Các nhà xuất bản âm nhạc lớn kiện Anthropic có thể tạo hệ lụy gì?
Sony Music Publishing, Warner Chappell Music cùng hàng chục nhà xuất bản âm nhạc cáo buộc Anthropic đã thu thập và sử dụng trái phép khối lượng khổng lồ tác phẩm có bản quyền để phát triển các mô hình Claude.
Vụ kiện mới nhất cho thấy cuộc chiến pháp lí quanh dữ liệu huấn luyện AI đang ngày càng lan rộng, đúng lúc Anthropic được cho là chuẩn bị hướng tới một trong những thương vụ IPO lớn nhất lịch sử.
35 nhà xuất bản âm nhạc cáo buộc Anthropic “đánh cắp” tác phẩm
Sony Music Publishing, Warner Chappell Music cùng các công ty liên kết và tổng cộng 35 nhà xuất bản âm nhạc đã nộp đơn kiện Anthropic lên một tòa án tại California (Mỹ) vào cuối ngày thứ 6. Các nguyên đơn cáo buộc công ty AI này cùng hai nhà đồng sáng lập Dario Amodei và Benjamin Mann đã “torrent, scraping và tải xuống trái phép” các tác phẩm có bản quyền với quy mô lớn.
Các nhà xuất bản cho rằng hành vi trên đã giúp Anthropic phát triển, vận hành và thu lợi lớn từ dòng mô hình trí tuệ nhân tạo Claude. Họ đề nghị tòa án ban hành lệnh cấm và yêu cầu Anthropic bồi thường theo luật định đối với những vi phạm bản quyền bị cáo buộc. Trong đơn kiện, các nguyên đơn mô tả đây là “một trong những vụ đánh cắp sở hữu trí tuệ lớn nhất và trắng trợn nhất đang diễn ra trong lịch sử”.
Anthropic bác bỏ cáo buộc. Công ty cho biết không đồng ý với những yêu cầu của các nhà xuất bản và sẽ “bảo vệ mình mạnh mẽ” trước tòa. Vụ kiện mới diễn ra trong lúc Anthropic đang đứng trước một cột mốc quan trọng về tài chính. Theo Financial Times, công ty được cho là đang cân nhắc kế hoạch niêm yết cổ phiếu, với các nhà đầu tư thảo luận mức định giá có thể lên tới 2.000 tỉ USD. Nếu thành hiện thực, đây có thể là một trong những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất từ trước đến nay.
Tuy nhiên, hàng loạt tranh chấp bản quyền đang trở thành rủi ro đáng kể đối với các công ty AI. Anthropic không phải đối mặt với một vụ kiện đơn lẻ trong lĩnh vực âm nhạc. Concord, Universal Music Publishing và ABKCO Music & Records cũng đang theo đuổi các vụ kiện riêng liên quan đến lời bài hát. BMG đã nộp đơn kiện khác, trong đó đề cập đến các tác phẩm của những nghệ sĩ nổi tiếng như Bruno Mars, Ariana Grande và Rolling Stones.
Theo Yu Lin, đối tác tại Han Kun Law Offices chuyên về tranh tụng sở hữu trí tuệ, các tòa án Mỹ đang tập trung vào câu hỏi liệu dữ liệu dùng để huấn luyện AI có được thu thập một cách hợp pháp hay không.
Điểm đáng chú ý là tranh chấp không chỉ xoay quanh việc một mô hình AI tạo ra sản phẩm có giống tác phẩm gốc hay không. Cách thức công ty AI có được dữ liệu để huấn luyện mô hình cũng đang trở thành vấn đề pháp lí độc lập. Theo Yu Lin, việc có được tác phẩm có bản quyền bằng những phương thức không được phép có thể tự thân cấu thành hành vi vi phạm.
Từ sách đến âm nhạc, cuộc chiến bản quyền lan rộng
Tranh chấp giữa Anthropic và các chủ sở hữu bản quyền không bắt đầu từ ngành âm nhạc. Năm ngoái, công ty đã đồng ý trả 1,5 tỉ USD để dàn xếp một vụ kiện với các tác giả và chủ sở hữu quyền đối với sách, những người cáo buộc Anthropic sử dụng trái phép tác phẩm của họ.
Tuy nhiên, trước đó, thẩm phán trong vụ án từng đưa ra nhận định rằng việc sử dụng sách để huấn luyện mô hình ngôn ngữ có thể được phép nếu những cuốn sách đó được mua hợp pháp.
Những tài liệu được công khai hồi tháng 1 cho thấy Anthropic từng triển khai “Project Panama”, theo đó công ty mua và quét theo phương thức phá hủy hàng triệu cuốn sách từ đầu năm 2024. Vấn đề này càng gây chú ý khi một cuộc điều tra của 404 Media hồi tháng 8 cho biết Amazon cũng từng thực hiện cách làm tương tự, mua số lượng sách rất lớn, quét chúng để tạo dữ liệu huấn luyện AI rồi tiêu hủy bản gốc.
Bản quyền vì thế đang trở thành một trong những điểm nóng nhất của cuộc đua AI. OpenAI, Microsoft, Meta Platforms và Google đều đối mặt với các vụ kiện liên quan đến việc sử dụng tác phẩm của tác giả, nhà xuất bản và tổ chức tin tức để phát triển AI. Trong lĩnh vực hình ảnh, Stability AI và Midjourney bị các nghệ sĩ kiện. Các công ty phát triển công cụ tạo nhạc bằng AI như Suno và Udio cũng đối mặt với hành động pháp lí từ các hãng thu âm.
Tranh chấp tương tự đang xuất hiện tại Trung Quốc, nhưng cách tiếp cận có phần khác biệt. Theo Yu Lin, Trung Quốc tập trung nhiều hơn vào đầu ra do AI tạo ra, thay vì cách thức dữ liệu huấn luyện được thu thập.
Các tòa án Trung Quốc nhìn chung vẫn áp dụng những tiêu chuẩn bản quyền truyền thống, xem xét liệu sản phẩm được tạo ra có tương đồng đáng kể với tác phẩm đã tồn tại hay không. Tuy nhiên, theo Yu Lin, Trung Quốc vẫn chưa hình thành tiền lệ mang tính định hướng về vấn đề thu thập dữ liệu để huấn luyện AI.
Một vụ việc tại Thượng Hải hồi tháng 4 cho thấy hướng tiếp cận này. Tòa án xác định một người dùng đã vi phạm bản quyền khi công bố các mô hình được tinh chỉnh có khả năng tái tạo một nhân vật trong một bộ anime có bản quyền. Tuy nhiên, nền tảng cung cấp dịch vụ được miễn trách nhiệm sau khi nhanh chóng gỡ bỏ nội dung liên quan.
Sự khác biệt giữa Mỹ và Trung Quốc cho thấy cuộc tranh luận về bản quyền AI vẫn chưa có một chuẩn mực thống nhất trên toàn cầu. Trong khi các công ty AI cần khối lượng dữ liệu khổng lồ để huấn luyện mô hình ngày càng mạnh, chủ sở hữu tác phẩm lại muốn bảo vệ giá trị kinh tế của nội dung do con người tạo ra.
Với Anthropic, những vụ kiện mới không chỉ tạo thêm rủi ro pháp lí mà còn có thể trở thành vấn đề đối với kế hoạch huy động vốn và IPO. Khi giá trị của các công ty AI tăng lên mức hàng trăm tỉ, thậm chí hàng nghìn tỉ USD, câu hỏi về việc họ xây dựng công nghệ trên nền tảng dữ liệu nào và có quyền sử dụng những dữ liệu đó hay không sẽ ngày càng khó bị bỏ qua.