Nghề cho diễn viên AI thuê khuôn mặt đang 'sốt' nhưng coi chừng ‘phát mệt’
Khi trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra diễn viên AI, người mẫu và nhân vật kĩ thuật số chỉ bằng vài câu lệnh, một thị trường mới lại xuất hiện. Đó là cho AI thuê khuôn mặt người thật.
Tại Trung Quốc, từ người bình thường đến diễn viên nổi tiếng đang bắt đầu cấp phép hình ảnh cho phim ngắn, quảng cáo và trò chơi do AI tạo ra. Đằng sau nguồn thu mới này là một cuộc tranh luận không nhỏ về quyền hình ảnh, dữ liệu sinh trắc học và việc một khuôn mặt có thể được khai thác bao nhiêu lần sau khi chủ nhân đã kí hợp đồng.
Từ người bình thường đến người nổi tiếng đều có thể trở thành “diễn viên AI”
Nếu trước đây một người muốn kiếm tiền từ khuôn mặt của mình thường phải trở thành diễn viên, người mẫu hoặc người nổi tiếng, AI đang tạo ra một cách hoàn toàn khác. Người sở hữu khuôn mặt có thể chỉ cần chụp ảnh, xác minh danh tính, kí thỏa thuận cấp phép và cho phép doanh nghiệp sử dụng diện mạo của mình trong nội dung được tạo bằng AI.
Tại Trung Quốc, mô hình này đang phát triển thành một thị trường có nền tảng, bảng giá và danh mục khuôn mặt riêng. Các nhà sản xuất có thể tìm kiếm người theo độ tuổi, giới tính hoặc đặc điểm ngoại hình, sau đó cấp phép khuôn mặt cho phim ngắn, quảng cáo, trò chơi và những sản phẩm nội dung kĩ thuật số khác.
Theo Rest of World, một số nền tảng trả từ khoảng 15 đến 700 USD cho quyền sử dụng hình ảnh, trong khi các giao dịch khác có thể cao hơn đáng kể. Trên ActID, một nền tảng tại Thâm Quyến, mức phí được báo cáo khoảng 99-500 nhân dân tệ cho mỗi tập phim, và nền tảng thu 10% hoa hồng.
Một nhân viên ngân hàng thậm chí được báo cáo đã kiếm gần 2.500 nhân dân tệ, tương đương khoảng 370 USD, sau khi một công ty quảng cáo mua quyền sử dụng hình ảnh của người này bảy lần trong ba ngày. Một báo cáo khác của South China Morning Post cho biết thu nhập từ việc cấp phép khuôn mặt tại Trung Quốc có thể dao động từ vài USD đến 15.000 USD, tùy trường hợp và phạm vi quyền được cấp.
Nhưng thị trường này không chỉ dành cho những người vô danh. Tháng 7, nữ diễn viên Đài Loan Vương Tổ Hiền (Joey Wong) trở thành một trong những trường hợp được chú ý khi cho phép NetEase sử dụng hình ảnh trẻ của bà trong một đoạn phim quảng bá dài 87 giây cho dòng trò chơi Tianxia. AI tái hiện hình ảnh Vương Tổ Hiền thời trẻ và gợi lại nhân vật Nhiếp Tiểu Thiến mà bà từng thể hiện trong Thiện nữ u hồn, trong khi nữ diễn viên không cần trực tiếp xuất hiện trước máy quay.
Trong lĩnh vực giải trí Trung Quốc, mô hình cấp phép hình ảnh cũng đang được tổ chức bài bản hơn. iQIYI cho biết nền tảng AI của hãng đã kí thỏa thuận cấp phép hình ảnh, giọng nói và dữ liệu biểu diễn với hơn 100 nghệ sĩ để sử dụng trong nội dung AI, theo các dự án và vai diễn cụ thể.
Ở Hollywood, xu hướng tương tự cũng đang diễn ra. George Clooney, Tom Hanks và Meryl Streep nằm trong nhóm diễn viên ủng hộ Human Consent Standard, một khuôn khổ cho phép cá nhân quy định cách AI được sử dụng hình ảnh, danh tính và các tài sản sáng tạo của họ.
Điều này cho thấy “khuôn mặt” đang dần được nhìn như một tài sản kĩ thuật số có thể cấp phép, tương tự một bài hát, nhân vật hay thương hiệu.
Với các nhà sản xuất nội dung AI, giá trị của khuôn mặt người thật nằm ở tính nhận diện. AI có thể tạo ra hàng triệu gương mặt mới, nhưng một gương mặt có đặc điểm riêng vẫn có thể giúp nhân vật trông tự nhiên và tạo cảm giác gần gũi hơn. Camille Yan, giám đốc tiếp thị của ActID, cho biết nhà sản xuất không chỉ cần những gương mặt đẹp mà còn cần những gương mặt đặc biệt, chẳng hạn người cao tuổi hoặc có ngoại hình phù hợp với một vai cụ thể.
“Cho thuê” khác với bán đứt, nhưng pháp lí vẫn là vùng xám
Sự phát triển của thị trường đang khiến một câu hỏi trở nên cấp thiết: Một người thực sự kiểm soát khuôn mặt của mình đến đâu sau khi đưa nó vào hệ thống AI?
Về nguyên tắc, cấp phép có thể giúp người sở hữu chủ động hơn so với việc hình ảnh bị lấy trộm và đưa vào AI mà không xin phép. Nhưng vấn đề nằm ở hợp đồng. Một thỏa thuận cho phép sử dụng khuôn mặt trong một quảng cáo cụ thể không nhất thiết đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có quyền dùng khuôn mặt đó trong hàng trăm quảng cáo khác.
Hai học giả là Giáo sư Vu Hải Thanh và Joanne Kuai của Đại học RMIT cảnh báo rằng một khuôn mặt được cấp phép cho một quảng cáo có thể tiếp tục được sử dụng trong nhiều nội dung nếu hợp đồng không giới hạn rõ phạm vi. Khi đó, một khoản tiền trả một lần có thể mở đường cho việc khai thác thương mại kéo dài, trong khi người sở hữu khó biết chính xác khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện ở đâu và trong bao nhiêu sản phẩm.
Luật sư Đặng Dĩ Nhạc, người xử lí các vụ việc liên quan đến quyền hình ảnh AI tại Bắc Kinh, cho rằng việc hình thành thị trường cấp phép là bước tích cực vì nó tạo ra cơ chế thương mại rõ ràng hơn. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo về tình trạng hợp đồng quá mơ hồ, khi người kí chỉ biết mình nhận vài chục USD nhưng không rõ ai sẽ sử dụng dữ liệu khuôn mặt và sử dụng vào mục đích gì.
Trung Quốc đang đồng thời siết khung pháp lí. Ngày 8/9/2026, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố hướng dẫn về các tranh chấp liên quan đến AI, trong đó xác định việc sử dụng AI để tạo và công khai hình ảnh kĩ thuật số có thể nhận diện một người mà không được đồng ý là hành vi xâm phạm quyền nhân thân, bao gồm quyền đối với hình ảnh; việc mô phỏng giọng nói mà không có sự đồng ý cũng có thể xâm phạm quyền đối với giọng nói.
Như vậy, bài toán không còn đơn giản là “có trả tiền hay không”. Hợp đồng cần làm rõ dùng vào đâu, trong bao lâu, tại thị trường nào, có được chỉnh sửa khuôn mặt hay không, có được dùng để huấn luyện AI hay không và người sở hữu có quyền rút lại hoặc gia hạn quyền sử dụng hay không.
Đây cũng là lí do các chuyên gia không cho rằng nghề “cho AI thuê mặt” chỉ là một trào lưu ngắn hạn. Rest of World ghi nhận hơn 95% phim ngắn phát hành tại Trung Quốc trong ba tháng đầu năm 2026 có sử dụng AI ở một công đoạn nào đó. Khi sản lượng nội dung tăng mạnh, nhu cầu về khuôn mặt và nhân vật cũng tăng theo.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng chưa coi đây là một thị trường đã ổn định. Giám đốc tiếp thị Camille Yan cho rằng nhà sản xuất vẫn có thể dùng gương mặt do AI tạo hoàn toàn, còn đạo diễn phim ngắn AI Wendi Ma cho biết một số dự án mua khuôn mặt thật để nhân vật bớt cảm giác “quá AI”, nhưng chi phí vẫn là yếu tố quyết định.
Về dài hạn, xu hướng có thể không phải là AI thay thế khuôn mặt người, mà là hình thành một thị trường nơi con người chủ động cấp phép danh tính kĩ thuật số của mình.
Nhưng để thị trường đó phát triển bền vững, “cho thuê khuôn mặt” cần được hiểu đúng như một hợp đồng khai thác quyền hình ảnh, chứ không phải một lần giao ảnh rồi mất quyền kiểm soát. Khi một khuôn mặt có thể được AI nhân bản, trẻ hóa, thay đổi bối cảnh và xuất hiện vô số lần, câu hỏi quan trọng nhất sẽ không còn là khuôn mặt ấy đáng giá bao nhiêu, mà là ai có quyền quyết định nó được trở thành nhân vật nào và giá trị tạo ra sau đó thuộc về ai.