Thảm án Đồng Nai: Cơn giận giết chết 'cái phanh' trong đầu kẻ cuồng sát
Tối 4/9, Cơ quan CSĐT Công an TP. Đồng Nai đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Đức Anh (21 tuổi) để điều tra về tội “Giết người”, theo khoản 1, Điều 123 - Bộ luật Hình sự.
Theo điều tra ban đầu, rạng sáng 3/9, do mâu thuẫn tình cảm, Đức Anh mang dao đến tìm bạn gái cũ tại xã Bình Minh để trả thù nhưng không gặp được. Sau đó, đối tượng leo qua mái nhà, đột nhập vào căn nhà liền kề và tấn công các nạn nhân.
Vụ án khiến chị Hồ Thị Mai (36 tuổi) cùng hai con, cháu N.V.N. (11 tuổi) và N.H.H.N. (2 tuổi), tử vong. Anh Nguyễn Viết Quang (40 tuổi), chồng chị Mai, bị thương nặng. Tại cơ quan điều tra, hung thủ Đức Anh khai không quen biết và không có mâu thuẫn với gia đình anh Quang. Việc tấn công gia đình này được xác định xuất phát từ sự tức giận, mất kiểm soát của nghi phạm sau khi không tìm được bạn gái cũ.
Vụ thảm sát gây chấn động dư luận cả nước mức độ man rợ của hành vi. Dư luận đặt câu hỏi: Vì sao một người trẻ, có thể vượt qua những giới hạn tối thiểu của một con người, lại xuống tay với những người không phải đối tượng của mâu thuẫn?
Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ Ngô Thế Lâm - Giảng viên Bộ môn Khoa học giáo dục (Khoa Sư phạm, Trường Đại học Khánh Hòa), để nhìn vụ án dưới góc độ tâm lí và giáo dục.
“Điên tình”, rượu bia không thể biến tội ác thành mất kiểm soát
- Thưa Thạc sĩ Ngô Thế Lâm, vụ thảm sát tại TP. Đồng Nai đang gây rúng động dư luận về sự tàn ác của hung thủ. Vì sao một người trẻ có thể thực hiện hành vi đặc biệt man rợ như vậy?
- Thạc sĩ Ngô Thế Lâm: Theo tôi đây là một trường hợp rất khó, càng khó; nếu chỉ nhìn vào một nguyên nhân rồi đưa ra kết luận, phải rất thận trọng. Bởi chưa thể chỉ từ hành vi phạm tội mà kết luận người này mắc vấn đề tâm thần hay có một dạng nhân cách cụ thể. Những vấn đề đó phải được đánh giá bằng chuyên môn và dựa trên đầy đủ hồ sơ, chứng cứ.
Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ là hành vi trong vụ án đã vượt ra ngoài một phản ứng thông thường trước mâu thuẫn tình cảm. Nếu người bị sát hại không phải là đối tượng trực tiếp của mâu thuẫn, thì câu hỏi đặt ra là, tại sao sự tức giận lại được chuyển thành hành vi tấn công những người vô tội ?
Có thể xem xét nhiều yếu tố như: Rượu bia, kích động tình cảm, khả năng kiểm soát xung động, quá trình hình thành nhân cách và những tác động từ môi trường sống. Cũng không thể loại trừ việc cần đánh giá sức khỏe tâm thần, sang chấn tâm lí hoặc những bất thường khác của người phạm tội.
Nhưng cần nhấn mạnh, một nguyên nhân không thể tự động trở thành một lời giải thích cho tội ác.
- Có ý kiến cho rằng “điên tình”, cộng với rượu bia, có thể khiến một người mất kiểm soát. Ông nhìn nhận thế nào?
- Thạc sĩ Ngô Thế Lâm: Rượu bia có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát hành vi. Kích động tình cảm cũng có thể khiến con người phản ứng cực đoan hơn. Nhưng một người có quá trình giáo dục và hình thành nhân cách bình thường, vẫn phải có khả năng nhận biết giới hạn.
Tức giận không đồng nghĩa với được phép làm điều ác. Bị tổn thương cũng không đồng nghĩa với quyền gây tổn thương cho người khác.
Vì vậy, nếu chỉ nói “say rượu”, “ghen tuông” hay “điên tình” thì mới chỉ chạm vào phần ngọn. Phần đáng quan tâm hơn là khả năng tự kiểm soát của cá nhân đã được hình thành như thế nào và vì sao nó có thể sụp đổ đến mức đó.
Khi cơn giận vượt qua mọi “cái phanh” trong đầu
- Điều đáng sợ là hành vi lại hướng tới những người vô tội. Đây có phải điểm khác biệt của vụ án?
- Thạc sĩ Ngô Thế Lâm: Đúng. Nếu động cơ ban đầu xuất phát từ một mâu thuẫn cá nhân, nhưng người bị tấn công lại không phải đối tượng của mâu thuẫn, thì hành vi đã có một mức độ phức tạp khác.
Nó cho thấy sự chuyển dịch từ xung đột sang bạo lực đã vượt qua một ranh giới rất cơ bản rằng, người khác có quyền được sống và không liên quan đến vấn đề của mình.
Một người bình thường, dù tức giận đến đâu, vẫn phải có những “cái phanh” tâm lí. Có thể là đạo đức, sợ hậu quả, tình thương, sự đồng cảm hoặc ý thức pháp luật. Khi những “cái phanh” ấy không còn tác dụng, nguy cơ hành vi vượt kiểm soát sẽ rất lớn.
Đó là lý do không nên chỉ nhìn thủ phạm và nói rằng “người này quá ác”. Câu hỏi quan trọng hơn là những "cái phanh" ấy đã không được hình thành, hoặc đã bị phá vỡ từ đâu ?
Điều gì khiến người trẻ có thể "xuống tay" với cả người vô tội ?
- Từ đây, câu chuyện giáo dục thanh thiếu niên cần được nhìn nhận thế nào?
- Thạc sĩ Ngô Thế Lâm: Tôi cho rằng đây là vấn đề xã hội cần quan tâm nghiêm túc. Một người trẻ có hành vi đặc biệt nghiêm trọng không thể tự nhiên xuất hiện từ một khoảng trống.
Trước hết là giáo dục đạo đức và nhân cách từ nhỏ. Trẻ phải được dạy cách tôn trọng người khác, biết chịu trách nhiệm với hành vi của mình. Và, quan trọng nhất là biết kiểm soát cảm xúc khi bị tổn thương, thất bại hoặc từ chối.
Cùng với đó là vai trò của gia đình. Có những cha mẹ rất sát sao chuyện học hành, nhưng lại không biết con mình đang yêu ai, đang buồn chuyện gì, đang chịu áp lực nào. Đến khi phát hiện thì vấn đề có thể đã đi quá xa.
Một vấn đề đáng lo ngại hiện nay là môi trường xã hội và không gian mạng. Không thể nói trò chơi bạo lực hay mạng xã hội là nguyên nhân trực tiếp của tội ác. Nhưng với những người có sẵn vấn đề về kiểm soát cảm xúc, việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung bạo lực, kích động có thể là yếu tố cần được xem xét.
- Qua vụ án, ông muốn nhắn gửi điều gì với các bậc phụ huynh?
- Thạc sĩ Ngô Thế Lâm: Qua vụ án, tôi muốn nhấn mạnh một điều: Đừng chỉ nuôi một đứa trẻ giỏi học. Hãy giúp trẻ trở thành một người biết kiểm soát chính mình.
Đặc biệt ở tuổi thanh thiếu niên, trẻ có những biến động rất mạnh về tâm lí và tình cảm. Cha mẹ cần biết con mình đang nghĩ gì, quan hệ với ai, phản ứng thế nào trước thất bại, sự từ chối hoặc những tổn thương trong tình cảm.
Với các gia đình có con gái ở tuổi cập kê, càng cần trang bị cho con khả năng nhận diện những mối quan hệ nguy hiểm, biết đặt giới hạn và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy không an toàn.
Sau một vụ án, xã hội thường tập trung vào câu hỏi thủ phạm ác đến mức nào. Điều đó là dễ hiểu. Nhưng nếu chỉ dừng ở sự phẫn nộ, chúng ta sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Điều gì đã khiến một người trẻ mất đi những giới hạn căn bản để có thể gây ra tội ác?
Muốn phòng ngừa những vụ án tương tự, phải đi sâu hơn vào những nguyên nhân gốc rễ. Đó là giáo dục gia đình, nhà trường, khả năng kiểm soát cảm xúc, sức khỏe tâm thần và cả môi trường mà người trẻ đang sống mỗi ngày.
Vụ án này vì thế không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Nó cũng là lời cảnh báo về những lỗ hổng có thể âm thầm hình thành trong quá trình một đứa trẻ lớn lên.
Một xã hội văn minh không chỉ cần trừng trị cái ác khi nó xảy ra. Quan trọng hơn là phải nhận diện và bịt những khoảng trống đã tạo điều kiện để cái ác có cơ hội hình thành.
Một đứa trẻ 2 tuổi cũng không tha
Luật sư Hoàng Bá Hiệp - Công ty Luật TNHH Việt Nguyên, Đoàn Luật sư TP. Đồng Nai cho rằng: Về tội danh, Công an thành phố Đồng Nai cũng đã bắt khẩn cấp đối với nghi phạm để để điều tra với tội danh “giết người” theo Khoản 1, Điều 123 Bộ luật hình sự hiện hành với mức hình phạt cao nhất là tử hình. Hành vi của nghi phạm quá rõ ràng khi thực hiện hành vi một cách dứt khoát mang “tính máu lạnh” (trẻ 2 tuổi cũng không tha, trong khi nghi phạm khai là để bịt đầu mối).
Mặc dù chưa có kết luận cuối cùng của cơ quan điều tra – Công TP. Đồng Nai, nhưng tôi thấy có rất nhiều tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng trong hành vi của nghi phạm:
- “Giết 2 người trở lên” quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 123 BLHS: trong trường hợp này là 04 người (một người may mắn thoát chết là nằm ngoài ý chí chủ quan của nghi phạm)
- “Giết người dưới 16 tuổi” quy định tại điểm b, khoản 1, Điều 123 BLHS): trong trường hợp này là 02 người dưới 16 tuổi
-“Vì động cơ đê hèn” quy định tại điểm q, khoản 1 Điều 123 BLHS): người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội để trả thù hoặc phạm tội để trốn tránh trách nhiệm của bản thân
- “Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm” quy định tại điểm p khoản 1 Điều 52 BLHS: hành động thâm độc giết người nhằm trốn tránh, tẩu thoát hoặc che giấu tội phạm.
Như vậy, người phạm tội sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội :giết người với nhiều tình tiết định khung, tăng nặng (theo Bộ luật hình sự hiện hành) và đối diện với mức án nghiêm khắc nhất của pháp luật là tử hình.
.jpg)