TP.HCM tái cấu trúc mô hình tăng trưởng từ không gian đến kinh tế tuần hoàn
TP.HCM có diện tích khoảng 6.772,59 km², dân số vượt 14,4 triệu người. Quy mô này làm thay đổi yêu cầu về tổ chức không gian kinh tế, đô thị và hạ tầng, trong khi mô hình dựa nhiều vào gia công, lắp ráp, đất đai và lao động đang chịu áp lực.
Tìm động lực tăng trưởng mới
Trong nghiên cứu Tái định hình mô hình tăng trưởng cho Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập - Từ mở rộng không gian đến hình thành các động lực kinh tế giá trị cao, ông Bùi Đào Thái Trường - Tổng giám đốc Công ty TNHH Roland Berger Việt Nam, cho rằng mô hình dựa vào gia công, lắp ráp không còn đủ sức tạo bước phát triển mới khi các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao chưa phát triển tương xứng.
Nghiên cứu đề xuất năm nhóm động lực gồm công nghiệp công nghệ cao và sản xuất tiên tiến; dịch vụ giá trị cao; kinh tế số và hạ tầng dữ liệu; cảng biển, logistics và thương mại tự do; du lịch cao cấp và kinh tế biển.
Ông Bường cho biết thêm, các lĩnh vực được đề cập gồm bán dẫn, công nghệ sinh học, tự động hóa, trung tâm tài chính quốc tế, logistics thông minh, y tế, giáo dục chất lượng cao và du lịch MICE, loại hình kết hợp hội họp, hội nghị, triển lãm và sự kiện.
Kinh tế số được gắn với trí tuệ nhân tạo, hạ tầng dữ liệu và kinh tế tầm thấp, tức các hoạt động khai thác không gian bay thấp như drone, vận tải và dịch vụ hàng không đô thị. Cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Cần Giờ và sân bay quốc tế Long Thành được đặt trong mạng lưới logistics và thương mại.
Các động lực này cũng được phân bổ theo không gian. Khu vực lõi tập trung tài chính và quản trị; phía Đông phát triển đổi mới sáng tạo và R&D, tức nghiên cứu và phát triển; phía Bắc và Đông Bắc phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics; phía Nam và Đông Nam gắn với kinh tế hàng hải, cảng biển.
Khi các hoạt động kinh tế được phân bổ trên không gian rộng hơn, hệ thống giao thông và cấu trúc đô thị cũng phải thay đổi theo. Đây là nội dung được TS. Châu Vũ tập trung nghiên cứu.
Metro và TOD tổ chức lại đô thị
Trong nghiên cứu Tái cấu trúc mô hình phát triển TP.HCM theo tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, TS. Châu Vũ - Phó chánh Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân TP.HCM, cho rằng đô thị hiện có sự lệch pha giữa nơi ở và nơi làm việc.
Dân cư mở rộng ra ven đô trong khi việc làm, dịch vụ và hoạt động kinh tế vẫn tập trung ở trung tâm, làm tăng nhu cầu đi lại. TP.HCM hiện có gần 13 triệu phương tiện cá nhân.
Nghiên cứu đề xuất chuyển từ phát triển đô thị theo chiều ngang sang chiều sâu, hình thành mô hình đa trung tâm, đa cực và gắn kết với vùng Đông Nam Bộ.
Metro được xác định là khung tổ chức không gian. Các khu vực quanh nhà ga và nút giao thông lớn được phát triển theo TOD, tức mô hình bố trí nhà ở, việc làm, thương mại và dịch vụ quanh giao thông công cộng.
Theo TS. Châu Vũ, các khu vực TOD có thể hình thành đô thị nén, nơi nhà ở, việc làm và dịch vụ được bố trí gần nhau. Cách tổ chức này được kỳ vọng giảm nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân.
Quản trị đô thị cũng được đề xuất dựa trên Big Data, tức dữ liệu lớn phục vụ phân tích và quản lí. Nghiên cứu đồng thời đề cập việc thu một phần giá trị đất tăng lên quanh các khu vực TOD để tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng.
Tổ chức lại đô thị cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát tốt hơn các dòng vật chất, năng lượng và tài nguyên. Nhóm nghiên cứu ICED tiếp cận vấn đề này từ kinh tế tuần hoàn.
Đưa kinh tế tuần hoàn vào quy hoạch
Trong công trình Tích hợp kinh tế tuần hoàn vào quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, nhóm nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (ICED), ĐH Quốc gia TP.HCM và Học viện Cán bộ TP.HCM đề xuất đưa kinh tế tuần hoàn thành một trục của quy hoạch.
Kinh tế tuần hoàn, mô hình kéo dài vòng đời sản phẩm, tái sử dụng và tái chế vật liệu nhằm giảm khai thác tài nguyên và chất thải, được đề xuất tích hợp vào quy hoạch không gian, hạ tầng, sản xuất và quản lí tài nguyên.
Nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình "thành phố tuần hoàn số", tập trung vào đô thị và hạ tầng xanh - xanh lam; công nghiệp, logistics và cảng; dữ liệu và quản trị số.
Ở đô thị, nghiên cứu đề xuất thu gom, tái sử dụng nước mưa, nước thải và tăng sử dụng vật liệu xây dựng tái chế. Trong công nghiệp, logistics và cảng, mô hình cộng sinh công nghiệp, tức doanh nghiệp này sử dụng chất thải, phụ phẩm, nước hoặc năng lượng của doanh nghiệp khác làm đầu vào, được đề xuất cùng chuyển đổi khu công nghiệp sang mô hình sinh thái.
Hệ thống dữ liệu được đề xuất để theo dõi vòng đời sản phẩm, phát thải carbon và tài nguyên theo thời gian thực. Nhóm nghiên cứu cũng kiến nghị đưa các chỉ số kinh tế tuần hoàn vào quy hoạch, triển khai thí điểm theo chuỗi giá trị và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng.
Các đề xuất tập trung vào thay đổi động lực tăng trưởng, tổ chức lại không gian đô thị và quản lí tài nguyên trong dài hạn, gắn với định hướng thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển TP.HCM đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065.
