Khi công nghệ sinh học bước ra khỏi phòng thí nghiệm
Tại TP.HCM, nhiều công nghệ đang được trình diễn và kết nối với doanh nghiệp, mở đường từ nghiên cứu đến sản xuất và thương mại hóa.
Sáng 25/9, Sở KH&CN TP.HCM phối hợp Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo (SIHUB) tổ chức sự kiện trình diễn – kết nối công nghệ “Công nghệ sinh học trong kỉ nguyên số và biến đổi khí hậu: Giải pháp xanh và bền vững” tại Sàn Giao dịch Công nghệ TP.HCM.
Sự kiện có 2 báo cáo chuyên sâu, 4 nội dung trình diễn và không gian trưng bày của 22 đơn vị với gần 40 công nghệ, thiết bị, tập trung vào giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), AI, vaccine thủy sản, DNA môi trường (eDNA), vi sinh, truy xuất nguồn gốc và các giải pháp nông nghiệp, môi trường.
Khi sinh học gặp AI và kinh tế tuần hoàn
Theo ông Nguyễn Hữu Yên - Phó giám đốc Sở KH &CN TP.HCM, công nghệ sinh học (CNSH) là một trụ cột trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và biến đổi khí hậu.
TP.HCM đã ban hành Quyết định số 2949/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án phát triển công nghiệp sinh học ngành Nông nghiệp trên địa bàn Thành phố đến năm 2030.
“Để công nghệ sinh học thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự kết nối chặt chẽ giữa nhà khoa học, nhà quản lí và cộng đồng doanh nghiệp, từ nghiên cứu, chuyển giao đến ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm”, ông Yên nói.
Hiện Sàn Giao dịch Công nghệ TP.HCM có hơn 25.000 công nghệ, thiết bị của hơn 2.500 nhà cung ứng sẵn sàng chuyển giao. Theo ông Yên, đây là nguồn lực để kết nối nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp với các giải pháp và kết quả nghiên cứu trên thị trường.
Từ góc độ nghiên cứu, TS. Vũ Thị Quyền - Trưởng Bộ môn Khoa học sự sống, Trường Đại học Văn Lang, cho biết CNSH đang được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa AI, công nghệ Omics và hệ thống Biofoundry tự động hóa.
Theo TS. Quyền, AI có khả năng xử lí khối lượng lớn dữ liệu sinh học, trong khi Omics cung cấp dữ liệu ở nhiều cấp độ của hệ thống sống. Khi kết hợp với Biofoundry, các công nghệ này có thể rút ngắn chu trình Design – Build – Test – Learn trong nghiên cứu và phát triển sản phẩm sinh học.
TS. Quyền cũng đề cập định hướng xây dựng HCMC Green Bioeconomy Hub giai đoạn 2026–2035, trong đó chất thải đô thị và nông nghiệp được xem xét như nguồn nguyên liệu để tạo ra các sản phẩm sinh học có giá trị.
Trong lĩnh vực đất và cây trồng, TS. Lâm Văn Hà, Trường Đại học Văn Lang, tập trung vào vai trò của hệ vi sinh vật trong sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo TS. Hà, dữ liệu thực nghiệm trên cây ăn quả và cây công nghiệp tại Lâm Đồng, Đắk Lắk và Đạ Huoai cho thấy các giải pháp vi sinh có thể hỗ trợ phục hồi đất xám bạc màu, giải phóng nguồn lân tồn dư và tối ưu hóa chu trình đạm – carbon tự nhiên.
Từ vắc xin cá tra đến DNA của hệ sinh thái
Tại phần trình diễn, TS. Ngô Huỳnh Phương Thảo - Trung tâm Công nghệ sinh học TP.HCM, giới thiệu giải pháp vắc xin phòng bệnh gan thận mủ và xuất huyết trên cá tra.
Giải pháp kết hợp vaccine bất hoạt với men vi sinh probiotic. Theo thông tin trình bày tại sự kiện, tỷ lệ sống của cá tra đạt khoảng 80–91% khi áp dụng giải pháp. Công nghệ được phát triển theo hướng phòng bệnh và giảm sử dụng kháng sinh trong nuôi thủy sản.
Ở lĩnh vực chọn giống, TS. Nguyễn Cường - Giám đốc Khoa học LOBI Việt Nam, giới thiệu ứng dụng giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) kết hợp AI trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.
Các ứng dụng được giới thiệu gồm kiểm soát hệ số cận huyết ở ruồi lính đen (BSF), chọn tạo giống lợn GenoPig và xét nghiệm huyết thống tôm thẻ chân trắng. Riêng xét nghiệm huyết thống tôm thẻ chân trắng được giới thiệu có độ chính xác 99,9%.
Theo đơn vị trình diễn, việc ứng dụng NGS và AI có thể rút ngắn khoảng 30–50% thời gian chọn lọc di truyền. Trong khi đó, bà Nguyễn Phạm Ngọc Thiều, Research Instruments Việt Nam, giới thiệu công nghệ DNA môi trường (eDNA).
Theo bà Thiều, eDNA sử dụng DNA thu được từ các mẫu môi trường như đất và nước để xác định sự hiện diện của các loài sinh vật mà không cần trực tiếp bắt hoặc tác động đến chúng.
Công nghệ này có thể hỗ trợ truy vết loài ngoại lai xâm hại, giám sát đa dạng sinh học và phục vụ bảo tồn những hệ sinh thái có khả năng lưu trữ carbon như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển.
Bên cạnh đó, sự kiện giới thiệu Blockchain trong truy xuất nguồn gốc chế phẩm sinh học cùng các giải pháp xử lí môi trường và nông nghiệp hữu cơ.
Từ củ nghệ đến bài toán thương mại hóa
Ở khâu phát triển sản phẩm, bà Đoàn Thị Minh Trâm - Giám đốc Công ty TNHH MTV Vinh Lương Biogreen, giới thiệu hướng ứng dụng vi sinh vào các sản phẩm từ củ nghệ.
Theo bà Trâm, doanh nghiệp phân tách hai ma trận vi sinh biệt lập, gồm vi sinh phục vụ tái tạo đất và vi sinh probiotics dùng trong thực phẩm. Từ đó, doanh nghiệp phát triển các sản phẩm như Tinh nghệ hòa tan Probiotics, Viên nghệ mật ong Dạ Lành, Nutri Turmeric và Premium Synbiotic.
Bã và vỏ nghệ sau chế biến được thu hồi để làm phân bón hữu cơ, tạo thêm một hướng sử dụng phụ phẩm trong chuỗi sản xuất.
Từ các công nghệ cụ thể, vấn đề thương mại hóa được đặt ra tại phiên trao đổi của sự kiện. Các nội dung được quan tâm gồm chi phí, tiêu chuẩn chất lượng, chứng nhận HACCP, OCOP và khả năng chuyển giao công nghệ cho nông dân, hợp tác xã.
Một công nghệ từ kết quả nghiên cứu đến sản xuất cần trải qua các bước chuẩn hóa, kiểm định, chứng nhận, xác định quy mô và mô hình sản xuất, đồng thời cần đơn vị có năng lực tiếp nhận và phát triển sản phẩm.
Từ dữ liệu di truyền, vi sinh vật, vắc xin đến công nghệ giám sát hệ sinh thái và tận dụng phụ phẩm, các giải pháp được trình diễn đang được đặt vào những bài toán cụ thể của sản xuất nông nghiệp, thủy sản và môi trường. Quá trình đưa công nghệ từ nghiên cứu ra thực tiễn vì thế tiếp tục gắn với yêu cầu chuẩn hóa, chuyển giao và xây dựng sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.
