Cấm bán vé số cho người dưới 18 tuổi: Tránh để người lao động nghèo thêm bất an
Người bán vé số dạo giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối, đưa vé số đến tay khách hàng tại các khu dân cư, chợ, tuyến đường và địa điểm công cộng.
Quy định mới về xử phạt hành vi bán vé số cho người chưa đủ 18 tuổi nhằm bảo vệ người chưa thành niên, nhưng cũng khiến nhiều đại lý và người bán vé số dạo băn khoăn về cách thực hiện.
Làm sao bảo đảm quy định được thực thi nghiêm túc mà không gây thêm khó khăn cho những người mưu sinh bằng từng tờ vé số là vấn đề cần được làm rõ.
Phạt đến 30 triệu đồng đối với tổ chức vi phạm
Từ ngày 30/11/2026, Nghị định 389/2026/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số có hiệu lực.
Theo khoản 2 Điều 9, hành vi bán vé xổ số cho cá nhân thuộc đối tượng không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với tổ chức. Mức phạt đối với cá nhân bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức, tương ứng từ 10 triệu đồng đến 15 triệu đồng.
Ở chiều ngược lại, khoản 1 Điều 11 quy định cá nhân không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số nhưng vẫn mua vé để dự thưởng có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 15 triệu đồng.
Theo khoản 1 Điều 14 Thông tư 75/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính, những người không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số gồm người chưa đủ 18 tuổi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật.
Như vậy, người chưa đủ 18 tuổi không đủ điều kiện tham gia dự thưởng xổ số. Quy định mới đồng thời tăng mức xử phạt đối với hành vi bán vé cho người không đủ điều kiện, nhằm nâng cao trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh và tăng tính răn đe.
Tuy nhiên, việc xác định hành vi vi phạm cần căn cứ vào tình huống cụ thể. Hành vi bán vé cho người chưa đủ 18 tuổi để tham gia dự thưởng khác với việc người chưa thành niên đi bán vé số giúp gia đình. Hai tình huống này cần được phân biệt rõ để tránh cách hiểu và áp dụng quy định không chính xác.
Đại lý, người bán vé số dạo băn khoăn trước nhiều tình huống
Với những người bán vé số dạo, mỗi ngày bán được vài trăm tờ vé số là nguồn thu nhập chính để trang trải cuộc sống. Vì vậy, thông tin mức phạt có thể lên đến 15 triệu đồng đối với cá nhân khiến không ít người lo lắng.
Bà Lan, quê Quảng Ngãi, nhiều năm mưu sinh bằng nghề bán vé số dạo tại TP.HCM, cho biết mỗi ngày bà bán được khoảng 200 - 300 tờ. Theo bà, với những khách hàng quen, bà có thể biết họ đã trưởng thành. Nhưng khi gặp khách lạ, nhất là những người có vẻ còn trẻ, việc xác định tuổi không đơn giản.
“Được ai mua ủng hộ là rất mừng. Nhưng với những người trẻ, không lẽ mình hỏi họ đủ 18 tuổi chưa hoặc xin xem giấy tờ thì cũng ngại”, bà chia sẻ.
Người bán vé số dạo thường di chuyển liên tục, bán hàng tại chợ, quán ăn, khu dân cư hoặc trên đường phố. Họ khó có điều kiện xác minh độ tuổi của từng khách hàng như một số ngành nghề kinh doanh khác. Nếu không hỏi, họ lo vi phạm; nếu hỏi, họ sợ khách hàng phật lòng, không mua nữa.
Anh Tuấn Minh, chủ một đại lý vé số tại phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM, cũng băn khoăn về những tình huống có thể phát sinh khi quy định mới có hiệu lực.
Theo anh Minh, nếu cha mẹ hoặc ông bà đặt mua vé số rồi nhờ con, cháu đến nhận, trách nhiệm của người bán được xác định như thế nào? Trường hợp người lớn lấy vé số về bán nhưng bất ngờ bị bệnh, phải nhờ con cháu đi bán giúp trong một vài ngày thì có vi phạm hay không?
Đây là những câu hỏi cần được giải đáp cụ thể, bởi việc người chưa thành niên mua vé số để dự thưởng và việc các em đi bán vé số giúp gia đình là hai vấn đề khác nhau.
Một người thường xuyên mua vé số cũng đặt vấn đề về những trường hợp trẻ em phải bán vé số để phụ giúp gia đình, chẳng hạn khi cha mẹ bệnh tật, không còn khả năng lao động. Nếu các em không thể tiếp tục bán vé số, cần có giải pháp nào để hỗ trợ những gia đình khó khăn này?
Ở góc độ doanh nghiệp, một lãnh đạo công ty xổ số kiến thiết có quy mô lớn tại miền Nam cho biết người bán vé số dạo giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối, đưa vé số đến tay khách hàng tại các khu dân cư, chợ, tuyến đường và địa điểm công cộng.
Theo vị này, thị trường xổ số miền Nam có quy mô tiêu thụ, mạng lưới phân phối và doanh thu lớn hơn nhiều so với miền Bắc. Mô hình phân phối giữa hai khu vực cũng có sự khác biệt. Tại miền Bắc, các công ty xổ số chủ yếu ký hợp đồng trực tiếp với đại lý cấp 1; những cấp đại lý tiếp theo và người bán vé số dạo hoạt động trong mạng lưới phân phối phía dưới.
Với đặc điểm của thị trường miền Nam, người bán vé số dạo là một kênh tiêu thụ quan trọng. Nếu quy định mới được thực thi nghiêm túc, những địa bàn còn phụ thuộc vào lực lượng bán vé số là trẻ em có thể gặp khó khăn trong việc bố trí người bán, qua đó ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và doanh thu của các đại lý.
Dù vậy, vị lãnh đạo doanh nghiệp đồng tình với chủ trương xử phạt hành vi bán vé số cho người chưa đủ 18 tuổi. Theo ông, điều quan trọng là phải có cơ chế quản lý phù hợp, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng khâu trong hệ thống phân phối.
Hiện các công ty xổ số kiến thiết chủ yếu quản lý trực tiếp đại lý cấp 1 thông qua hợp đồng, trong khi hoạt động phân phối ở các cấp tiếp theo có sự tham gia của nhiều đầu mối. Do đó, việc kiểm tra, giám sát và xác định trách nhiệm khi phát sinh vi phạm cần được hướng dẫn cụ thể, giúp các doanh nghiệp và đại lý chủ động thực hiện đúng quy định.
Cần hướng dẫn rõ, xử lý đúng và bảo vệ trẻ em
Các chủ đại lý, đại diện doanh nghiệp, người chơi vé số đều có chung quan điểm rằng bảo vệ người chưa thành niên trước những hoạt động mang tính may rủi là mục tiêu cần thiết. Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, cần có hướng dẫn cụ thể, phù hợp với đặc điểm của thị trường vé số và điều kiện mưu sinh của người bán hàng nhỏ lẻ.
Trước hết, cơ quan quản lý cần làm rõ những tình huống thường gặp như người lớn nhờ con, cháu nhận vé số; người chưa thành niên đi bán vé số giúp gia đình; hoặc trường hợp người bán không có căn cứ rõ ràng để xác định độ tuổi của khách hàng. Hướng dẫn cần phân biệt hành vi bị cấm, chủ thể chịu trách nhiệm và căn cứ xác định vi phạm, tránh để người dân tự suy đoán.
Bên cạnh đó, các công ty xổ số và đại lý cần chủ động phổ biến quy định đến người bán lẻ thông qua tài liệu ngắn gọn, bảng thông báo hoặc hướng dẫn trực tiếp. Nội dung nên tập trung vào các tình huống thực tế, giúp người bán hiểu cách ứng xử phù hợp khi gặp khách hàng có dấu hiệu chưa đủ tuổi.
Đối với hệ thống phân phối, doanh nghiệp cần tăng cường giám sát các đại lý và đầu mối bán hàng thuộc phạm vi quản lý. Cơ quan chức năng cũng cần xác định rõ hành vi, vai trò và trách nhiệm của từng bên trước khi xử lý, không nên chỉ căn cứ vào việc một người chưa thành niên đang cầm vé số để suy luận rằng đại lý hoặc người bán trước đó đã vi phạm.
Tóm lại, bên cạnh chế tài đủ sức răn đe, điều cần thiết là hướng dẫn rõ ràng, cơ chế quản lý phù hợp và cách xử lý công bằng. Bảo vệ người chưa thành niên phải là mục tiêu xuyên suốt, đồng thời cần tránh để những người lao động nghèo thêm bất an vì những tình huống chưa được giải thích đầy đủ.