Tether lẫn ECB đều bối rối vì luật bảo vệ ngân hàng
Ngày 22/9, Hệ thống Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ESCB) đề nghị Ủy ban Châu Âu xóa bỏ quy tắc buộc các stablecoin lớn phải giữ 60% dự trữ trong tiền gửi ngân hàng EU. Cùng thời điểm, CEO Tether Paolo Ardoino xác nhận công ty ông chưa từng nộp đơn xin giấy phép theo khung pháp lý MiCA vì quy tắc 60% đó.
Quy tắc từng được thiết kế để bảo vệ người dùng stablecoin đang khiến chính hệ thống ngân hàng châu Âu gặp khó vì những rủi ro còn tồn đọng.
Luật có hiệu lực, đồng tiền số lớn nhất rút lui
MiCA (Markets in Crypto-Assets) là khung pháp lý toàn diện đầu tiên của EU cho tài sản mã hóa, trong đó có một điều khoản riêng cho "token tiền điện tử" như USDT hay USDC: nhà phát hành có quy mô đủ lớn phải giữ ít nhất 60% dự trữ dưới dạng tiền gửi tại các ngân hàng được cấp phép trong khối.
Giai đoạn ân hạn cho các stablecoin đã hoạt động trước đó kết thúc từ ngày 1/7. Từ mốc này, bất kỳ token nào chưa được cấp phép đều không còn được giao dịch hợp pháp trên các sàn có quản lý tại EU.
Tether không xin giấy phép. Các sàn giao dịch lớn lần lượt rút USDT theo một lộ trình kéo dài gần hai năm: OKX gỡ các cặp giao dịch USDT sớm nhất, từ tháng 3/2024; Coinbase Europe làm theo vào tháng 12/2024; Kraken dừng giao dịch ký quỹ USDT từ 13/2/2025 rồi ngừng hẳn giao dịch giao ngay từ 24/3/2025; Binance hoàn tất việc gỡ bỏ vào đầu tháng 4/2025.
Đến ngày 1/7/2026 , USDT, đồng stablecoin lớn nhất thế giới với vốn hóa khoảng 183 tỉ USD, hoàn toàn vắng bóng trên mọi sàn giao dịch được EU cấp phép.
Một điều khoản, hai nỗi lo trái ngược
Lý do Tether từ chối không nằm ở việc ngại minh bạch, mà ở yêu cầu 60% dự trữ. Ông Ardoino lập luận, hạn mức bảo hiểm tiền gửi của EU chỉ 100.000 euro cho mỗi tài khoản. Nếu Tether phải chuyển hàng chục tỉ USD dự trữ vào một vài ngân hàng châu Âu để đạt tỉ lệ bắt buộc, phần vượt quá hạn mức bảo hiểm ấy sẽ hoàn toàn không được bảo vệ nếu ngân hàng đó phá sản.
Ông minh họa bằng một giả định trong phỏng vấn với WIRED: với 10 tỉ euro dự trữ, MiCA có thể buộc chuyển 6 tỉ vào tiền gửi ngân hàng. Đây là số tiền đủ lớn để nếu ngân hàng đem phần lớn đi cho vay lại, rủi ro hệ thống sẽ dồn về nơi lẽ ra phải an toàn nhất. Ông gọi thẳng đây là điều "rất nguy hiểm" cho stablecoin, và nhấn mạnh công ty đang cố bảo vệ hơn 400 triệu người dùng của mình.
Đây không phải lời phàn nàn của riêng Tether. Theo báo cáo chứng thực dự trữ quý 1/2026 do công ty này công bố, khoảng 74% trong tổng dự trữ 191,8 tỉ USD của công ty là trái phiếu Kho bạc Mỹ trực tiếp hoặc gián tiếp, đủ để Tether trở thành một trong 20 chủ nợ lớn nhất của Chính phủ Mỹ.
Buộc phần lớn số đó chuyển sang tiền gửi ngân hàng, theo logic của Ardoino, là đánh đổi một tài sản an toàn lấy một tài sản có rủi ro đối tác cụ thể, điều ngược với mục tiêu ban đầu của MiCA là bảo vệ người nắm giữ stablecoin.
Khi người viết luật cũng thấy luật có vấn đề
Diễn biến ngày 22/9 vừa qua cho thấy một lớp phức tạp khác. ECB và các ngân hàng trung ương EU, chứ không phải Tether, mới là bên đề xuất xóa bỏ quy tắc 60%.
ESCB có ưu tiên phải bảo vệ ECB và 27 ngân hàng thành viên. Nếu một stablecoin lớn bị người dùng ồ ạt đổi lấy tiền mặt, nhà phát hành sẽ phải rút một lượng lớn tiền gửi ra khỏi ngân hàng đối tác trong thời gian ngắn. Rủi ro từ một tài sản đầu cơ như vậy, theo ECB, không nên có khả năng lan sang hệ thống ngân hàng truyền thống.
Thay vì buộc 60% phải nằm trong ngân hàng, ESCB đề xuất một khung dựa trên thanh khoản. Một phần dự trữ phải đáo hạn trong vòng một ngày làm việc, một phần khác trong vòng 5 ngày, chấp nhận các công cụ như hợp đồng mua lại đảo ngược qua đêm và trái phiếu chính phủ ngắn hạn thay vì gửi thẳng vào một nhóm nhỏ ngân hàng.
Tỉ lệ cụ thể cho từng mức thanh khoản sẽ chờ các tiêu chuẩn kỹ thuật giám sát do Cơ quan Ngân hàng Châu Âu (EBA) soạn thảo, hiện vẫn chưa được thông qua. Nhưng về hướng đi, khung mới này khá gần với cách Tether vốn đã cơ cấu dự trữ của mình.
Tại sao MiCA lại cần thiết?
Điều quan trọng ở MiCA là quy định cấu trúc dự trữ cụ thể. Khoản mục đó đang là điều Tether phản đối.
Circle, công ty cạnh tranh trực tiếp và cũng từng bị soi xét không kém về dự trữ, đã chọn tuân thủ toàn bộ, kể cả điều khoản 60%. Sự khác biệt giữa hai công ty không nằm ở việc ai sẵn sàng minh bạch hơn, mà ở việc đánh giá quy mô rủi ro theo cách khác nhau. Hơn hết, câu chuyện quan trọng hơn là ai xem thị trường EU đủ lớn để đánh đổi cấu trúc dự trữ của mình.
Đề xuất của ESCB giờ chuyển sang quy trình xem xét của Ủy ban Châu Âu, và như mọi thay đổi luật ở EU, còn phải đi qua quy trình lập pháp tiêu chuẩn, có thể mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn.
Ardoino đã để ngỏ khả năng quay lại. Ông nói Tether "sẽ cân nhắc lại khi MiCA trở nên an toàn hơn". Nhưng cho đến khi luật thực sự thay đổi, mỗi bên đều đang chờ bên kia nhượng bộ trước.
Ngay cả khi Brussels xóa bỏ quy tắc 60%, chưa chắc USDT sẽ quay lại ngay. ESCB còn nêu một mối lo khác nằm ngoài chuyện dự trữ: Tether phát hành USDT như một token duy nhất trên nhiều khu vực pháp lí, nhưng vận hành như thể chúng có thể hoán đổi cho nhau.
Điều đó có nghĩa rằng, một làn sóng rút tiền xảy ra ở nơi khác trên thế giới vẫn có thể rút phần dự trữ lẽ ra dành cho người dùng EU. Đây là một rủi ro dễ hiểu khiến châu Âu tỏ ra thận trọng. ECB cũng đang chạy đua xây dựng hạ tầng riêng để giữ đồng euro ở trung tâm tài chính số.
