Bẫy lừa đảo mới qua loa báo chuyển khoản QR: Tiểu thương sập bẫy trong tích tắc
Nghe tiếng loa báo tiền về nhưng tài khoản vẫn... 0 đồng. Chiêu trò lén ấn nút "Phát lại" trên loa báo QR đang khiến nhiều cửa hàng sập bẫy.
Lừa đảo từ kẽ hở nút bấm "Phát lại" trên loa báo chuyển khoản
Thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt là phương thức quét mã QR, đang trải qua giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế - xã hội.
Từ các hệ thống siêu thị lớn đến những sạp hàng nhỏ lẻ trong chợ dân sinh, sự xuất hiện của các mã QR đã thay thế đáng kể vai trò của tiền mặt nhờ tính nhanh chóng và tiện lợi.
Để tối ưu hóa quy trình bán hàng và giảm thiểu rủi ro phải mở điện thoại kiểm tra liên tục giữa lúc đông khách, đông đảo tiểu thương đã trang bị thêm "loa báo chuyển khoản". Thiết bị công nghệ phụ trợ này phát ra âm thanh thông báo ngay lập tức khi tiền về tài khoản, giúp người bán hoàn toàn yên tâm giao hàng.
Tuy nhiên, sự tin tưởng tuyệt đối cùng tâm lí phụ thuộc vào thiết bị công nghệ này lại vô tình tạo ra một "điểm mù" bảo mật nguy hiểm. Không cần đến những thủ đoạn công nghệ cao phức tạp như can thiệp mã độc, giả mạo ứng dụng ngân hàng hay biên tập lại biên lai chuyển tiền, các đối tượng lừa đảo đã chuyển hướng sang khai thác tối đa kẽ hở tâm lí và thao tác vật lí trực tiếp trên thiết bị để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo hết sức tinh vi nhưng lại dựa trên một nguyên lí kĩ thuật vô cùng đơn giản. Thay vì tiếp cận những cửa hàng vắng vẻ, chúng thường lảng vảng tại các điểm kinh doanh bận rộn, tập trung đông người mua sắm vào các giờ cao điểm để dễ dàng trà trộn và quan sát.
Khi phát hiện một vị khách hợp pháp vừa thực hiện thao tác quét mã QR thành công và chiếc loa báo âm thanh nhận tiền vang lên, đối tượng sẽ lập tức hành động.
Chúng nhanh chóng tiến lại quầy, giả vờ mua một mặt hàng có giá trị nhỏ chỉ vài chục nghìn đồng. Tiếp đó, đối tượng gợi ý thanh toán bằng hình thức chuyển khoản với số tiền lớn hơn nhiều so với giá trị thực của món hàng, đồng thời ngỏ ý "nhờ" chủ quán trả lại phần tiền thừa bằng tiền mặt với lí do đang cần gấp.
Trong lúc chủ cửa hàng đang bận rộn xoay xở lấy hàng, đếm tiền thừa hoặc phân tâm bởi những người mua khác, đối tượng sẽ nhanh chóng áp sát khu vực đặt loa báo.
Thay vì thực hiện giao dịch trên điện thoại, đối tượng giả vờ thao tác rồi lén dùng tay ấn nút "Phát lại" (Replay) tích hợp sẵn trên thân loa. Ngay lập tức, chiếc loa vang lên âm thanh thông báo nhận tiền với số tiền và nội dung y hệt như giao dịch của vị khách trước đó.
Nghe thấy âm thanh quen thuộc "đã nhận tiền", chủ cửa hàng theo phản xạ tự nhiên sẽ nảy sinh tâm lí chủ quan, đinh ninh rằng tiền đã cập bến tài khoản an toàn mà bỏ qua bước kiểm tra lại số dư thực tế trên ứng dụng ngân hàng. Kết quả là, đối tượng nghiễm nhiên cầm theo cả hàng hóa lẫn số tiền mặt "trả lại" rồi nhanh chóng biến mất vào dòng người.
Thực tế ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy, không ít tiểu thương đã rơi vào bẫy lừa lặp đi lặp lại này mà không hề hay biết, chỉ đến khi tổng kết doanh thu cuối ngày mới phát hiện ra sự thâm hụt tài chính bất thường.
Chị Nguyễn Thị Mai, một chủ tiệm tạp hóa lâu năm tại khu vực chợ dân sinh Định Công đông đúc (Hà Nội), ngậm ngùi chia sẻ về trải nghiệm thực tế: "Trung bình mỗi ngày cửa hàng tôi tiếp đón hàng trăm lượt khách, đa số đều chọn thanh toán qua mã QR. Từ ngày lắp chiếc loa báo tự động, tôi cảm thấy rất tiện lợi nên hầu như tin hoàn toàn vào tiếng 'ting ting' phát ra để giao hàng, hiếm khi mở điện thoại tra soát lại vì mắt kém và tay lúc nào cũng bận rộn.
Tôi hoàn toàn không ngờ rằng cái nút 'Phát lại' vốn được thiết kế để nghe lại khi không gian quá ồn ào, nay lại bị kẻ gian lợi dụng làm công cụ lừa đảo. Đây thực sự là một bài học đắt giá cho những người buôn bán nhỏ lẻ như chúng tôi".
Nâng cao cảnh giác và siết chặt các biện pháp tự bảo vệ
Dưới góc độ an ninh mạng và giải pháp công nghệ, giới chuyên gia cho rằng nguyên nhân cốt lõi của vấn đề nằm ở bản chất kĩ thuật của thiết bị cũng như thói quen người dùng.
Hầu hết các dòng loa báo chuyển khoản giá rẻ hoặc tầm trung trên thị trường hiện nay đều tích hợp nút bấm 'Replay' dạng cơ học ngay trên vỏ máy. Nút chức năng này không hề có cơ chế xác thực quyền sở hữu hay mã hóa an toàn, cho phép bất kì ai tiếp cận cũng có thể kích hoạt.
Kẻ gian đã vô cùng ma quái khi đánh trúng vào hiệu ứng phản xạ có điều kiện của con người, khi nghe thấy âm thanh quen thuộc, não bộ lập tức xác nhận giao dịch thành công. Âm thanh phát ra từ loa chỉ là một tín hiệu ngoại vi mang tính chất hỗ trợ thụ động, hoàn toàn không phản ánh trực tiếp hay đảm bảo cho trạng thái biến động số dư thực tế tại thời điểm đó nếu có sự can thiệp vật lí bên ngoài.
Trước diễn biến phức tạp của thủ đoạn lừa đảo này, Công an tỉnh Hưng Yên cùng cơ quan chức năng các địa phương đã đưa ra những cảnh báo khẩn cấp, đồng thời khuyến cáo người dân và các cơ sở kinh doanh cần nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa nghiêm ngặt.
Tuyệt đối không để loa báo chuyển khoản, mã QR thanh toán ở những vị trí mà khách hàng có thể dễ dàng chạm, với tới hoặc thao tác trực tiếp. Thiết bị báo âm thanh cần được bố trí sâu bên trong khu vực thu ngân, phía sau tủ kính hoặc tầm kiểm soát riêng của người bán.
Luôn duy trì thói quen kiểm tra biến động số dư trên ứng dụng ngân hàng chính thức (Internet Banking) hoặc thông báo OTT trên điện thoại cá nhân.
Âm thanh từ loa hay hình ảnh chụp màn hình chuyển khoản thành công từ phía khách hàng chỉ mang tính chất tham khảo, không được dùng làm căn cứ duy nhất để giao hàng hoặc trả lại tiền mặt.
Cần hết sức thận trọng trước các yêu cầu chuyển khoản số tiền lớn để nhận lại tiền mặt thừa từ những người mua lạ mặt, đặc biệt là trong các thời điểm cửa hàng đang bận rộn hoặc thiếu người quản lí.
Khi phát hiện các đối tượng có biểu hiện nghi vấn hoặc vô tình trở thành nạn nhân của chiêu trò trên, chủ cơ sở cần giữ nguyên hiện trường, nhanh chóng trích xuất dữ liệu từ camera giám sát và báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất để kịp thời khoanh vùng, truy bắt đối tượng.
