Bộ Giáo dục và Đào tạo nói gì khi gần 60% học sinh Việt chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản?
59% học sinh Việt Nam không thể dùng kiến thức và thông tin đọc hiểu để xử lí tình huống thực tế...
Gần 60% học sinh Việt chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản
Ngày 8/9, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) chính thức công bố kết quả Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) năm 2025. Kì đánh giá lần này ghi nhận sự tham gia của hơn 7.350 học sinh độ tuổi 15 đến từ 194 trường THCS trên cả nước.
Kết quả công bố đưa ra những con số đáng suy ngẫm: điểm trung bình các lĩnh vực của học sinh Việt Nam lần lượt đạt 457 điểm môn Khoa học, 443 điểm môn Toán, 392 điểm môn Đọc hiểu và 461 điểm ở nội dung Giải quyết vấn đề bằng máy tính. So với chu kì đánh giá năm 2022, các chỉ số này giảm từ 15 đến 70 điểm.
Nhìn nhận về sự sụt giảm điểm số, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết nguyên nhân kĩ thuật quan trọng nằm ở bước ngoặt chuyển đổi phương thức làm bài. Đây là kì PISA đầu tiên học sinh Việt Nam thực hiện bài thi hoàn toàn trên máy tính thay vì trên giấy như các kì trước.
Do sự khác biệt căn bản về thao tác, kĩ năng tương tác giao diện số và thói quen đọc, xử lí văn bản trên màn hình, sự chênh lệch điểm số này chưa đủ căn cứ để kết luận chất lượng giáo dục tổng thể tăng hay giảm.
Tuy nhiên, bức tranh phân hóa năng lực lại phát đi tín hiệu cảnh báo rõ nét ở kĩ năng Đọc hiểu. Dữ liệu chi tiết cho thấy chỉ có 41% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên, thấp hơn gần 30% so với mức trung bình 74% của khối OECD.
Trong chuẩn đo lường PISA, Mức 2 là ngưỡng năng lực tối thiểu, nơi người học bắt đầu biết vận dụng kiến thức và thông tin đã đọc để giải quyết các tình huống quen thuộc trong cuộc sống thực tế.
Nói cách khác, khoảng 59% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.
Từ kết quả PISA 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định giáo dục Việt Nam đang đứng trước hai nhiệm vụ song hành: Vừa phải nâng cao mặt bằng năng lực nền tảng cho số đông, vừa tạo khoảng không gian cho nhóm học sinh xuất sắc bứt phá. Trong đó, tái cấu trúc phương pháp dạy và học năng lực Đọc hiểu được đặt vào ưu tiên hàng đầu.
Đọc hiểu trong triết lí PISA không đơn thuần là việc phân tích tác phẩm văn học hay học thuộc lòng khái niệm. Đó là năng lực giải mã, truy xuất, so sánh, tích hợp và đánh giá thông tin đa dạng. Muốn giải một bài Toán có lời văn phức tạp, phân tích một hiện tượng Khoa học, đọc bản đồ địa lí, phân tích biểu đồ kinh tế hay thậm chí đọc hướng dẫn sử dụng phần mềm trên mạng, học sinh đều cần năng lực đọc hiểu nền tảng.
Cần giúp học sinh đọc hiểu tốt hơn trong mọi môn học
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đọc hiểu cần được ưu tiên. Đây không chỉ là việc của môn Ngữ văn. Muốn giải một bài Toán có lời văn, hiểu một hiện tượng Khoa học, đọc bản đồ, biểu đồ hay hướng dẫn trên mạng, học sinh đều cần biết đọc, chọn thông tin quan trọng, so sánh và đưa ra nhận xét.
Vì vậy, rèn đọc hiểu cần được thực hiện trong tất cả môn học. Giáo viên có thể cho học sinh làm quen với nhiều loại thông tin như bài viết, bảng biểu, biểu đồ, hình ảnh và dữ liệu. Việc kiểm tra thường xuyên cũng cần giúp phát hiện sớm những học sinh nào đang gặp khó khăn để hỗ trợ kịp thời, nhất là học sinh ở vùng khó khăn và gia đình có ít điều kiện hỗ trợ việc học.
Việc đổi mới dạy học và đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cần tiếp tục theo hướng tăng khả năng vận dụng. Có thể vận dụng phù hợp cách tiếp cận và kĩ thuật đánh giá của PISA để xây dựng nhiệm vụ gắn với bối cảnh thực tiễn, yêu cầu học sinh giải thích, lập luận, xử lí thông tin, giải quyết vấn đề và phản biện. Mục tiêu là cải thiện dạy và học, không chuyển PISA thành một kì thi hay tổ chức luyện thi PISA.
Cùng với đó, cần có hướng dẫn rõ ràng để giáo viên và học sinh sử dụng AI an toàn, trung thực và có ích. Cách kiểm tra, đánh giá cũng cần được điều chỉnh để đo được năng lực thực của học sinh trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến.
Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh: "Kết quả PISA không nên chỉ được nhìn qua điểm số hoặc thứ hạng. Cần phân tích kĩ hơn theo vùng miền, giới tính, hoàn cảnh gia đình và môi trường học tập, sau đó kết hợp với dữ liệu trong nước. Cách làm này sẽ giúp xác định học sinh nào cần hỗ trợ, đang khó ở đâu và giải pháp nào phù hợp nhất".
PISA đánh giá điều gì?
PISA là Chương trình đánh giá học sinh quốc tế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tổ chức, dành cho học sinh 15 tuổi. PISA không chỉ đánh giá học sinh ghi nhớ kiến thức mà tập trung xem các em có khả năng vận dụng những điều đã học để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống hay không.
PISA 2025 có 91 quốc gia và nền kinh tế tham gia, với khoảng 765.000 học sinh.
