CEO Robinhood: Cổ phiếu trên blockchain tạo quyền gì cho doanh nghiệp?
Cuộc đối đầu giữa CEO Robinhood Vlad Tenev và CEO AMC Entertainment Adam Aron đang mở rộng thành một cuộc tranh luận lớn hơn về tương lai của cổ phiếu trên blockchain.
Aron yêu cầu Robinhood dừng cung cấp các token liên quan đến cổ phiếu AMC và đe dọa đưa vụ việc lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ. Tenev đáp trả rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở việc sản phẩm có sử dụng blockchain hay không, mà là token đó tạo ra những quyền gì cho người nắm giữ. Theo ông, việc đưa cổ phiếu lên blockchain không nên trao cho doanh nghiệp quyền phủ quyết mà họ vốn không có đối với các sản phẩm tài chính truyền thống.
CEO Robinhood và AMC tranh cãi về “quyền” của cổ phiếu trên blockchain
Cuộc khẩu chiến giữa hai lãnh đạo doanh nghiệp tài chính và giải trí Mỹ đang chạm đến một câu hỏi có thể ảnh hưởng rộng hơn nhiều so với riêng AMC Entertainment.
CEO Robinhood Vlad Tenev mới đây đăng trên mạng xã hội X lập luận rằng việc một sản phẩm tài chính sử dụng blockchain không phải yếu tố quyết định doanh nghiệp phát hành cổ phiếu có quyền kiểm soát sản phẩm đó hay không.
Theo ông, câu hỏi quan trọng hơn là sản phẩm ấy tạo ra những quyền gì. Tenev cho rằng một công ty đương nhiên phải kiểm soát những quyền gắn với chính cổ phiếu mà mình phát hành. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa doanh nghiệp có quyền kiểm soát mọi cách sử dụng hợp pháp của cổ phiếu sau khi cổ phiếu đã thuộc về nhà đầu tư.
Đây là điểm đang khiến Robinhood và AMC đối đầu gay gắt. Robinhood trong năm nay đã triển khai các “stock token”, tức token đại diện cho mức độ tiếp xúc kinh tế với hàng trăm cổ phiếu Mỹ và các quỹ hoán đổi danh mục ETF, tại các thị trường bên ngoài nước Mỹ.
Theo Tenev, những token này là các công cụ tài chính riêng biệt, được bảo đảm theo tỷ lệ 1:1 bằng cổ phiếu cơ sở. Nhà đầu tư có thể hưởng lợi ích kinh tế gắn với biến động của cổ phiếu nhưng không trở thành cổ đông được ghi nhận trực tiếp trong sổ đăng kí cổ đông của doanh nghiệp.
Nói cách khác, người mua token có thể có khả năng hưởng lợi khi giá cổ phiếu tăng, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ được biến thành cổ đông chính thức với toàn bộ quyền pháp lí gắn với cổ phiếu.
Tenev lập luận rằng nếu sản phẩm chỉ tạo ra một công cụ tài chính riêng biệt, nắm giữ hoặc tham chiếu đến những cổ phiếu có thể tự do chuyển nhượng mà không thay đổi quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp hay sổ đăng kí cổ đông chính thức, thì không nhất thiết phải có sự đồng ý của công ty phát hành.
Đối với AMC, cách giải thích này lại hoàn toàn không thuyết phục. CEO Adam Aron đã gọi mô hình của Robinhood là một “thị trường cổ phiếu tổng hợp hư cấu” và cho rằng sản phẩm này có thể gây ra nhiều hệ quả đối với AMC.
Theo lập luận của Aron, Robinhood đang tạo ra một thị trường mang tên AMC mà công ty không cho phép. Điều này có thể khiến nhà đầu tư hiểu nhầm về quyền của mình, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng AMC huy động vốn trong tương lai.
Aron đã yêu cầu Robinhood dừng cung cấp các token liên quan đến cổ phiếu AMC và cảnh báo sẽ đưa tranh chấp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ nếu yêu cầu không được đáp ứng.
Cuộc đối đầu vì vậy không chỉ còn là tranh chấp giữa một nền tảng giao dịch và một công ty giải trí. Nó đang trở thành cuộc tranh luận về việc ai có quyền quyết định một cổ phiếu có thể được “đóng gói” thành sản phẩm tài chính mới đến đâu.
CEO Robinhood: Blockchain không thể trao cho doanh nghiệp quyền phủ quyết mới
Để bảo vệ quan điểm của Robinhood, Tenev đưa ra một lập luận dựa trên chính các thị trường tài chính truyền thống. Theo ông, việc một sản phẩm tài chính tham chiếu đến cổ phiếu của một doanh nghiệp không phải điều hoàn toàn mới.
Thị trường vốn từ lâu đã tồn tại nhiều công cụ cho phép nhà đầu tư tiếp xúc với giá trị của cổ phiếu mà không trực tiếp trở thành cổ đông được ghi nhận trong sổ đăng kí của công ty.
Các hợp đồng quyền chọn là một ví dụ. Nhà đầu tư có thể đặt cược vào biến động giá cổ phiếu thông qua quyền chọn mà không cần sở hữu trực tiếp cổ phiếu.
Các chứng chỉ lưu ký Mỹ không được doanh nghiệp bảo trợ, hay còn gọi là unsponsored American depositary receipts, cũng có thể tạo ra mức độ tiếp xúc với cổ phiếu của một công ty mà không nhất thiết cần công ty đó trực tiếp tham gia vào việc phát hành sản phẩm.
Bên cạnh đó còn có các sản phẩm tài chính cấu trúc, vốn có thể tham chiếu đến cổ phiếu hoặc chỉ số mà không làm thay đổi bản thân cổ phiếu cơ sở.
Từ góc nhìn của Tenev, nếu những cấu trúc như vậy đã tồn tại trong tài chính truyền thống, việc đưa một sản phẩm tương tự lên blockchain không nên tự động làm phát sinh quyền phủ quyết mới cho doanh nghiệp phát hành cổ phiếu. Đây là điểm mấu chốt trong quan điểm của CEO Robinhood.
Blockchain là công nghệ ghi nhận và chuyển giao tài sản, nhưng không nên tự nó làm thay đổi quyền pháp lí của các bên. Nếu một sản phẩm chỉ giúp nhà đầu tư tiếp cận giá trị kinh tế của cổ phiếu thông qua một cấu trúc riêng biệt, Tenev cho rằng công ty phát hành cổ phiếu không nhất thiết phải có quyền ngăn cản.
Nhưng ông cũng đặt ra một ranh giới rất rõ. Nếu token thực sự làm thay đổi quyền của cổ đông, thay thế sổ đăng kí cổ đông chính thức của doanh nghiệp hoặc tạo thêm nghĩa vụ cho công ty và đơn vị quản lí việc chuyển nhượng cổ phiếu, doanh nghiệp phải được tham gia.
Điều này có nghĩa không phải mọi “cổ phiếu trên blockchain” đều được Robinhood xem như một sản phẩm mà doanh nghiệp có thể bị gạt sang một bên. Nếu token thực chất thay đổi bản chất của cổ phiếu, câu chuyện sẽ khác hoàn toàn.
Ví dụ, nếu một token tuyên bố người nắm giữ có quyền biểu quyết như cổ đông chính thức, được hưởng cổ tức trực tiếp hoặc có các quyền pháp lí khác mà cổ đông truyền thống được hưởng, thì việc xác định ai là cổ đông thực sự trở nên đặc biệt quan trọng.
Tương tự, nếu token thay thế hệ thống sổ sách chính thức của công ty, doanh nghiệp không thể đơn giản bị loại khỏi quá trình đó. Tenev vì thế không phủ nhận hoàn toàn quyền của doanh nghiệp. Ông đang cố vạch ra ranh giới giữa cổ phiếu thật được đưa lên blockchain và một công cụ tài chính mới chỉ tham chiếu đến cổ phiếu thật.
Hai thứ này có thể trông giống nhau với nhà đầu tư phổ thông, nhưng về mặt pháp lí và kinh tế có thể rất khác nhau.
Cuộc chiến AMC - Robinhood có thể là phép thử cho thị trường cổ phiếu số
Tranh chấp giữa Robinhood và AMC đáng chú ý bởi nó diễn ra đúng lúc ngày càng nhiều doanh nghiệp tài chính tìm cách đưa cổ phiếu và các tài sản truyền thống lên blockchain. Trong tương lai, nhà đầu tư có thể tiếp cận cổ phiếu thông qua nhiều mô hình khác nhau.
Một mô hình là token tổng hợp, trong đó token mang lại mức độ tiếp xúc với biến động giá của một cổ phiếu nhưng không nhất thiết đại diện cho chính cổ phiếu đó.
Mô hình khác là cổ phiếu truyền thống được một đơn vị lưu kí nắm giữ, sau đó phát hành token đại diện cho quyền lợi kinh tế liên quan đến số cổ phiếu này.
Xa hơn nữa là mô hình doanh nghiệp trực tiếp phát hành hoặc ghi nhận cổ phiếu trên blockchain, biến blockchain thành một phần của hệ thống sở hữu chính thức.
Ba mô hình có thể tạo ra trải nghiệm khá giống nhau với người dùng: họ nhìn thấy một token trên ứng dụng và giá của nó tăng hoặc giảm cùng một cổ phiếu.
Nhưng phía sau màn hình lại là ba cấu trúc pháp lí khác nhau. Đó chính là lí do cuộc tranh luận hiện nay quan trọng. Nếu một token chỉ là một công cụ tài chính riêng biệt, liệu doanh nghiệp có quyền ngăn cản nó chỉ vì token sử dụng tên hoặc tham chiếu đến cổ phiếu của doanh nghiệp?
Ngược lại, nếu token khiến nhà đầu tư tin rằng họ đang sở hữu cổ phiếu thật với đầy đủ quyền của cổ đông, trong khi thực tế không phải như vậy, ai phải chịu trách nhiệm? Những câu hỏi này sẽ càng trở nên quan trọng khi tài sản truyền thống tiếp tục được token hóa.
Quan điểm của AMC nhấn mạnh quyền kiểm soát của doanh nghiệp đối với hình ảnh, tên tuổi và khả năng huy động vốn. Trong khi đó, Robinhood nhấn mạnh quyền tự do xây dựng các sản phẩm tài chính mới dựa trên những tài sản có thể tự do giao dịch.
Hai bên thực chất đang nhìn blockchain từ hai phía khác nhau. Với AMC, blockchain có thể tạo ra một thị trường mới mang tên công ty nhưng nằm ngoài sự kiểm soát của doanh nghiệp. Với Robinhood, blockchain chỉ là lớp công nghệ mới cho những cấu trúc tài chính mà thị trường truyền thống đã biết đến từ lâu.
Điểm quyết định cuối cùng vì thế có thể không nằm ở việc token có sử dụng blockchain hay không, mà nằm ở quyền mà token thực sự tạo ra cho người sở hữu.
Nếu token không làm thay đổi quyền của công ty, không thay thế sổ đăng kí cổ đông và không tạo nghĩa vụ mới cho doanh nghiệp, lập luận của Tenev là doanh nghiệp không nên có quyền phủ quyết chỉ vì sản phẩm đã được đưa lên blockchain.
Nhưng nếu token bắt đầu thay đổi chính những quyền gắn với cổ phiếu, doanh nghiệp phải có tiếng nói. Đây có thể trở thành nguyên tắc quan trọng trong quá trình token hóa thị trường chứng khoán.
Bởi khi cổ phiếu bước vào thế giới blockchain, câu hỏi không còn đơn giản là “có nên đưa cổ phiếu lên blockchain hay không?”. Câu hỏi lớn hơn là ai sở hữu quyền gì, ai chịu trách nhiệm và nhà đầu tư thực sự đang mua thứ gì.
Cuộc đối đầu giữa Robinhood và AMC có thể vì thế chỉ là chương đầu tiên của một cuộc tranh luận lớn hơn. Khi ngày càng nhiều cổ phiếu được chuyển thành token, ranh giới giữa cổ phiếu thật, công cụ phái sinh và tài sản mã hóa sẽ ngày càng khó phân biệt.
Và khi đó, thị trường sẽ buộc phải trả lời một câu hỏi căn bản: công nghệ có thể thay đổi cách cổ phiếu được giao dịch, nhưng liệu nó có được phép thay đổi quyền của những người đứng phía sau cổ phiếu đó hay không?