Chuyện ở ĐBSCL: Lãnh đạo HTX tuổi cao phải làm sao trước bài toán chuyển đổi số nông nghiệp?
Thực tế hiện nay có khoảng 70 - 80% lãnh đạo HTX ở ĐBSCL trên 50 tuổi, vấn đề đặt ra là yêu cầu xây dựng lực lượng kế thừa, giúp kinh nghiệm sản xuất kết hợp hiệu quả với công nghệ số hiện đại.
Chuyển đổi số nông nghiệp ở ĐBSCL: Tuổi cao thành điểm nghẽn
Tại xã An Lạc Thôn, TP. Cần Thơ, ông Trần Văn Kiệt, Giám đốc HTX 22 tháng 12, năm nay 66 tuổi, đang quản lí khoảng 200 ha đất ruộng ở ấp 9. Ban chủ nhiệm HTX có 5 người, phần lớn trên 50 tuổi. Theo ông Kiệt, người lớn tuổi có lợi thế lớn là được bà con tin tưởng. Khi vận động nông dân tham gia sản xuất chung, thực hiện quy trình kĩ thuật hoặc liên kết tiêu thụ, uy tín của người lãnh đạo là vốn quý.
Khảo sát tại xã An Lạc Thôn với 11 HTX nông nghiệp cho thấy cán bộ lãnh đạo từ 50 tuổi trở lên chiếm khoảng 70-80%. Thực tế này cho thấy người lớn tuổi vẫn giữ vai trò chủ chốt trong quản trị HTX. Họ trải qua nhiều mùa vụ, hiểu đất, hiểu nước, hiểu tập quán sản xuất và có khả năng kết nối nông dân.
Tuy nhiên, khi nông nghiệp chuyển sang ứng dụng công nghệ số, máy móc hiện đại và sản xuất thông minh, kinh nghiệm truyền thống không còn đủ. Công nghệ đòi hỏi người sử dụng phải học thêm kiến thức, thao tác với thiết bị, phần mềm, dữ liệu và quy trình quản lí mới.
Ông Kiệt cho biết, với những nội dung liên quan đến công nghệ nông nghiệp và chuyển đổi số (CĐS), ông chỉ tiếp thu được khoảng 50-60%. Những thuật ngữ mới, cách vận hành thiết bị hoặc yêu cầu cập nhật dữ liệu khiến việc học và áp dụng không dễ dàng.
Tại HTX Hưng Lợi, ông Võ Văn Thạnh, Phó Giám đốc HTX, 67 tuổi, cũng thẳng thắn nói: “Mấy cái này có tuổi rồi, mình tiếp thu chậm lắm, với lại hồi nào tới bây giờ cũng chưa ai hướng dẫn mình. Cũng chưa có lớp nào đào tạo nữa”.
Khoảng cách CĐS từ đây xuất hiện giữa một bên là yêu cầu sản xuất hiện đại ngày càng cao, bên kia là đội ngũ quản lí đã quen với cách làm truyền thống. Nếu không được hỗ trợ, CĐS tại HTX có thể chậm hơn tốc độ thay đổi của thị trường.
Khó khăn không chỉ nằm ở tuổi tác
Tuổi cao không phải nguyên nhân duy nhất. Một bộ phận cán bộ HTX có trình độ học vấn không cao, ít sử dụng máy tính và chưa quen với các nền tảng số. Trong khi đó, một số chương trình tập huấn còn nặng lí thuyết, sử dụng nhiều thuật ngữ chuyên môn và chưa sát với công việc hằng ngày.
TS. Nguyễn Văn Hùng, Chuyên viên cao cấp Viện nghiên cứu lúa gạo Quốc tế (IRRI), cho rằng tập huấn nghiệp vụ, CĐS và nông nghiệp thông minh cần cụ thể, dễ hiểu; trong một số trường hợp phải “cầm tay chỉ việc”.
Khi phần mềm giúp giảm thời gian ghi chép, thiết bị hỗ trợ theo dõi đồng ruộng, dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc hoặc quản lí thành viên thuận lợi hơn, người lớn tuổi sẽ có động lực học và sử dụng.
Lực lượng kế thừa phải được chuẩn bị sớm
Trong bối cảnh hơn 80% lãnh đạo HTX trên 50 tuổi, giải pháp không phải là thay thế ngay người lớn tuổi bằng người trẻ. Điều cần thiết là xây dựng mô hình nhân sự kết hợp giữa kinh nghiệm, uy tín của thế hệ trước với kiến thức, kĩ năng công nghệ của thế hệ sau.
Lực lượng kế thừa có thể bắt đầu từ chính con em lãnh đạo HTX. Nhóm này có lợi thế hiểu gia đình, địa phương và hoạt động sản xuất, đồng thời thường có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh hơn. Bên cạnh đó, thanh niên tại địa phương, cán bộ kĩ thuật, kế toán và những người được đào tạo chuyên môn về nông nghiệp, công nghệ thông tin hoặc quản trị.
Tại xã An Lạc Thôn, cán bộ nông nghiệp Huỳnh Phương Thảo, người có bằng cử nhân ngành Thủy sản, Đại học Cần Thơ, cho rằng cơ cấu nhân sự HTX cần linh hoạt theo hướng này. Người lớn tuổi có uy tín, còn người trẻ có trình độ chuyên môn và khả năng tiếp cận công nghệ. Sự kết hợp giúp HTX giữ được niềm tin của thành viên nhưng không bị bỏ lại phía sau.
Tuy nhiên, muốn người trẻ gắn bó với HTX phải giải quyết bài toán thu nhập và cơ hội nghề nghiệp. Nếu cán bộ kĩ thuật, kế toán hoặc nhân sự công nghệ không có thu nhập ổn định, thiếu cơ hội phát triển, HTX rất khó giữ người có năng lực.
Do đó, chính sách hỗ trợ HTX cần quan tâm đến đào tạo và sử dụng nhân lực trẻ, không chỉ hỗ trợ mua máy móc. Mỗi HTX nên có kế hoạch kế thừa cụ thể, xác định người phụ trách kĩ thuật, tài chính, dữ liệu và nhân sự có thể đảm nhận vai trò lãnh đạo trong tương lai.
Giữ kinh nghiệm, trao cơ hội cho thế hệ trẻ
Các chương trình tập huấn cũng cần thay đổi cách truyền đạt. Nội dung phải ngắn gọn, trực quan, thực hành nhiều hơn lí thuyết, có người hướng dẫn tại chỗ và hỗ trợ sau tập huấn. Không thể kì vọng một lớp học vài giờ giúp người chưa quen công nghệ làm chủ một hệ thống phức tạp.
Hiện nay khoảng 70-80% lãnh đạo HTX ở ĐBSCL trên 50 tuổi, đó là thực tế cần nhìn nhận khách quan ở ĐBSCL. Tuổi cao đem lại kinh nghiệm và uy tín, nhưng cũng có thể tạo khoảng cách với công nghệ. Lời giải không nằm ở việc chọn người già hay người trẻ, mà ở sự kết hợp hai lực lượng.
CĐS nông nghiệp không chỉ là câu chuyện máy móc hay phần mềm, mà là câu chuyện về con người và kế thừa. Khi người lớn tuổi được hướng dẫn, người trẻ được trao cơ hội, khoảng cách số sẽ được thu hẹp, tạo nền tảng cho nông nghiệp ĐBSCL thông minh, hiện đại và bền vững.
