Tin vũ khí hôm nay 2/10: Đối thủ tìm cách giấu vụ thử hạt nhân, Mỹ phát triển phương án đối phó
Tin vũ khí hôm nay, Đối thủ tìm cách giấu vụ thử hạt nhân, Mỹ phát triển phương án đối phó, Trung Quốc phát triển “mắt laser” săn tiêm kích tàng hình F-35; Iran tuyên bố bắt thiết bị lặn dò mìn của Mỹ.
Mỹ tìm cách phát hiện những vụ thử hạt nhân “ẩn mình” dưới lòng đất
Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ (NNSA) ngày 30/9 tiến hành một vụ nổ dưới lòng đất tại Khu An ninh Quốc gia Nevada nhằm cải thiện khả năng phát hiện các vụ thử hạt nhân có đương lượng thấp ở nước ngoài. Thí nghiệm diễn ra trong đường hầm P thuộc Khu 12, sử dụng thuốc nổ hóa học và chất đánh dấu phóng xạ, không phải một vụ nổ hạt nhân. Dữ liệu thu được sẽ dùng để kiểm tra các mô hình khoa học và cải tiến thuật toán phát hiện vụ nổ.
Trọng tâm của thí nghiệm là cách phát hiện một vụ nổ được thực hiện bằng kĩ thuật “tách liên kết” (decoupling). Thông thường, thiết bị nổ được đặt sát lớp đá nên năng lượng truyền mạnh vào lòng đất và tạo ra tín hiệu địa chấn rõ hơn. Với kĩ thuật này, thiết bị được kích nổ bên trong một khoang ngầm lớn, khiến ít năng lượng truyền vào đá hơn. Kết quả là một vụ nổ tương đối lớn có thể tạo tín hiệu địa chấn giống một vụ nhỏ hơn nhiều.
Các nhà khoa học Mỹ bố trí nhiều loại thiết bị đo, gồm địa chấn kế, cảm biến hạ âm, điện từ, gia tốc kế và thiết bị lấy mẫu hóa học, chất đánh dấu phóng xạ. Mục tiêu là hiểu rõ hơn dấu hiệu mà một vụ nổ ngầm để lại ngay cả khi người thực hiện cố tình làm tín hiệu khó phát hiện.
NNSA liên hệ nghiên cứu này với cáo buộc của Washington rằng Trung Quốc từng tiến hành một vụ thử hạt nhân đương lượng thấp tại khu vực Lop Nur ngày 22/6/2020 và sử dụng kĩ thuật giảm tín hiệu địa chấn. Trung Quốc bác bỏ cáo buộc, gọi đây là thông tin không có cơ sở.
Dữ liệu độc lập hiện cũng chưa thể kết luận. Tổ chức Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) cho biết hệ thống giám sát của họ ghi nhận hai sự kiện địa chấn rất nhỏ cách nhau 12 giây vào thời điểm Mỹ nêu, nhưng tín hiệu quá yếu để xác định nguyên nhân với độ tin cậy cao. NORSAR của Na Uy cũng phát hiện một sự kiện nhỏ phù hợp về thời gian và hướng, song cho rằng dữ liệu hiện có không đủ để xác nhận hoặc bác bỏ đây là một vụ thử hạt nhân.
Thí nghiệm ngày 30/9 cũng không đồng nghĩa Mỹ đã nối lại thử nổ hạt nhân. Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố ngày 30/10/2025 rằng ông đã chỉ đạo Lầu Năm Góc chuẩn bị thử vũ khí hạt nhân “trên cơ sở ngang bằng” với các nước khác, nhưng Mỹ tới nay chưa tiến hành vụ nổ hạt nhân nào kể từ lần thử cuối cùng năm 1992.
Trung Quốc phát triển “mắt laser” săn tiêm kích tàng hình F-35
Một nhóm nghiên cứu thuộc Học viện Tên lửa Hàng không Trung Quốc đã mô phỏng một hệ thống lidar đơn photon đặt trên tên lửa, và kết quả cho thấy nó có thể phát hiện tiêm kích tàng hình F-35C từ khoảng cách 61,5 km vào ban đêm. Ban ngày, tầm phát hiện giảm còn khoảng 27,7 km. Theo Interesting Engineering, nghiên cứu được đăng trên tạp chí khoa học có bình duyệt Hàng không Binh khí (Aero Weaponry) của Trung Quốc.
Lidar phát xung laser về phía mục tiêu rồi đo phần ánh sáng phản xạ trở lại. Loại đơn photon nhận được tín hiệu cực yếu, phù hợp với không gian chật hẹp trên tên lửa. Mô hình dùng bước sóng 1.064 nm, xung laser 1 milijun và thấu kính 100 mm, có tính tới khí quyển, ánh sáng nền và nhiễu đầu dò. Để bắt đầu bám mục tiêu, hệ thống cần tối thiểu 9,4 photon phản hồi. Ở cự li 27,7 km, độ chính xác theo chiều sâu đạt khoảng 20 cm và độ phân giải ngang khoảng 50 cm, tức lidar không chỉ phát hiện mà còn cho thêm thông tin về hình dạng mục tiêu. Nhóm nghiên cứu chọn bước sóng 1.064 nm một phần vì máy bay tàng hình có ít biện pháp đối phó chuyên biệt với cảm biến laser chủ động.
Lidar đơn photon tầm xa không phải lĩnh vực mới ở Trung Quốc. Năm 2021, nhóm của các giáo sư Phan Kiến Vĩ và Từ Phi Hổ tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc đã chụp ảnh ba chiều bằng lidar đơn photon ở khoảng cách 201,5 km. Tuy nhiên, hệ thống đó dùng kính thiên văn Cassegrain khẩu độ 280 mm đặt cố định, với đầu dò được làm lạnh. Bài toán trên tên lửa khó hơn nhiều, khi thấu kính chỉ 100 mm, nguồn điện và trọng lượng bị giới hạn, còn mục tiêu là một tiêm kích đang cơ động.
Interesting Engineering lưu ý tầm xa hơn chưa giải quyết được việc tìm mục tiêu. Lidar dùng chùm laser hẹp, không quét được vùng rộng như radar, nên cần cảm biến khác chỉ hướng trước. F-35 lại mang tên lửa AIM-120D-3 bắn xa hơn tầm phát hiện mô phỏng, cùng AIM-9X đầu dò ảnh hồng ngoại cho cự li gần. Vì vậy lidar nhiều khả năng chỉ bổ sung cho radar và hồng ngoại. Các con số hiện vẫn là dự đoán từ mô hình máy tính. Trung Quốc cũng đang đẩy nhiều hướng laser trên không khác, như pod vũ khí laser treo mà Viện nghiên cứu 303 vừa trưng bày tại Bắc Kinh.
Iran tuyên bố bắt thiết bị lặn dò mìn Kingfish của Hải quân Mỹ ở Hormuz
Ngày 27/9, người phát ngôn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, tuyên bố lực lượng này đã bắt được một thiết bị lặn tự hành MK 18 Mod 2 Kingfish của Hải quân Mỹ ở eo biển Hormuz. Ông Mohebbi nói đây là thiết bị lặn thứ hai của Mỹ Iran thu được trong tháng 9, và các chuyên gia đang trích xuất dữ liệu. Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, Đại tá Hải quân Tim Hawkins, bác bỏ và khẳng định Mỹ vẫn kiểm soát toàn bộ phương tiện không người lái đang hoạt động.
Chiếc đầu tiên là Anduril Dive-LD thu ngày 8/9, loại Mỹ thừa nhận đã bị trục trặc và không mang sonar hay radar mật. Kingfish là trường hợp khác, vì nhiệm vụ chính của nó là phát hiện, phân loại và lập bản đồ thủy lôi trước khi lực lượng có người đi vào khu vực nghi có mìn. Thiết bị chạy pin, dài khoảng 3,5 m, đường kính 32,4 cm, nặng 240 - 272 kg, lặn sâu tới 600 m, tốc độ tối đa khoảng 9 - 11km/h và thường tuần tra ở khoảng 5,5km/h. Sonar quét sườn và mô-đun sonar khẩu độ tổng hợp cỡ nhỏ cho phép tìm cả thủy lôi bị vùi trong cát, bùn.
Kingfish có mặt ở vùng Vịnh từ tháng 7/2012 theo yêu cầu của Hạm đội 5, sau đó hơn 90 chiếc được giao cho Hải quân Mỹ trước khi sản xuất dừng ngày 3/2/2023. Theo Army Recognition, nếu Iran thật sự thu được một chiếc còn nguyên, giá trị lớn nhất nằm ở bộ nhớ, gồm ảnh sonar, điểm lộ trình, khoảng cách giữa các làn rà soát và lịch sử định vị, có thể tiết lộ khu vực nào ở Hormuz đã được rà và phát hiện gì. Tuyên bố bắt bằng tác chiến điện tử của Iran cũng chưa thuyết phục, vì GPS và liên lạc vệ tinh Iridium chỉ hoạt động khi thiết bị nổi lên, còn khi lặn, nó chủ yếu tự dẫn đường và liên lạc bằng sóng âm.
Eo biển vẫn gần như tê liệt, có ngày cuối tháng 9 chỉ còn 9 lượt tàu qua lại, trong khi trước xung đột khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua đây mỗi ngày. Ngày 25/9, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói việc đi lại có thể khôi phục trong 7 ngày nếu Washington thực hiện các điều kiện trong bản ghi nhớ trước đó, nhưng Tổng thống Donald Trump bác đề xuất này ngày 26/9.
