Một HTX vùng cao ở Thái Nguyên đang làm điều bất ngờ: Hơn 90% doanh thu từ Shopee, Zalo, Facebook, TikTok
Từ những sản vật quen thuộc của vùng núi như nếp Tài, bí thơm, dong riềng, Hợp tác xã Yến Dương, xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên đang thay đổi cách tổ chức sản xuất bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. Với Giám đốc Ma Thị Ninh, chuyển đổi số không bắt đầu từ những công nghệ đắt tiền, mà từ việc biết rõ mình đang có gì và khách hàng cần gì.
Ở HTX Yến Dương: Mỗi thửa ruộng đều phải để lại dữ liệu
Ở xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên, những sản phẩm như bí xanh thơm, nếp Tài hay miến dong vốn đã quen thuộc với người dân địa phương. Điều thay đổi trong những năm gần đây là cách chúng được sản xuất, quản lý và đưa ra thị trường.
HTX Yến Dương được thành lập năm 2018. Từ một mô hình sản xuất nhỏ, HTX từng bước mở rộng liên kết với hàng trăm hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu và xây dựng các sản phẩm OCOP từ 3-4 sao. Theo thông tin HTX cung cấp, các sản phẩm chủ lực gồm bí thơm, trà bí thơm, miến dong và gạo nếp Tài.
Với Giám đốc HTX Ma Thị Ninh, muốn đưa nông sản vùng cao đi xa thì trước hết phải trả lời được một câu hỏi tưởng như rất đơn giản. Đó là sản phẩm này được làm ra như thế nào? Câu trả lời không thể chỉ nằm trong lời giới thiệu của người bán.
HTX đã đưa nhật ký sản xuất điện tử vào các vùng trồng bí xanh thơm, mướp đắng rừng, lúa nếp Tài và dong riềng. Các công đoạn từ gieo trồng, chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, phân phối được ghi nhận trên hệ thống số.
Cùng với đó là hệ thống GIS quản lý vùng nguyên liệu, trong đó tích hợp thông tin về vị trí, diện tích, loại cây trồng, thổ nhưỡng, khí hậu và quy trình sản xuất. Như vậy, mỗi vùng sản xuất không còn chỉ được nhận diện bằng tên thôn, tên xã mà dần hình thành một hồ sơ dữ liệu riêng.
Đây là phần việc ít được người tiêu dùng nhìn thấy khi cầm trên tay một gói gạo hay túi miến, nhưng lại có ý nghĩa lớn với một HTX muốn bước vào những thị trường đòi hỏi cao về nguồn gốc và tiêu chuẩn.
Chị Ma Thị Ninh, Giám đốc HTX Yến Dương cho biết: “HTX cho biết việc sử dụng phần mềm quản lý sản xuất giúp theo dõi từ gieo trồng đến thu hoạch, phân phối; qua đó góp phần tăng năng suất, giảm chi phí vận hành và giúp doanh thu tăng 10-20%”.
Từ mã QR đến dữ liệu khách hàng
Nếu số hóa giúp HTX biết rõ hơn những gì diễn ra trên đồng ruộng thì thương mại điện tử lại cho HTX một cách khác để biết thị trường đang cần gì.
HTX Yến Dương đã đưa sản phẩm lên nhiều nền tảng như Shopee, Zalo, Facebook, TikTok, đồng thời duy trì hoạt động livestream và quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Đáng chú ý, theo Cổng thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ, 100% sản phẩm của HTX có mã truy xuất nguồn gốc và hơn 90% doanh thu đến từ các kênh Shopee, Zalo, Facebook, TikTok. Đây là một thay đổi khá lớn với một HTX ở vùng cao.
Trước đây, sản phẩm làm ra thường đi qua thương lái hoặc các kênh phân phối truyền thống. Người sản xuất ít khi biết người mua cuối cùng là ai, họ thích sản phẩm nào, phản hồi ra sao. Bây giờ, mỗi đơn hàng trực tuyến để lại dữ liệu.
Lượt xem, bình luận, số đơn hàng, thời điểm khách mua nhiều hay sản phẩm được hỏi nhiều đều có thể trở thành thông tin để HTX điều chỉnh cách bán hàng.
“Muốn bước ra thị trường, niềm tin bắt buộc phải đi kèm với bằng chứng”, chị Ma Thị Ninh chia sẻ khi nói về quá trình HTX xây dựng dữ liệu và minh chứng cho quy trình sản xuất.
Với cách làm này, mã QR không chỉ để người mua quét và xem thông tin. Nó là một mắt xích trong quá trình xây dựng hồ sơ sản phẩm, từ vùng nguyên liệu đến quy trình sản xuất. Khi dữ liệu được tích lũy đủ lâu, đây cũng là nền tảng để các công cụ phân tích và AI phát huy tác dụng.
HTX hiện mới sử dụng AI ở những công việc tương đối cơ bản như hỗ trợ xây dựng nội dung, hình ảnh truyền thông và giao tiếp với khách hàng. Nhưng hướng đi tiếp theo đã được xác định là tiếp tục số hóa dữ liệu thành viên, tài chính, hợp đồng, nhật ký sản xuất và quản lý vùng nguyên liệu.
Điểm đáng chú ý là HTX không đặt AI lên trước dữ liệu. Dữ liệu được xây dựng trước, AI mới có thể trở thành công cụ khai thác dữ liệu sau.
Không chỉ bán nông sản, HTX đang tổ chức lại vùng nguyên liệu
Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi đi cùng một vùng sản xuất đủ ổn định. Đây là lý do khiến HTX Yến Dương không chỉ tập trung vào bán hàng mà dành nhiều thời gian tổ chức lại vùng nguyên liệu và hướng dẫn người dân thay đổi cách sản xuất.
Trước đó, HTX đã tham gia phục tráng giống nếp Tài, một giống lúa bản địa có nguy cơ mai một. Kết quả phục tráng đã tạo ra 160kg hạt giống siêu nguyên chủng và hơn 1 tấn giống nguyên chủng, đồng thời hoàn thiện quy trình canh tác và bảo quản. Từ một giống lúa chủ yếu phục vụ nhu cầu của người dân địa phương, nếp Tài từng bước trở thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu.
Bí xanh thơm cũng được HTX tổ chức lại theo hướng sản xuất an toàn, hữu cơ. Theo đại diện HTX, hiện nay HTX liên kết sản xuất khoảng 20ha bí xanh thơm, sản lượng trên 500 tấn/năm; trong khi vùng bí xanh thơm tại Thượng Minh và Chợ Rã có quy mô gần 200ha.
Đáng chú ý, HTX không dừng ở việc bán nguyên liệu. Các nguồn lực hỗ trợ đã được sử dụng để đầu tư máy sấy lạnh, dây chuyền tráng miến và máy đóng gói hút chân không, qua đó đưa bí xanh thơm, dong riềng và nếp Tài vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Đây là bước chuyển quan trọng, số hóa không đứng riêng với sản xuất, mà gắn với cả quá trình chuẩn hóa vùng nguyên liệu, chế biến và tiêu thụ.
Công nghệ không thay người nông dân
HTX Yến Dương hiện có hàng trăm hộ liên kết sản xuất. Hiện nay, số hộ thành viên và liên kết của HTX đã vượt 600; HTX đồng thời tham gia xây dựng Liên hiệp HTX Rừng và Trang trại Ba Bể để mở rộng liên kết sản xuất, phát triển nông - lâm sản và chuỗi giá trị sinh thái. Với quy mô như vậy, việc quản lý bằng sổ sách thủ công ngày càng khó đáp ứng. Nhưng công nghệ cũng không thể tự mình giải quyết bài toán của HTX.
Chính chị Ma Thị Ninh thừa nhận nguồn lực đầu tư cho chuyển đổi số vẫn hạn chế, thiết bị kết nối internet chưa đầy đủ, một bộ phận lao động lớn tuổi khó tiếp cận điện thoại thông minh, máy tính và thương mại điện tử. Chi phí duy trì các gian hàng trực tuyến cũng là một áp lực. Vì thế, câu chuyện của HTX Yến Dương không phải câu chuyện một HTX vùng cao đã “số hóa hoàn toàn”.
Điều đáng nói nằm ở cách HTX từng bước đưa công nghệ vào đúng những khâu đang cần ghi dữ liệu trên đồng ruộng, quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, bán hàng trực tuyến, quản trị hồ sơ và hỗ trợ truyền thông.
Từ những dữ liệu đó, AI mới có thể được sử dụng sâu hơn trong tương lai để phân tích sản xuất, hỗ trợ dự báo, tìm kiếm khách hàng hoặc tối ưu hoạt động kinh doanh. Đây cũng là cách tiếp cận thực tế hơn với nông nghiệp thông minh ở khu vực miền núi.
Không nhất thiết phải bắt đầu bằng robot hay những nhà kính tự động. Với một HTX như Yến Dương, nông nghiệp thông minh có thể bắt đầu từ việc biết chính xác một vùng đất đang trồng gì, sản xuất theo quy trình nào, sản lượng bao nhiêu, bán cho ai và khách hàng phản hồi ra sao. Khi những
thông tin ấy được kết nối thành dữ liệu, người nông dân có thêm một công cụ để quyết định. Và với Yến Dương, hành trình từ những thửa ruộng vùng cao đến thị trường số đang được bắt đầu từ chính những điều tưởng như rất nhỏ đó.
.jpg)
