải tìm kiếm nạn nhân trong những lớp bùn dày, giữa địa hình núi dốc và các khu vực gần như không còn đường tiếp cận. Nhiều nạn nhân cũng được phát hiện cách xa tâm lũ hàng chục km. Tại huyện Chitwan ở miền nam Nepal, giáp Ấn Độ, thi thể của nhiều người được tìm thấy sau khi bị dòng nước cuốn đi. Phía Ấn Độ cũng thông báo đã tìm thấy thi thể 7 người bị cuốn xuôi dòng từ Nepal và nghi là nạn nhân của trận lũ.
Những phát hiện này cho thấy phạm vi ảnh hưởng của thảm họa lớn hơn đáng kể so với khu vực trực tiếp hứng chịu dòng lũ ban đầu.
Hàng trăm người mắc kẹt trong đường hầm thủy điện
Một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất của lực lượng cứu hộ Nepal hiện nay là tiếp cận hơn 100 người được cho là đang mắc kẹt trong một đường hầm thuộc dự án thủy điện Trishuli 3A ở huyện Rasuwa. Đây là cuộc giải cứu đặc biệt khó khăn.
Đường hầm đã bị bùn đất tràn vào, trong khi lực lượng cứu hộ chưa thể xác định chính xác các lối vào. Địa hình núi cao cũng khiến trực thăng không có nhiều vị trí để hạ cánh và cất cánh.
Người phát ngôn quân đội Nepal Raja Ram Basnet cho biết mưa lớn đang buộc các hoạt động cứu hộ bằng trực thăng phải tạm dừng cho đến khi điều kiện thời tiết được cải thiện. Không chỉ thời tiết, lớp bùn dày tại khu vực bị ảnh hưởng cũng gây trở ngại lớn cho việc đưa phương tiện vào hiện trường.
Trong những nỗ lực tiếp cận người mắc kẹt, lực lượng cứu hộ đã phải sử dụng dây thừng và giỏ để tiếp cận một số người. Hình ảnh do quân đội Nepal công bố hôm 28/8 cho thấy một số nạn nhân được đưa ra khỏi đường hầm. Những người sống sót bị bùn đất phủ kín, trong khi nhân viên cứu hộ phải bò qua lớp bùn để đưa tay kéo họ ra ngoài.
Những hình ảnh này cho thấy cuộc giải cứu không chỉ là vấn đề đưa người ra khỏi một không gian kín. Lực lượng cứu hộ phải đồng thời đối phó với nguy cơ sập thêm, bùn tiếp tục tràn vào và khả năng các lối tiếp cận bị chặn.
Trong tình cảnh đó, Nepal đang cần những loại hỗ trợ chuyên biệt hơn. Ngoại trưởng Nepal Shisir Khanal cho biết nước này cần thiết bị và kiến thức kĩ thuật phục vụ công tác cứu hộ đường hầm. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Nepal không yêu cầu nước ngoài trực tiếp tham gia hoạt động tìm kiếm và cứu nạn.
Thay vào đó, Kathmandu cần hỗ trợ mở lại các tuyến giao thông và liên lạc tại những nơi cầu bị phá hủy, xác định danh tính người thiệt mạng, xét nghiệm DNA và bảo quản thi thể trong thời gian dài hơn.
Đây là những nhu cầu cho thấy cuộc khủng hoảng đã vượt ra ngoài hoạt động cứu người trước mắt. Khi hàng nghìn người mất tích, việc xác định danh tính nạn nhân trở thành một nhiệm vụ nhân đạo và pháp lí quan trọng, đồng thời giúp các gia đình biết được số phận người thân.
Chính phủ Nepal cũng đang phải chuẩn bị cho giai đoạn khó khăn hơn là tái thiết. Bộ trưởng Tài chính Swarnim Wagle ước tính nước này có thể cần 4-5 tỉ USD để khôi phục sau trận lũ. Con số tương đương gần 10% quy mô nền kinh tế Nepal.
Ông nhấn mạnh đây mới chỉ là ước tính ban đầu và thiệt hại vẫn đang được đánh giá. Dù vậy, quy mô dự kiến cho thấy trận lũ có thể trở thành một trong những thảm họa thiên nhiên gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng nhất đối với Nepal trong nhiều năm.
Tây Tạng đối mặt nguy cơ hồ nước tiếp tục tràn
Ở phía bên kia biên giới, công tác cứu hộ tại Tây Tạng cũng phải đối mặt với một mối đe dọa khác là các hồ nước hình thành sau vụ sụp đổ sông băng. Tại Cát Long, một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất dọc biên giới Trung Quốc - Nepal, chính quyền Trung Quốc từng tạm dừng hoạt động cứu hộ do lo ngại nguy cơ lũ tiếp diễn. Khi mối đe dọa giảm xuống, các hoạt động cứu nạn mới được nối lại. Tân Hoa Xã cho biết sáng 29/8, lực lượng cứu hộ đã giải cứu được hai người dân tại khu vực Cát Long.
Tuy nhiên, nguy cơ vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Vụ sụp đổ sông băng đã tạo ra một hồ chắn tự nhiên ở phía thượng nguồn khi đất đá và băng tạo thành các đập tạm thời. Các chuyên gia trước đó cảnh báo hồ nước bắt đầu tràn.
Đến ngày 29/8, chính quyền Trung Quốc thông báo diện tích hồ đã bắt đầu thu hẹp. Đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV dẫn Bộ Tài nguyên nước cho biết hình ảnh vệ tinh chụp sáng cùng ngày cho thấy diện tích mặt hồ trong lưu vực sông Nhã Lỗ Tạng Bố đã giảm khoảng 21.000 m² so với hình ảnh hôm 27/8.
Tuy nhiên, dưới khu vực sụp đổ sông băng còn tồn tại một khối nước lớn hơn. Trần Hồng Kỳ, kỹ sư cấp cao tại Trung tâm Hướng dẫn kĩ thuật về thảm họa địa chất thuộc Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc, ước tính diện tích mặt nước này vượt 120.000 m², nhưng độ sâu hiện vẫn chưa được xác định.
Đây là yếu tố khiến tình hình tiếp tục khó lường. Theo một quan chức Cơ quan Quản lí thiên tai Nepal, nguy cơ lũ sẽ còn tồn tại cho đến khi cả hai hồ nước được thoát hoàn toàn.
Điều đó đồng nghĩa với việc lực lượng cứu hộ không chỉ phải tìm kiếm những người đã mất tích mà còn phải theo dõi liên tục diễn biến thủy văn và địa chất để tránh một đợt lũ mới.
Thảm họa tại biên giới Nepal - Tây Tạng một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của các cộng đồng sinh sống dưới chân Himalaya trước những biến động cực đoan của môi trường núi cao. Một vụ lở sông băng có thể nhanh chóng biến thành dòng lũ khổng lồ, cuốn theo đất đá, phá hủy cầu đường, cô lập cộng đồng và đẩy hoạt động cứu hộ vào tình thế chạy đua với thời tiết.
Với Nepal, thử thách trước mắt là đưa những người còn sống ra khỏi các khu vực bị cô lập và tìm kiếm hàng nghìn người mất tích. Nhưng sau đó, quốc gia này sẽ phải đối mặt với một bài toán lớn hơn nhiều. Đó là khôi phục giao thông, thông tin liên lạc, cơ sở hạ tầng và sinh kế của những cộng đồng đã bị dòng lũ quét qua.
Và trong lúc lực lượng cứu hộ vẫn đang tìm kiếm người sống sót, những hồ nước hình thành từ vụ lở sông băng tiếp tục nhắc nhở rằng thảm họa chưa thực sự kết thúc.