Nhà sáng lập Ethereum: AI không phải dấu chấm hết cho an ninh tiền mã hóa
Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng có khả năng tìm ra lỗ hổng phần mềm với tốc độ vượt xa con người, câu hỏi liệu AI có khiến an ninh của ngành tiền mã hóa sụp đổ đang trở nên cấp thiết.
Tuy nhiên, Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cho rằng AI không nhất thiết trao lợi thế quyết định cho tin tặc. Ngược lại, nếu được sử dụng đúng cách, chính AI có thể giúp các nhà phát triển chứng minh bằng toán học rằng toàn bộ hệ thống phần mềm đáp ứng những yêu cầu an toàn nhất định.
AI có thể khiến cuộc đua an ninh tiền mã hóa thay đổi hoàn toàn
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X gần đây, Vitalik Buterin bác bỏ quan điểm ngày càng phổ biến rằng sự phát triển của AI sẽ khiến an ninh mạng rơi vào thế không thể cứu vãn. Theo ông, việc những mô hình AI tiên tiến có thể tự động phát hiện lỗ hổng không đồng nghĩa tin tặc sẽ luôn có lợi thế tuyệt đối.
Buterin cho rằng một khi con người xây dựng được phương pháp phòng thủ phù hợp, an ninh phần mềm về bản chất có thể trở thành một cuộc chơi mà bên phòng thủ có lợi thế.
“Ngày càng có quan điểm cho rằng việc AI có thể tấn công sẽ khiến an ninh mạng trở nên vô vọng. Tôi không đồng ý”, Buterin viết, đồng thời cho rằng an ninh mạng có xu hướng có lợi cho bên phòng thủ một khi các nhà phát triển thực sự tổ chức lại cách xây dựng và kiểm chứng phần mềm.
Nhận định này xuất phát từ một đặc điểm quan trọng của AI là công nghệ có thể được sử dụng cho cả hai phía. Một mô hình có khả năng đọc hàng triệu dòng mã, tìm những điểm bất thường và phát hiện cách khai thác lỗ hổng cũng có thể được triển khai để tìm lỗi trước khi kẻ tấn công kịp hành động.
Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với ngành tiền mã hóa. Không giống nhiều hệ thống phần mềm thông thường, các mạng blockchain thường phải duy trì tài sản có giá trị rất lớn trong một môi trường công khai. Mã nguồn được công khai, các giao dịch được xác nhận liên tục và một khi tài sản đã bị đánh cắp, khả năng đảo ngược giao dịch thường rất hạn chế.
Trong bối cảnh đó, một lỗ hổng nhỏ trong phần mềm ví, giao thức hoặc cơ sở hạ tầng blockchain cũng có thể tạo ra thiệt hại rất lớn.
Nhưng chính tính chất có thể kiểm chứng của phần mềm lại mở ra một hướng phòng thủ mà Buterin đặc biệt kỳ vọng. Đó là dùng AI để tự động hóa việc chứng minh tính đúng đắn và an toàn của chương trình.
Từ phát hiện lỗi đến chứng minh bằng toán học
Trọng tâm trong lập luận của Buterin là “kiểm chứng hình thức”, một phương pháp sử dụng toán học để chứng minh rằng chương trình thỏa mãn những thuộc tính được xác định trước.
Trong phát triển phần mềm truyền thống, các nhà lập trình thường kiểm thử bằng cách chạy chương trình trong nhiều tình huống khác nhau. Càng nhiều trường hợp được kiểm tra, khả năng phát hiện lỗi càng cao, nhưng vẫn khó khẳng định rằng mọi tình huống có thể xảy ra đều đã được bao quát.
Kiểm chứng hình thức đi theo hướng khác. Thay vì chỉ thử nghiệm chương trình, nhà phát triển mô tả những điều hệ thống phải bảo đảm, sau đó sử dụng các phương pháp toán học để chứng minh chương trình đáp ứng những yêu cầu đó.
Vấn đề nằm ở chỗ phương pháp này vốn rất tốn công và phức tạp, đặc biệt khi áp dụng cho những hệ thống lớn. Buterin cho rằng AI có thể thay đổi điều đó. “Nếu AI có thể chứng minh các bài toán Navier–Stokes và định lí cuối cùng của Fermat, thì AI có thể chứng minh mệnh đề ‘chương trình này an toàn’ như một định lí toán học”, ông viết.
Hai ví dụ mà Buterin đưa ra đều thuộc nhóm những bài toán toán học nổi tiếng và cực kỳ khó. Ý tưởng của ông không phải là mọi chương trình đều tự động trở nên an toàn chỉ vì có AI, mà là năng lực suy luận toán học ngày càng cao của các mô hình có thể biến kiểm chứng hình thức từ một kĩ thuật chuyên sâu thành công cụ có khả năng áp dụng rộng rãi hơn.
Nếu AI có thể tự động phân tích một hệ thống phức tạp, tạo ra các chứng minh cần thiết và liên tục kiểm tra mã nguồn trước những thay đổi mới, cách xây dựng phần mềm blockchain có thể thay đổi đáng kể.
Tuy nhiên, Buterin cũng chỉ ra một nút thắt quan trọng: Việc khó nhất có thể không phải chứng minh một chương trình an toàn, mà là xác định chính xác “an toàn” nghĩa là gì.
Một hệ thống chỉ có thể được chứng minh là đáp ứng những yêu cầu đã được định nghĩa. Nếu yêu cầu bỏ sót một tình huống nguy hiểm, một chương trình hoàn toàn có thể vượt qua mọi bài kiểm tra nhưng vẫn tồn tại rủi ro thực tế.
Đây là điểm khiến AI không thể đơn giản được xem như một “lá chắn tuyệt đối”. Công nghệ có thể hỗ trợ con người viết mã, tìm lỗi và tạo chứng minh, nhưng con người vẫn phải xác định hệ thống cần bảo vệ điều gì, trước những kiểu tấn công nào và trong những điều kiện nào.
Khi AI trở thành công cụ phòng thủ cho blockchain
Thực tế trong ngành tiền mã hóa cho thấy cuộc đua giữa AI và an ninh đã bắt đầu. Các nhà phát triển đang sử dụng những tác nhân AI để quét mã nguồn, mô phỏng phương thức khai thác và tìm những điểm yếu mà con người có thể bỏ sót. Trong một số trường hợp, AI không chỉ hỗ trợ sửa lỗi mà còn phát hiện những lỗ hổng đã tồn tại trong phần mềm suốt nhiều năm.
Tháng 5, nhà nghiên cứu bảo mật Taylor Hornby sử dụng Claude Opus 4.8 của Anthropic để phát hiện một lỗ hổng đã tồn tại khoảng bốn năm trong hệ thống giao dịch bảo mật Orchard của Zcash. Lỗ hổng này, nếu bị khai thác, có thể cho phép tạo ra lượng ZEC không giới hạn mà rất khó bị phát hiện. Các nhà phát triển sau đó đã khắc phục vấn đề vào tháng 6 và không tìm thấy bằng chứng cho thấy lỗ hổng từng bị khai thác.
Đến tháng 7, các nhà nghiên cứu thuộc Ethereum Foundation cho biết những tác nhân AI đã phát hiện lỗ hổng trong các thành phần hạ tầng quan trọng của mạng Ethereum.
Cũng trong thời gian này, một lỗ hổng tồn tại nhiều năm trong phần mềm ví Coldcard liên quan đến quá trình tạo khóa đã bị khai thác, khiến khoảng 130 triệu USD Bitcoin bị đánh cắp. Nhà sản xuất Coinkite cho rằng AI nhiều khả năng đã hỗ trợ kẻ tấn công xác định được điểm yếu.
Những sự kiện như vậy cho thấy mặt trái của công nghệ: Nếu AI có thể giúp bên phòng thủ tìm ra lỗi, nó cũng có thể giúp kẻ tấn công tìm lỗi nhanh hơn.
Đến tháng 8, áp lực tiếp tục lan rộng trong hệ sinh thái phần mềm Bitcoin. Boltz phải tạm dừng dịch vụ hoán đổi sau khi nhận thấy những kẻ tấn công dường như tìm ra lỗ hổng nhanh hơn tốc độ đội ngũ phát triển có thể sửa chữa. Core Lightning cũng xác nhận một số lỗ hổng được phát hiện trong các báo cáo do AI hỗ trợ là có thật.
Ở chiều ngược lại, nhóm Bitcoin Red Team đã sử dụng AI để hỗ trợ kiểm toán và phát hiện 4.962 nguy cơ tiềm ẩn trong 390 dự án. Những con số này cho thấy AI đang làm thay đổi tốc độ của cuộc chơi. Vấn đề không còn đơn giản là bên nào có kĩ sư giỏi hơn, mà ngày càng phụ thuộc vào bên nào có thể sử dụng AI hiệu quả hơn để kiểm tra, phản ứng và sửa chữa phần mềm.
Buterin cho biết Ethereum dự định theo đuổi việc sử dụng AI để kiểm chứng toàn bộ chương trình thay vì chỉ kiểm tra từng thành phần riêng lẻ trong những năm tới.
Theo ông, đây không còn là một lựa chọn mang tính thử nghiệm mà có thể trở thành điều kiện cần thiết đối với tương lai của blockchain, đặc biệt là những mạng hướng tới khả năng mở rộng và bảo vệ quyền riêng tư.
“Không có tương lai cho blockchain, đặc biệt là những blockchain có khả năng mở rộng và quyền riêng tư, nếu không làm điều này”, Buterin nói. “Chúng ta cần làm cho phần mềm thực sự an toàn. Và chúng ta đã đạt được rất nhiều tiến bộ”.
Điểm đáng chú ý trong lập luận của Buterin là ông không phủ nhận rủi ro mà AI tạo ra. Ngược lại, ông thừa nhận công nghệ này đang làm năng lực tấn công thay đổi nhanh chóng. Nhưng cùng lúc, AI cũng mở ra khả năng đưa hoạt động phòng thủ lên một cấp độ mới: Từ việc con người cố gắng tìm càng nhiều lỗi càng tốt sang việc dùng toán học để chứng minh những thuộc tính an toàn của cả hệ thống.
Với ngành tiền mã hóa, nơi niềm tin cuối cùng thường được đặt vào mã nguồn và các quy tắc toán học thay vì một tổ chức trung gian, sự thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt. Cuộc đua trong tương lai có thể không phải là con người chống lại AI, mà là cách con người sử dụng AI để xây dựng những hệ thống mà ngay cả AI của phía tấn công cũng khó tìm được đường vượt qua.