TS. Trần Đình Lý: Nông nghiệp thông minh bắt đầu từ tư duy kiến tạo giá trị
Ngày 17/9, tại Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế, Hội thảo “Nông nghiệp thông minh và chiến lược phát triển nông thôn trong kỷ nguyên số” diễn ra với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lí và doanh nghiệp.
Trao đổi bên lề hội thảo, TS Trần Đình Lý - Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Phó chủ tịch Hội Marketing Việt Nam - nhấn mạnh yêu cầu chuyển nông nghiệp Việt Nam từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị; từ “sản xuất rồi tìm đầu ra” sang “hiểu thị trường để tổ chức sản xuất và kiến tạo giá trị bền vững”.
Từ chuyển đổi số đến tư duy tạo giá trị
- Hội thảo lần này diễn ra trong bối cảnh nông nghiệp cùng lúc phải chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Theo ông, đâu là thay đổi căn bản nhất về cách nghĩ để hai quá trình này thực sự tạo ra giá trị cho người nông dân?
- TS. Trần Đình Lý: Hội thảo được tổ chức đúng thời điểm, khi nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển đổi kép: vừa chuyển đổi số, vừa chuyển đổi xanh.
Điều quan trọng là không nên nhìn công nghệ chỉ dưới góc độ máy móc, cảm biến, trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu, mà phải đặt nó trong một bài toán lớn hơn: làm thế nào để người nông dân tăng thu nhập, doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và nông thôn phát triển bền vững.
Nông nghiệp chỉ thực sự thông minh khi công nghệ tạo ra hiệu quả thực tế. Nếu đầu tư nhiều thiết bị nhưng chi phí không giảm, chất lượng không tăng, thị trường không mở rộng và người nông dân không được hưởng lợi nhiều hơn thì chưa thể xem là thành công.
- Ông cho rằng phải chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”. Vậy nếu vẫn lấy năng suất và sản lượng làm thước đo chính, chúng ta đang bỏ quên những giá trị nào trong cả chuỗi nông sản?
- TS. Trần Đình Lý: Sản xuất nông nghiệp thường tập trung vào câu hỏi sản xuất được bao nhiêu, năng suất có cao không. Kinh tế nông nghiệp phải trả lời thêm: tạo ra bao nhiêu giá trị, giá trị nằm ở khâu nào và ai đang nắm giữ giá trị đó?.
.jpg)
Giá trị nông sản không chỉ nằm trên cánh đồng, mà còn ở nghiên cứu giống, công nghệ, chế biến sâu, logistics, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu, tài sản trí tuệ, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.
Vì vậy, cần chuyển từ đo sản lượng trên mỗi hecta sang đo giá trị trên mỗi hecta; từ “sản xuất trước, tìm đầu ra sau” sang “nhận diện nhu cầu – thiết kế giá trị – tổ chức sản xuất”.
Nông nghiệp Việt Nam không chỉ cần bán được nhiều hơn, mà phải bán được giá trị cao hơn và giữ lại nhiều giá trị hơn cho người sản xuất.
Marketing phải trở thành “cảm biến thị trường”
- Trong một thị trường mà người tiêu dùng ngày càng quyết định bằng dữ liệu, tiêu chuẩn và trải nghiệm, marketing có thể giúp nông nghiệp Việt Nam đi từ “bán cái mình có” sang “tạo ra cái thị trường cần” như thế nào?
- TS. Trần Đình Lý: Đổi mới sáng tạo giúp tạo ra giá trị mới; marketing giúp nhận diện đúng giá trị mà thị trường cần. Hai năng lực này phải được kết nối ngay từ đầu.
Marketing trong nông nghiệp không chỉ là quảng cáo hay bán hàng, mà phải trở thành một “hệ thống cảm biến thị trường”, giúp nhận biết sự thay đổi trong nhu cầu người tiêu dùng, tiêu chuẩn quốc tế, xu hướng tiêu dùng xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Đổi mới sáng tạo cũng không đồng nghĩa với việc mua thêm công nghệ. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi phù hợp với điều kiện sản xuất, có người sử dụng, có mô hình kinh doanh và giải quyết được nhu cầu thực tế của thị trường.
Nếu thiếu tín hiệu thị trường, chúng ta có thể tạo ra sản phẩm tốt nhưng không bán được. Ngược lại, marketing không đi cùng đổi mới sáng tạo thì chỉ quảng bá những giá trị cũ.
- Nhiều nơi đã đầu tư cảm biến, tự động hóa, dữ liệu và AI nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Theo ông, điểm nghẽn nằm ở công nghệ, chi phí đầu tư hay ở chính cách tổ chức sản xuất và năng lực con người?
- TS. Trần Đình Lý: Điểm nghẽn lớn không hẳn là thiếu công nghệ, mà là khả năng kết nối công nghệ với con người, thị trường và tổ chức sản xuất.
Sản xuất còn nhỏ lẻ, dữ liệu phân tán; liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân chưa thật sự chặt chẽ. Một số công nghệ chưa dễ sử dụng, chưa phù hợp với quy mô sản xuất hoặc có chi phí đầu tư cao.
Đặc biệt, chúng ta đang thiếu nguồn nhân lực liên ngành. Nông nghiệp thông minh cần những người vừa hiểu kỹ thuật nông nghiệp, vừa có kiến thức về công nghệ số, kinh tế, quản trị, marketing và phát triển cộng đồng.
Vì vậy, chuyển đổi số trước hết phải là chuyển đổi nhận thức và năng lực con người. Nếu chỉ số hóa một quy trình cũ mà không thay đổi tư duy quản trị thì hiệu quả sẽ rất hạn chế.
Đưa công nghệ ra khỏi phòng thí nghiệm
- Nông nghiệp thông minh đòi hỏi sự kết nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Theo ông, cần làm gì để công nghệ không dừng lại trong phòng thí nghiệm hay trên các mô hình trình diễn?
- TS. Trần Đình Lý: Trường đại học không thể chỉ đào tạo và công bố kết quả nghiên cứu. Nhà trường phải trở thành trung tâm kết nối tri thức, công nghệ, doanh nghiệp, địa phương và người nông dân.
Chương trình đào tạo cần theo hướng liên ngành, tăng trải nghiệm thực tiễn, năng lực số, tư duy thị trường và tinh thần khởi nghiệp. Nghiên cứu khoa học cũng cần xuất phát nhiều hơn từ những bài toán thực tế của địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng.
Cần phát triển các “phòng thí nghiệm sống”, trang trại thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo và mô hình hợp tác giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nông. Một đề tài nghiên cứu không nên chỉ dừng ở nghiệm thu, mà cần hướng đến sản phẩm, quy trình, mô hình kinh doanh hoặc giá trị mới cho xã hội.
Giá trị của hội thảo ngày 17/9/2026 tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế không chỉ nằm ở những tham luận được trình bày, mà cần được tiếp nối bằng các chương trình hợp tác, mô hình thực nghiệm và công nghệ được chuyển giao vào thực tiễn.
- Nếu phải chọn một thay đổi có tính nền tảng để nông nghiệp Việt Nam chuyển từ “làm ra nhiều” sang “tạo ra và giữ lại nhiều giá trị hơn”, ông cho rằng chúng ta cần bắt đầu từ đâu?
- TS. Trần Đình Lý: Việt Nam đã khẳng định được năng lực sản xuất và xuất khẩu nông sản. Giai đoạn tiếp theo phải nâng cao năng lực kiến tạo và nắm giữ giá trị.
Muốn vậy, người nông dân phải ở vị trí trung tâm; doanh nghiệp là động lực thị trường; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng; trường đại học là trung tâm tri thức; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế.
Nông nghiệp thông minh không bắt đầu từ những thiết bị đắt tiền, mà bắt đầu từ tư duy đúng; không kết thúc ở sản lượng cao, mà phải hướng đến giá trị cao hơn, thu nhập tốt hơn và một nông thôn đáng sống hơn.
