Bệnh dại ở trẻ em: Cạm bẫy từ vết cào không chảy máu
Vết cào không chảy máu vẫn có thể khiến trẻ phơi nhiễm bệnh dại. Các bác sĩ cảnh báo phụ huynh cần xử trí đúng cách khi trẻ bị chó, mèo cắn, cào, tuyệt đối không chủ quan đợi đến khi phát bệnh mới cứu chữa.
Chỉ một vết xước nhỏ do chó, mèo gây ra, thậm chí không chảy máu, cũng có thể khiến trẻ đối mặt với nguy cơ mắc bệnh dại nếu không được đánh giá và dự phòng đúng cách. Các bác sĩ cảnh báo, tuyệt đối không chờ trẻ xuất hiện triệu chứng mới đưa đi khám, bởi một khi bệnh dại đã khởi phát, cơ hội cứu sống gần như không còn.
Những vết cào, cái liếm tưởng chừng vô hại
Thời gian gần đây, đã có những trường hợp đáng tiếc xảy ra khi trẻ em mắc bệnh dại do tiếp xúc với động vật nuôi nhưng không được tiêm phòng kịp thời.
Theo ThS.BS Vũ Thị Thuỳ Dương – Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng 2, vi rút dại tồn tại chủ yếu trong nước bọt của động vật mắc bệnh. Chúng xâm nhập vào cơ thể người qua vết cắn, vết cào, vùng da xây xát dính nước bọt, hoặc khi nước bọt tiếp xúc trực tiếp với các vùng niêm mạc như mắt, mũi, miệng.
Điều khiến phụ huynh dễ chủ quan là không phải trường hợp phơi nhiễm nào cũng để lại vết thương sâu hay chảy máu rõ ràng. Ở trẻ nhỏ, những vết trầy xước rất mảnh, khó quan sát bằng mắt thường. Vì vậy, việc chỉ dựa vào cảm quan như “vết cào không chảy máu” hay “chó chỉ liếm nhẹ” để tự loại trừ nguy cơ có thể dẫn đến bỏ sót phơi nhiễm.
Sau khi xâm nhập, vi rút dại sẽ nhân lên tại mô cơ, sau đó di chuyển theo hệ thần kinh đến tủy sống và não, gây viêm não - tủy cấp tính. Trẻ mắc bệnh có thể biểu hiện ở thể hung dữ (kích động, sợ nước, sợ gió, co thắt hầu họng) hoặc thể liệt (tình trạng yếu, liệt cơ tăng dần).
“Không chảy máu” không đồng nghĩa với an toàn
Một trong những ngộ nhận phổ biến nhất của phụ huynh khi trẻ bị chó, mèo cắn hoặc cào là chỉ những vết thương chảy máu mới nguy hiểm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cảnh báo đây là quan niệm sai lầm, bởi ngay cả một vết xước nhỏ không rỉ máu cũng đồng nghĩa với việc hàng rào bảo vệ của da đã bị phá vỡ.
Theo HCDC, việc tiếp xúc trên vùng da hoàn toàn nguyên vẹn được xếp vào phơi nhiễm độ I (không có nguy cơ lây nhiễm). Trong khi đó, vết trầy xước nhẹ dù không chảy máu đã thuộc phơi nhiễm độ II và cần được nhân viên y tế đánh giá để chỉ định tiêm vắc xin phòng dại phù hợp. Những trường hợp bị cắn, cào xuyên da gây chảy máu; nước bọt tiếp xúc với niêm mạc hoặc vùng da tổn thương; hay tiếp xúc trực tiếp với dơi sẽ được xếp vào phơi nhiễm độ III, cần xử trí tích cực hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Đặc biệt, ranh giới giữa một vết hằn trên da lành và một vết trầy xước nông đôi khi rất khó xác định bằng mắt thường. Vì vậy, phụ huynh không nên tự đánh giá mức độ nguy hiểm tại nhà, nhất là khi vết thương nằm ở các vùng nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, bàn tay, đầu ngón tay hoặc bộ phận sinh dục; vết cắn sâu, nhiều vết thương; hoặc do động vật nghi mắc bệnh dại, đã chết, mất tích gây ra.
Một lí do khác khiến bệnh dại trở thành “cái bẫy” đối với các gia đình là thời gian ủ bệnh kéo dài. Thông thường, thời gian này dao động khoảng 2-3 tháng, nhưng có thể ngắn chỉ 1 tuần hoặc kéo dài đến 1 năm, tùy thuộc vào vị trí, độ sâu, số lượng vết thương, lượng vi rút xâm nhập cũng như cách xử trí ban đầu.
Trong giai đoạn ủ bệnh, trẻ hoàn toàn khỏe mạnh, vẫn ăn uống và vui chơi bình thường. ThS.BS Vũ Thị Thuỳ Dương cho biết, hiện chưa có xét nghiệm nào được công nhận có thể xác định chính xác một người đã nhiễm vi rút dại hay chưa khi chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Vì vậy, việc chờ trẻ có biểu hiện bất thường mới đi khám là một sai lầm nguy hiểm.
“Khi bệnh dại đã phát tác, tỉ lệ tử vong gần như là 100%. Ngược lại, bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả nếu người bị phơi nhiễm được xử trí vết thương đúng cách và dự phòng sau phơi nhiễm kịp thời”, bác sĩ Dương nhấn mạnh.
Xử trí đúng cách ngay sau khi trẻ bị chó, mèo cắn, cào
Theo HCDC, ngay khi xảy ra sự cố, phụ huynh cần nhanh chóng rửa kĩ vùng tổn thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng các dung dịch phù hợp. Đây là bước sơ cứu tối quan trọng nhằm làm sạch vết thương và giảm tối đa lượng virus xâm nhập.
Ngược lại, tuyệt đối không đắp lá cây, thuốc nam, không nặn bóp, đốt hoặc băng kín vết thương. Những phương pháp dân gian này có thể khiến tổn thương nặng hơn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Quan trọng nhất, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để bác sĩ đánh giá nguy cơ và quyết định phương án dự phòng. Không nên tự đặt ra một “mốc an toàn” như 24 hay 48 giờ để trì hoãn việc đi khám. Ngay cả khi đến muộn nhưng trẻ chưa xuất hiện triệu chứng, việc đánh giá y tế và tiêm phòng vẫn hoàn toàn cần thiết.
Nếu quản lí được chó, mèo gây phơi nhiễm, gia đình có thể phối hợp theo dõi con vật trong vòng 10 ngày theo hướng dẫn của ngành thú y. Tuy nhiên, việc theo dõi con vật tuyệt đối không được trở thành lí do để trì hoãn việc đưa trẻ đi khám hoặc tiêm phòng.
Bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa, nhưng cơ hội bảo vệ trẻ chỉ nằm ở khoảng thời gian trước khi bệnh khởi phát. Một vết cào nhỏ không chảy máu chưa chắc đã an toàn. Thay vì tự phán đoán, phụ huynh hãy rửa sạch vết thương và đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
.jpg)
