Thành phố lớn nhất Mỹ siết chặt AI trong trường học
Ngày 2/9, Thị trưởng New York Zohran Mamdani đã áp lệnh cấm AI cho gần 600.000 học sinh từ mẫu giáo đến lớp 8 của thành phố này.
Lệnh cấm có trọng tâm
Phát biểu về lệnh cấm được cho là nghiêm nhất trên khắp các bang của Mỹ, ông Mamdani nói: "Trẻ em cần giáo viên và sự kết nối con người để học hỏi và trưởng thành. Các em cần phát triển kỹ năng cùng bạn bè, xây dựng quan hệ với người dạy và tự mình vật lộn với những vấn đề khó".
Theo thông cáo chính thức từ văn phòng thị trưởng và Sở Giáo dục New York, lệnh cấm áp dụng cho tất cả các phần mềm AI tạo sinh hướng tới học sinh và mọi chatbot, có hiệu lực từ năm học 2026-2027. Lệnh cấm sẽ kéo dài một năm để một liên minh mang tên Technology in Schools đánh giá tác động trước khi đưa ra khuyến nghị tiếp theo.
Đi kèm lệnh cấm là giới hạn thời gian dùng thiết bị theo độ tuổi. Theo đó, học sinh từ lớp 2 trở xuống không được dùng thiết bị cá nhân một mình. Học sinh từ lớp 3 tới lớp 5 được dùng tối đa 30 phút/ngày. Học sinh từ lớp 6 tới lớp 8 được dùng tối đa 45 phút/ngày. Sở Giáo dục cho biết sẽ tắt tính năng AI trong 38 hợp đồng công nghệ giáo dục đang dùng trên toàn thành phố, bao gồm Amira (phần mềm luyện đọc dùng ở 222 trường), giáo trình "Into Reading" của Houghton Mifflin Harcourt, và Gemini cài sẵn trên các máy Chromebook phát cho học sinh.
Nhưng lệnh cấm không tuyệt đối. Tối đa 50.000 học sinh cấp 3 sẽ được tham gia 5 chương trình thí điểm AI có giám sát. Giáo viên vẫn được dùng AI để soạn giáo án, dịch thuật và các việc hành chính, nhưng phải đặc biệt tuân thủ tiêu chuẩn an toàn dữ liệu. Học sinh khuyết tật, học sinh học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai và các chương trình hướng nghiệp như khoa học máy tính được miễn trừ.
Thị trưởng Mamdani đã không giấu sự hoài nghi với động cơ thương mại đứng sau các công cụ AI. "Chúng tôi biết mục đích của các công ty AI là tạo ra lợi nhuận. Còn ở đây, tại các trường công New York, mục đích của chúng tôi là học sinh", ông nhấn mạnh.
Chánh văn phòng Sở Giáo dục Chancellor Samuels bổ sung: "Chúng tôi đang thiết lập những rào chắn để bảo vệ sự kết nối con người, tính tò mò và sáng tạo — những thứ giúp trẻ trưởng thành".
Giằng co cấm cản 3 năm ròng
Điều khiến lệnh cấm lần này đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà ở lịch sử của giáo dục New York với AI tạo sinh. Tháng 1/2023, ngay sau khi ChatGPT ra mắt công chúng, Sở Giáo dục New York đã cấm truy cập công cụ này trên mọi thiết bị và mạng trường học, với lý do lo ngại "ảnh hưởng đến việc học, tình trạng gian lận và độ an toàn, chính xác của nội dung". Đây là một trong những học khu lớn đầu tiên ở Mỹ phản ứng theo hướng cấm đoán.
Nhưng đến tháng 5/2023, chính Chánh văn phòng Sở khi đó, ông David Banks, thừa nhận trong một bài xã luận rằng chính quyền bang đã “hành động quá vội vàng" và rằng AI tạo sinh "có thể mang lại lợi ích cho học sinh và giáo viên". Lệnh cấm được rút lại.
Bốn tháng sau, tháng 9/2023, New York công bố hợp tác với Microsoft xây dựng một trợ lý giảng dạy chạy trên nền tảng Azure OpenAI Service, cùng loại mô hình ngôn ngữ đứng sau ChatGPT. Chatbot có mục đích chính là trả lời câu hỏi của học sinh, đưa phản hồi cá nhân hóa và tạo báo cáo sử dụng cho giáo viên. Thí điểm ban đầu chỉ ở ba lớp Khoa học máy tính cấp 3, nhưng mục tiêu công khai khi đó là "triển khai công nghệ này ở mọi lớp học của thành phố".
Tới hiện tại, mục tiêu ấy lại bị đảo ngược. Lý do bởi thước đo đánh giá đã đổi từ "công cụ này giúp ích được gì" sang "công cụ này ảnh hưởng gì đến sự phát triển của trẻ".
Ông Mamdani cho hay: "Tôi chưa thấy nghiên cứu nào chứng minh AI có lợi cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở". Ông dẫn nghiên cứu của Viện Brookings cho rằng việc dựa vào AI để rút ngắn quá trình tư duy có thể làm suy yếu sự phát triển nền tảng của trẻ em, cản trở các con đường hình thành khả năng sáng tạo, tiếp thu kiến thức và tư duy phản biện.
Diễn giải một cách cô đọng hơn, Thượng nghị sĩ Robert Jackson cho biết: "Không nên nhầm lẫn khả năng máy tạo ra câu trả lời với khả năng một đứa trẻ tự tìm ra câu trả lời."
Lệnh cấm không mở rộng sang học sinh cấp 3 dù có giới hạn. Nguyên do bởi trẻ nhỏ đang trong giai đoạn hình thành các kỹ năng nền tảng nên cần tránh lối tắt. Thanh thiếu niên đã có nền tảng đó và đang chuẩn bị bước vào một thế giới nghề nghiệp, nơi AI là công cụ không thể tránh. Đó cũng là lý do vì sao chính sách của New York đi kèm các mô-đun "hiểu biết về AI" hai lần mỗi năm ở cấp 3, dạy học sinh tư duy phản biện về thiên kiến, đạo đức và tác động của AI đến nghề nghiệp, thay vì né tránh công nghệ hoàn toàn.
Vẫn còn lỗ hổng người thực thi
Nhưng có một khoảng trống mà giới quan sát chỉ ra ngay khi chính sách vừa công bố. Thành phố New York không nêu rõ ai chịu trách nhiệm thực thi. Trả lời báo giới về cơ chế giám sát, ông Mamdani cho biết giáo viên, hiệu trưởng, các quản lý cấp khu vực sẽ đảm nhận việc đó.
Michael Mulgrew, Chủ tịch công đoàn giáo viên United Federation of Teachers, cảnh báo gánh nặng thực thi như vậy sẽ khiến các trường hoặc giáo viên chỉ có thể xử lý sau khi sự việc đã xảy ra, mang tính đối phó chứ không phải phòng ngừa. Sở Giáo dục cho biết sẽ tiến hành rà soát mọi hợp đồng công nghệ giáo dục mới có giá trị dưới 25.000 USD, nhưng chính các quan chức cũng thừa nhận điều này có thể tạo ra nút thắt cổ chai trong quy trình mua sắm.
Ngành giáo dục Mỹ “rục rịch” dựng khung pháp lý
Đặt trong bối cảnh rộng hơn, New York không đơn độc, nhưng đang đi xa nhất. Học khu Los Angeles Unified đã cấm AI cho học sinh dưới 13 tuổi và đang xem xét lại toàn bộ chính sách. Hạt Fairfax ở bang Virginia cấm AI tạo sinh ở cấp tiểu học, còn cấp 2 chỉ được dùng cho dự án đặc biệt nếu có văn bản phê duyệt của hiệu trưởng. Học khu Katy ở Texas cấm chatbot AI tạo sinh (kể cả Microsoft Copilot và Google Gemini) từ mẫu giáo đến lớp 6, học sinh lớp 7 chỉ được dùng công cụ đã duyệt dưới giám sát giáo viên.
Ở cấp bang, Oklahoma vừa thông qua Đạo luật Công nghệ Trách nhiệm trong Trường học, buộc mọi học khu phải có chính sách AI bằng văn bản trước năm học 2027-2028. Bang Idaho đã giao cho sở giáo dục xây khung AI tạo sinh toàn bang.
