Gia Cát Lượng 'khẩu chiến quần nho' bảo vệ diễn viên AI
Từng hóa thân thành Gia Cát Lượng trên màn ảnh, diễn viên Đường Quốc Cường một lần nữa thể hiện khả năng “khẩu chiến” khi tranh luận với các đồng nghiệp về khả năng trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế diễn viên con người.
Trong chương trình “Vương Bài Đối Vương Bài” phát sóng hôm 18/10, ông cho rằng AI hoàn toàn có thể đảm nhận chức năng của diễn viên bằng xương bằng thịt, trong khi những người phản đối lo ngại công nghệ sẽ làm mất đi cá tính, cảm xúc và cả những khoảnh khắc ngẫu hứng vốn tạo nên sức sống của nghệ thuật điện ảnh.
"Gia Cát Lượng" gây bất ngờ khi khẳng định AI có thể thay thế diễn viên
Câu hỏi được người dẫn chương trình “Vương Bài Đối Vương Bài” đưa ra tưởng chừng đơn giản: Diễn viên AI rốt cuộc có thay thế được diễn viên con người hay không? Tuy nhiên, câu trả lời của Đường Quốc Cường nhanh chóng khiến cuộc trò chuyện trở nên sôi nổi. Trong khi Lưu Đào khẳng định điều đó sẽ không xảy ra, nam diễn viên nổi tiếng với vai Gia Cát Lượng lại thẳng thắn tuyên bố: “Tôi nghĩ là sẽ có”.
Quan điểm này lập tức tạo nên màn tranh luận giữa hai nghệ sĩ. Lưu Đào cho rằng AI được tạo ra để phục vụ con người, mang đến những công cụ hữu ích, mở rộng trí tưởng tượng và sức sáng tạo, chứ không thể thay thế con người. Theo cô, mọi giá trị mà AI tạo ra đều bắt nguồn từ con người và phải lấy con người làm trung tâm. Nếu một ngày con người bị AI thao túng mọi thứ, thế giới sẽ đứng trước một viễn cảnh đáng lo ngại.
Đường Quốc Cường không đồng tình, nhưng ông cũng nhanh chóng làm rõ điều mình muốn nói. Theo nam diễn viên, câu hỏi AI có thể thay thế toàn bộ loài người hay không hoàn toàn khác với việc AI có thể thay thế diễn viên bằng xương bằng thịt hay không. Ông cho rằng cuộc tranh luận cần tập trung vào chức năng nghề nghiệp thay vì đánh đồng khả năng thay thế một vị trí công việc với việc máy móc thay thế toàn bộ con người.
Sự phân biệt này là điểm khởi đầu cho lập luận của Đường Quốc Cường. Ông không bàn đến viễn cảnh máy móc chiếm vị trí của con người trong mọi lĩnh vực, mà đặt vấn đề liệu những gì một diễn viên thực hiện trên màn ảnh có thể được AI mô phỏng và tái tạo hay không.
Khi Lưu Đào đặt câu hỏi thế nào mới được xem là “thay thế”, Đường Quốc Cường tiếp tục kéo cuộc tranh luận về một vấn đề cốt lõi: Bản chất của diễn xuất là gì? Đây cũng là câu hỏi khó, bởi nghệ thuật biểu diễn không chỉ nằm ở việc tái hiện một biểu cảm hay thực hiện đúng một hành động theo kịch bản, mà còn liên quan đến cách diễn viên tạo ra cảm giác chân thực trước khán giả.
Diễn xuất là biến cái giả thành thật, nhưng AI có thể mô phỏng cảm xúc?
Để bảo vệ quan điểm, Đường Quốc Cường nhắc đến sự khác biệt giữa diễn viên con người và máy móc. Ông thừa nhận diễn viên có cảm xúc, còn máy móc vốn vô tri vô giác. Tuy nhiên, theo ông, nghệ thuật diễn xuất vốn đã chứa đựng một nghịch lí: Người diễn phải biến cái giả thành thật đến mức khiến khán giả tin rằng những gì đang diễn ra trước mắt là hiện thực.
Ông viện dẫn phương pháp của Konstantin Stanislavski, nhà lí luận sân khấu nổi tiếng người Nga, đặc biệt là việc xây dựng phương pháp thông qua hành động hình thể. Theo cách lí giải của Đường Quốc Cường, cảm xúc con người thường biến đổi và khó nắm bắt. Vì vậy, việc gắn trạng thái tinh thần với những chuỗi hành động vật lí cụ thể giúp diễn viên kiểm soát biểu hiện, đồng thời thông qua quá trình biểu diễn và tương tác liên tục với khán giả để đạt đến sự chân thực.
Lập luận này cho thấy Đường Quốc Cường nhìn diễn xuất không đơn thuần là việc một cá nhân có cảm xúc hay không. Ông nhấn mạnh đến khả năng biểu đạt cảm xúc thành hành động có thể quan sát, tái hiện và truyền tải đến người xem. Nếu xét ở khía cạnh chức năng, đây chính là một trong những phương diện mà AI có thể tìm cách mô phỏng.
Đạo diễn Vương Tinh lập tức đưa ra phản biện bằng khái niệm dữ liệu lớn. Ông cho rằng diễn viên không thể bị biến thành những tập hợp dữ liệu giống nhau. Sự khác biệt giữa Lương Triều Vỹ, Trương Quốc Lập và chính bản thân ông nằm ở cá tính riêng, ở những yếu tố khiến mỗi người trở thành một cá nhân độc nhất. Nếu tất cả đều bị quy về dữ liệu, điện ảnh sẽ đánh mất sức hấp dẫn.
Đường Quốc Cường phản bác rằng dữ liệu lớn không nhất thiết khiến mọi diễn viên trở nên giống nhau. Trái lại, theo ông, công nghệ có thể phân tách con người thành những nhóm tính cách khác nhau, từ đó mô phỏng những đặc điểm riêng biệt. Ông còn lấy ví dụ về việc chức năng của một cá nhân có thể được đưa vào hệ thống dữ liệu quốc gia, qua đó nhấn mạnh khả năng lưu trữ và tái sử dụng những yếu tố thuộc về con người.
Tuy nhiên, Vương Tinh vẫn giữ quan điểm rằng nếu diễn viên trở thành dữ liệu lớn, các nhân vật trên màn ảnh có nguy cơ mang cùng một kiểu gương mặt và cách thể hiện. Khi đó, khán giả sẽ khó tìm thấy sự mới mẻ trong mỗi vai diễn.
Điểm đáng chú ý là cuộc tranh luận không chỉ xoay quanh việc AI có thể tạo ra một gương mặt giống diễn viên hay tái hiện một biểu cảm cụ thể. Vấn đề sâu hơn nằm ở chỗ liệu công nghệ có thể nắm bắt được cá tính, trải nghiệm và những khác biệt khó định lượng làm nên giá trị của một nghệ sĩ hay không.
Vương Tinh cũng nhấn mạnh AI về bản chất phản chiếu những gì con người đưa vào hệ thống. Điều đó có nghĩa công nghệ không tự nhiên tạo ra một thế giới sáng tạo độc lập, mà vẫn chịu ảnh hưởng từ dữ liệu, lựa chọn và định hướng của con người.
Những khoảnh khắc sai sót làm nên nghệ thuật và phép thử từ phim hoạt hình
Đạo diễn Dương Di đưa ra một góc nhìn khác, tập trung vào những khoảnh khắc ngẫu hứng trong lịch sử điện ảnh. Theo ông, nhiều cảnh phim kinh điển khi được các nghệ sĩ kể lại trong những cuộc phỏng vấn sau này hóa ra không hoàn toàn nằm trong tính toán ban đầu. Có những chi tiết xuất hiện do diễn viên ứng biến, thậm chí bắt nguồn từ sai sót kĩ thuật. Nhưng chính những điều tưởng như ngoài dự kiến ấy lại trở thành điểm nhấn, góp phần tạo nên giá trị lâu dài cho tác phẩm.
Đây là một trong những thách thức lớn đối với quan điểm cho rằng AI có thể thay thế diễn viên. Nếu toàn bộ quá trình sản xuất được kiểm soát để đạt đến độ hoàn hảo, liệu bộ phim có còn những khoảnh khắc bất ngờ khiến khán giả nhớ mãi? Một cảnh diễn có thể đúng kĩ thuật, biểu cảm có thể chuẩn xác, nhưng sự hoàn hảo ấy chưa chắc tạo ra cảm xúc tương tự một khoảnh khắc ngẫu hứng của con người.
Đường Quốc Cường không chấp nhận cách nhìn này và tiếp tục đưa ra ví dụ về bộ phim hoạt hình Na Tra. Ông đặt câu hỏi liệu tác phẩm có phải do người thật đóng hay không, rồi nhấn mạnh rằng dù không sử dụng diễn viên người thật trên màn ảnh, phim vẫn có thể đạt doanh thu phòng vé vượt xa nhiều tác phẩm người đóng.
Ví dụ của ông mở rộng cuộc tranh luận từ diễn xuất sang bản chất của một tác phẩm điện ảnh. Một bộ phim không nhất thiết phải có diễn viên bằng xương bằng thịt mới có thể tạo ra sức hấp dẫn. Phim hoạt hình đã chứng minh nhân vật được xây dựng bằng hình ảnh đồ họa vẫn có thể chinh phục khán giả, miễn là câu chuyện, cách thể hiện và giá trị nghệ thuật đủ sức thuyết phục.
Dẫu vậy, thành công của phim hoạt hình không đồng nghĩa AI đã có thể thay thế hoàn toàn diễn viên. Phim hoạt hình vẫn là kết quả của quá trình sáng tạo do con người thực hiện, từ xây dựng kịch bản, thiết kế nhân vật, diễn hoạt đến đạo diễn và lựa chọn ngôn ngữ hình ảnh. Ví dụ Na Tra chủ yếu cho thấy điện ảnh có nhiều hình thức biểu đạt khác nhau, chứ chưa phải bằng chứng rằng AI có thể đảm nhiệm toàn bộ công việc của diễn viên.
Điều khiến màn tranh luận trở nên thú vị là Đường Quốc Cường không phủ nhận vai trò của con người trong nghệ thuật, nhưng ông muốn tách biệt giá trị của con người với chức năng của một nghề nghiệp. Trong khi Lưu Đào, Vương Tinh và Dương Di nhấn mạnh cảm xúc, cá tính và những yếu tố không thể dự đoán, ông lại nhìn vào khả năng mô phỏng, lưu trữ và tái tạo các chức năng biểu diễn.
Cuộc đối đáp khép lại khi người dẫn chương trình tuyên bố hết giờ, đồng thời hài hước khen Đường Quốc Cường một mình “cân” cả bàn tranh luận và mời ông uống nước. Màn đối thoại mang đến tiếng cười, nhưng cũng đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm đối với ngành công nghiệp điện ảnh: Khi AI ngày càng có khả năng tạo hình ảnh, giọng nói và biểu cảm giống con người, ranh giới giữa mô phỏng diễn xuất và nghệ thuật diễn xuất sẽ được xác định như thế nào?