Nỗi ám ảnh thủ tục đất đai: Chấm dứt được không?
Có khi hồ sơ đất đai đã được cán bộ hướng dẫn, tiếp nhận, người dân yên tâm chờ đến ngày hẹn thì khi quay lại nhận kết quả mới được thông báo “hồ sơ chưa đúng, phải bổ sung”.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có công văn yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố chấm dứt tình trạng trả hồ sơ đất đai nhiều lần; xử lý nghiêm cán bộ nhũng nhiễu, ưu ái hồ sơ qua cò. Trường hợp hồ sơ trễ hạn phải có văn bản xin lỗi người dân và làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân.
Nỗi ám ảnh của không ít người dân
Thực tế với vô số các ví dụ thời gian qua đã chỉ ra rằng làm thủ tục đất đai từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh của không ít người dân.
Có người đi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận, chỉnh lý giấy tờ nhà đất, sang tên, chuyển mục đích sử dụng đất… phải đi lại rất nhiều lần. Mỗi lần đến lại được cán bộ yêu cầu bổ sung thêm một loại giấy tờ hoặc chỉnh sửa một vài chi tiết nhỏ. Có khi hồ sơ đã được cán bộ hướng dẫn, tiếp nhận, người dân yên tâm chờ đến ngày hẹn thì khi quay lại nhận kết quả mới được thông báo “hồ sơ chưa đúng, phải bổ sung”.
Điều đáng nói là khi dân hỏi thiếu gì thì lại được hướng dẫn… liên hệ cán bộ thụ lý. Liên hệ được cán bộ thụ lý, sửa xong, đến ngày hẹn quay lại thì lại phát sinh yêu cầu khác. Cứ thế, người đi làm thủ tục nhà đất bị xoay như chong chóng. Một thủ tục đáng lẽ chỉ cần vài lần đi lại có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí cả năm.
Có người nhà cách nơi làm thủ tục vài chục kilomet, mỗi lần đi là một lần tốn tiền xăng xe, thời gian và công sức. Chưa kể cảm giác mệt mỏi, bức xúc vì không biết đến bao giờ việc của mình mới xong.
Ngay trong công văn chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhìn nhận, thời gian vừa qua một số cơ quan thông tấn, báo chí và dư luận phản ánh nhiều người dân làm thủ tục đất đai bị trả lại hồ sơ nhiều lần, thời gian giải quyết kéo dài gây bức xúc, trong khi nếu ủy quyền cho "cò" lại được giải quyết nhanh hơn.
Vì vậy, yêu cầu của Bộ về việc chấm dứt tình trạng trả hồ sơ đất đai nhiều lần, xử lý nghiêm cán bộ nhũng nhiễu, ưu ái hồ sơ thông qua “cò” là điều người dân rất mong đợi và kỳ vọng.
Hồ sơ chỉ bổ sung một lần - đơn giản thế thôi
Điểm rất đáng chú ý trong yêu cầu lần này của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hợp lệ thì cơ quan tiếp nhận phải hướng dẫn bổ sung một lần duy nhất, trong đó nêu đầy đủ những nội dung cần hoàn thiện.
Đây là nguyên tắc rất đơn giản nhưng nếu thực hiện nghiêm túc sẽ giúp người dân giảm được vô số thời gian và chi phí khôn cần thiết.
Bởi người dân không thể biết cán bộ đang thụ lý hồ sơ của mình muốn thêm giấy tờ gì nếu cơ quan tiếp nhận không nói rõ ràng, chi tiết ngay từ đầu. Càng không thể chấp nhận chuyện hôm nay bổ sung một giấy tờ, vài tuần sau lại phát hiện thiếu thêm giấy khác.
Nếu hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, hãy nói rõ bằng văn bản không đủ điều kiện vì lý do gì, căn cứ vào quy định nào... Không nên có chuyện hồ sơ được trả lại bằng một câu nói miệng kiểu “chưa đúng”, “về bổ sung thêm”, “còn thiếu cái này”…, rồi người dân lại phải tự tìm hiểu xem “cái này” là cái gì.
Cơ quan nhà nước đã yêu cầu người dân làm đúng quy định thì chính cơ quan nhà nước cũng phải làm đúng quy trình và chịu trách nhiệm về hướng dẫn của mình. Không được hướng dẫn kiểu mơ hồ gây khó khăn, hiểu nhầm cho dân. Nếu đã hướng dẫn đầy đủ một lần mà người dân vẫn thiếu giấy tờ do lỗi của mình thì đó là chuyện khác. Nhưng nếu người dân đã làm đúng theo danh mục được hướng dẫn mà sau đó cơ quan tiếp nhận tiếp tục yêu cầu bổ sung những giấy tờ mới thì phải xem lại trách nhiệm của cán bộ hướng dẫn.
Vì sao qua “cò” lại nhanh hơn?
Liên quan vấn đề này, một vấn đề nhạy cảm hơn cũng cần được đặt ra: Vì sao có những hồ sơ người dân tự làm thì chậm, nhưng qua người trung gian lại nhanh hơn? Không thể quy kết rằng mọi người được ủy quyền đều là “cò”. Việc người dân ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục là quyền hợp pháp của họ. Nhưng nếu xuất hiện tình trạng một bộ phận trung gian lợi dụng việc này để “chạy” hồ sơ, hoặc hồ sơ thông qua họ được ưu tiên hơn hồ sơ người dân tự nộp, thì đó là chuyện không thể xem nhẹ.
Một thủ tục hành chính phải có cùng một con đường cho tất cả mọi người. Người dân tự đi làm hay ủy quyền cho người khác làm cũng phải được tiếp nhận, giải quyết theo cùng một quy trình, cùng thời hạn và cùng tiêu chuẩn. Nếu người dân có cảm giác rằng “muốn nhanh thì phải biết người này, nhờ người kia” thì niềm tin vào bộ máy hành chính sẽ bị ảnh hưởng.
Suy cho cùng, muốn giải quyết được bài toán trên rõ ràng cần một cơ chế để người dân giám sát. Cụ thể, muốn chấm dứt trả hồ sơ nhiều lần thì phải để lại dấu vết của từng lần xử lý hồ sơ: Hồ sơ được tiếp nhận ngày nào? Ai tiếp nhận? Ai thụ lý? Thời hạn giải quyết đến ngày nào? Nếu yêu cầu bổ sung thì yêu cầu những gì? Ai yêu cầu? Hồ sơ đã được xử lý đến bước nào?
Tất cả những thông tin đó nên được cập nhật trên hệ thống để người dân có thể theo dõi. Khi hồ sơ quá hạn, hệ thống phải tự động ghi nhận. Khi có yêu cầu bổ sung, cũng phải có thông tin cụ thể. Khi hồ sơ bị trả lại, phải có lý do và căn cứ pháp lý.
Làm được như vậy thì rất khó để một bộ hồ sơ “nằm đâu đó” mà không ai biết. Người dân cũng có thể được quyền đánh giá chất lượng phục vụ sau khi hoàn tất thủ tục. Chẳng hạn, một mã QR đơn giản tại quầy tiếp nhận, cho phép đánh giá từ 1 đến 5 sao về thái độ phục vụ, mức độ hướng dẫn và thời gian giải quyết, có thể là một công cụ tham khảo hữu ích.
Song song với giải pháp trên, một cửa không nên chỉ là nơi nhận hồ sơ rồi hướng người dân sang một cán bộ khác để “hỏi cho rõ”. Cần bố trí một khu vực hướng dẫn riêng, nơi người dân có thể được tư vấn đầy đủ trước khi nộp hồ sơ.
Người dân cần biết mình phải chuẩn bị những giấy tờ nào, bản chính hay bản sao; giấy tờ nào phải công chứng, giấy tờ nào phải xác nhận và nghĩa vụ tài chính ra sao. Có thể phát cho người dân một danh mục hồ sơ rõ ràng để họ tự kiểm tra từng loại giấy tờ trước khi đến quầy tiếp nhận. Khi hồ sơ đã đủ thì tiếp nhận. Từ thời điểm đó, trách nhiệm xử lý thuộc về cơ quan nhà nước.
Cách làm này không chỉ giúp dân khỏe hơn mà cán bộ cũng khỏe hơn. Hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu thì giảm được số lần phải trả đi trả lại, giảm áp lực cho bộ phận tiếp nhận và giảm cả những tranh cãi không đáng có.
Đừng để chỉ đạo dừng lại ở văn bản
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã yêu cầu các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra, công khai đường dây nóng, hộp thư điện tử để tiếp nhận phản ánh; xử lý nghiêm cán bộ nhũng nhiễu, chậm trễ và điều chuyển những người vi phạm hoặc có uy tín thấp khỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ.
Đó là những yêu cầu rất đúng và chính xác. Nhưng xin đừng để chỉ đạo dừng lại ở văn bản. Hãy kiểm tra thực tế tại những nơi người dân thường xuyên phản ánh. Hãy lấy chính thời gian giải quyết hồ sơ, số lần người dân phải đi lại, số hồ sơ quá hạn và số phản ánh, khiếu nại làm thước đo chất lượng phục vụ.
Bởi xét đến cùng, cải cách hành chính không phải là làm cho quy trình trên giấy đẹp hơn. Cải cách là để một người dân bình thường có thể làm thủ tục nhà đất mà không phải chạy đi chạy lại, không phải đoán xem cán bộ còn muốn mình bổ sung thứ gì, và càng không phải nghĩ đến chuyện tìm “cò” để hồ sơ của mình được giải quyết nhanh hơn.
Nói thẳng ra, chỉ đạo đúng là chưa đủ. Điều người dân chờ là hành động và hành động quyết liệt, kèm theo các giải pháp khả thi để biến chỉ đạo thành hiệu quả thực tế. Nói cách khác, chỉ đạo đã có. Bây giờ, điều người dân chờ đợi là hành động!
.jpg)
