Pontes: Ván bài phòng thủ của châu Âu trước làn sóng stablecoin Mỹ
Ngày 21/9, những lệnh thanh toán đầu tiên trên một hệ thống hoàn toàn mới của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) mang tên Pontes được nhập. Đây là nền tảng cho phép 13 định chế tài chính, trong đó có cả Ngân hàng Đầu tư Châu Âu và trung tâm lưu ký Clearstream, thanh toán các giao dịch tài sản mã hóa bằng tiền của ngân hàng trung ương.
Chủ tịch ECB Christine Lagarde gọi đây là "đồng euro kĩ thuật số dành cho các ngân hàng, để họ có thể giao dịch tài sản được mã hóa với nhau".
Lo ngại rủi ro tín dụng của châu Âu
Trước khi Pontes ra đời, các ngân hàng muốn giao dịch trái phiếu hay quỹ đã được mã hóa lên blockchain phải đối mặt với một vấn đề tưởng chừng nhỏ nhưng lại mang tính sống còn, đó là lấy tiền gì để thanh toán ngay trên chính nền tảng blockchain đó.
Tài sản có thể token hóa dễ dàng, nhưng "vế tiền" trong mỗi giao dịch chuyển giao đối ứng thanh toán (DVP) vẫn phải nằm ở nơi khác. Đó có thể là trong tiền gửi ngân hàng thương mại, hoặc trong một stablecoin tư nhân.
Cả hai lựa chọn đều mang rủi ro tín dụng. Ông Piero Cipollone, thành viên Ban điều hành ECB, chỉ ra rằng nếu khâu thanh toán nằm ngoài tiền ngân hàng trung ương, "bên bán tài sản mã hóa có thể cuối cùng nhận về một thứ tài sản chịu rủi ro biến động giá hoặc rủi ro tín dụng". Với các định chế quản lí hàng nghìn tỉ euro tài sản, đó không phải là rủi ro có thể chấp nhận cho những giao dịch quy mô lớn.
Kết quả là thị trường trái phiếu token hóa châu Âu, dù đã phát hành khoảng 4 tỉ euro kể từ năm 2021, vẫn giậm chân tại chỗ ở quy mô thử nghiệm. Không định chế lớn nào dám dồn thanh khoản thật vào một hạ tầng thiếu mắt xích an toàn nhất.
Hai "đường ray" song song
Pontes giải quyết lỗ hổng đó bằng một kiến trúc kép. Ngân hàng có thể thanh toán ngay trên nền tảng DLT của Eurosystem bằng "token tiền mặt" - tiền ngân hàng trung ương được số hóa cho một giao dịch cụ thể. Phương thức còn lại để việc thanh toán chốt cuối cùng tại T2, hệ thống thanh toán giá trị lớn theo thời gian thực vốn đã vận hành ổn định nhiều thập kỉ.
Giao thức mang tên Hash-Link là phần kỹ thuật cốt lõi. Nó khóa việc chuyển tài sản và chuyển tiền lại với nhau trên nhiều nền tảng khác nhau, đảm bảo hai vế của giao dịch xảy ra đồng thời hoặc không xảy ra gì cả.
Nói cách khác, Pontes xây một cây cầu nối các sàn giao dịch blockchain tư nhân với tiền của ngân hàng trung ương, thứ tiền tệ duy nhất mà theo lý luận của ông Cipollone là không mang rủi ro tín dụng. Chỉ những tổ chức đã có quyền truy cập TARGET - hệ thống thanh toán liên ngân hàng của Eurosystem - mới được tham gia, nên đây vẫn là sân chơi khép kín dành cho các định chế được cấp phép.
Câu chuyện chủ quyền vượt lên trên công nghệ
Một trong những lí do thực sự khiến ECB gấp rút triển khai Pontes ngay trong năm 2026 nằm ở việc ai sẽ kiểm soát dòng tiền chảy qua các thị trường tài chính số hóa của châu Âu trong 10 năm tới.
Ở bên kia Đại Tây Dương, nước Mỹ đã chọn hướng đi ngược lại. Cục Dự trữ Liên bang từ bỏ kế hoạch phát triển đồng tiền số của ngân hàng trung ương, thay vào đó chính quyền Mỹ ban hành đạo luật GENIUS để hợp thức hóa và thúc đẩy stablecoin tư nhân gắn với đồng USD.
Sàn giao dịch chứng khoán New York đang xây dựng một nền tảng giao dịch cổ phiếu và quỹ token hóa hoạt động 24/7. BlackRock đã vận hành quỹ thị trường tiền tệ token hóa từ năm 2024.
Sự tương phản đó cho thấy rằng, Mỹ đặt cược vào tốc độ và quy mô của khu vực tư nhân. Trong khi đó, châu Âu đặt cược vào sự an toàn của tiền ngân hàng trung ương.
Ông Cipollone nhấn mạnh về rủi ro nếu châu Âu chậm chân. Một nền tảng và stablecoin thống trị duy nhất với hiệu ứng mạng lưới rộng lớn, hàm ý một stablecoin như USDT hay USDC mở rộng ra thanh toán bán buôn châu Âu, sẽ gây "hậu quả nghiêm trọng cho chủ quyền tiền tệ của châu Âu".
Nếu phần lớn giao dịch tài sản mã hóa ở châu Âu thanh toán bằng USD số hóa, ECB sẽ mất dần khả năng truyền dẫn chính sách tiền tệ vào chính thị trường vốn của khối mình. Đây là một kịch bản mà ngân hàng trung ương nào cũng coi là "ác mộng".
Động thái chung của nhiều nền kinh tế
Pontes hiện chỉ hoạt động trong giờ làm việc thông thường; khả năng thanh toán 24/7 đầy đủ được đặt mục tiêu tới tận năm 2028. Đó cũng là năm ECB dự kiến công bố "bản thiết kế" của Appia, sáng kiến chiến lược dài hơi hơn nhằm chuẩn hóa toàn bộ thị trường vốn mã hóa châu Âu. Trong đó, Pontes chỉ là viên gạch hạ tầng đầu tiên.
Châu Âu không đơn độc trong cuộc chạy đua này. Song song với Pontes, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đang vận hành Project Agorá, một dự án tập hợp 8 ngân hàng trung ương lớn gồm Anh, Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mexico, Thụy Sĩ và mới đây là Canada, cùng hơn 40 định chế tư nhân. Dự án nhằm thử nghiệm thanh toán xuyên biên giới đa tiền tệ bằng tài sản mã hóa. Dự án này vừa công bố sẽ chuyển từ thử nghiệm mô phỏng sang giao dịch giá trị thật.
Có thể thấy, hầu hết các ngân hàng trung ương lớn của thế giới đều đang xây phiên bản của riêng mình để giải quyết câu chuyện làm sao giữ tiền ngân hàng trung ương ở trung tâm của tài chính token hóa, thay vì để khu vực tư nhân tự quyết định luật chơi.
.jpg)
