Giám đốc Phenikaa-X: Với xe buýt tự hành và robotaxi, chúng tôi không xem an toàn là một lời hứa tuyệt đối

Làn sóng công nghệ tự hành đang dịch chuyển nhanh chóng từ các phòng thí nghiệm ra hạ tầng giao thông thực tế.

Quyết định của UBND TP.Hà Nội trong việc chính thức cấp phép cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) kéo dài 24 tháng đối với phương tiện tự động hóa tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội được coi là "ngòi nổ" quan trọng cho ngành giao thông thông minh Việt Nam.

Không còn gói gọn trong không gian nội bộ khép kín, xe buýt tự hành "Made in Vietnam" do Phenikaa-X phát triển chính thức bước vào cuộc kiểm chứng khắc nghiệt trước bài toán giao thông hỗn hợp đầy thách thức.

Để tìm hiểu rõ hơn về những cột mốc công nghệ, tiêu chuẩn an toàn cùng lộ trình đưa phương tiện thông minh tiến gần hơn tới đời sống đô thị, phóng viên Tạp chí Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi cởi mở với PGS.TS. Lê Anh Sơn - Giám đốc Đại học Phenikaa, Giám đốc Công ty Cổ phần Phenikaa-X.

Thử nghiệm xe buýt tự hành và lộ trình từ sandbox đến giao thông thông minh

- Việc Hà Nội chính thức cho phép thử nghiệm có kiểm soát trong 24 tháng tới mở ra những cơ hội và bài toán thực tế nào cho Phenikaa-X để đưa xe buýt tự hành "vươn ra" không gian giao thông đô thị phức tạp hơn?

- PGS.TS. Lê Anh Sơn: Sandbox tại Hòa Lạc là bước chuyển quan trọng từ thử nghiệm trong những không gian tương đối khép kín sang kiểm chứng công nghệ trong điều kiện thực tế, nhưng vẫn nằm trong phạm vi vận hành được xác định và giám sát.

Với Phenikaa-X, giá trị của giai đoạn này không chỉ nằm ở việc đưa phương tiện vào hoạt động, mà còn ở cơ hội kiểm chứng toàn bộ hệ thống tự hành: từ phương tiện, cảm biến, định vị, bản đồ HD, phần mềm, quản lý dữ liệu đến các lớp giám sát và an toàn.

Cơ hội lớn nhất là hình thành nguồn dữ liệu thực tế về giao thông Việt Nam để đánh giá, kiểm thử và cải tiến hệ thống. Cùng với đó là bài toán thích nghi công nghệ với hạ tầng và điều kiện vận hành cụ thể, cũng như phối hợp với cơ quan quản lí để xác định các yêu cầu cần thiết cho những bước tiếp theo.

Sandbox không đồng nghĩa với việc phương tiện được mặc nhiên thương mại hóa; đây là cơ chế để công nghệ được kiểm chứng có trách nhiệm trước khi xem xét mở rộng.

- Đoạn đường từ khuôn viên doanh nghiệp ra đến giao thông hỗn hợp tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội có những thử thách kĩ thuật gì lớn nhất mà hệ thống định vị, AI và cảm biến của xe phải vượt qua?

- PGS.TS. Lê Anh Sơn: Thử thách kĩ thuật không chỉ nằm ở khả năng nhận diện các phương tiện và người đi bộ, mà còn ở việc kết hợp nhiều lớp công nghệ để xem có thể vận hành an toàn trong phạm vi và điều kiện đã xác định.

Hệ thống cần xử lí dữ liệu từ camera, LiDAR, radar, GNSS và IMU, đồng thời đối chiếu với bản đồ HD để nhận biết môi trường, xác định vị trí và lập kế hoạch di chuyển.

Một phần quan trọng của quá trình thử nghiệm là đánh giá khả năng nhận diện người đi bộ, phương tiện, vạch kẻ đường và biển báo; độ chính xác định vị; hiệu quả lập kế hoạch chuyển động và điều khiển; cũng như cách hệ thống phản ứng khi có sự cố hoặc cần dừng khẩn cấp.

5G và các công nghệ kết nối có thể hỗ trợ hoạt động giám sát, nhưng khả năng tự hành không thể phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng bên ngoài. Khi phương tiện vượt khỏi điều kiện vận hành được xác định hoặc hệ thống không còn đáp ứng ngưỡng an toàn, xe phải chuyển về trạng thái an toàn.

Đặt an toàn và trải nghiệm hành khách lên hàng đầu

- Khi đưa vào phục vụ cộng đồng sinh viên, chuyên gia và người dân, Phenikaa-X đặt ra tiêu chí cốt lõi nào để họ cảm thấy an toàn và thoải mái tuyệt đối khi bước lên một chiếc xe không có tài xế?

- PGS.TS. Lê Anh Sơn: Trong giai đoạn thử nghiệm, tiêu chí hàng đầu là kiểm soát an toàn trong toàn bộ phạm vi vận hành đã được phê duyệt.

Xe buýt và robotaxi có người giám sát an toàn tại vị trí lái để có thể can thiệp khi cần. Hệ thống cũng phải có khả năng nhận biết khi điều kiện vận hành không còn phù hợp và đưa phương tiện về trạng thái an toàn.

Vì vậy, chúng tôi không xem an toàn là một lời hứa tuyệt đối, mà là yêu cầu phải được bảo đảm bằng quy trình, giám sát và khả năng xử lí tình huống.

Trải nghiệm của hành khách cũng cần được đánh giá trong quá trình thử nghiệm, từ cách xe di chuyển, dừng đỗ đến mức độ dễ hiểu của thông tin và hướng dẫn an toàn.

Hành khách cần được thông tin rõ về tính chất thử nghiệm, phạm vi hoạt động và cách phản ánh khi có vấn đề. Ý kiến của người sử dụng sẽ là một phần quan trọng để đánh giá mô hình dịch vụ và tiếp tục hoàn thiện hệ thống.

- Khoảng thời gian thử nghiệm 24 tháng này đóng vai trò như thế nào trong chiến lược hoàn thiện khung pháp lí và chuẩn bị thương mại hóa diện rộng của công ty tại Việt Nam?

- PGS.TS. Lê Anh Sơn: Hai mươi bốn tháng thử nghiệm là giai đoạn thu thập dữ liệu và đánh giá độ an toàn, độ ổn định, khả năng vận hành cũng như mô hình dịch vụ trong điều kiện thực tế.

Các dữ liệu về cảm biến, hành trình, vị trí, vận hành từ xa, dừng khẩn cấp và sự cố có thể giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lí nhận diện rõ hơn những yêu cầu kĩ thuật, vận hành và giám sát cần thiết đối với phương tiện tự hành.

Đối với Phenikaa-X, đây cũng là giai đoạn hoàn thiện công nghệ và đánh giá các điều kiện cần có để mở rộng triển khai. Tuy nhiên, kết thúc thử nghiệm không đồng nghĩa với việc tự động bước vào kinh doanh thương mại.

Việc tiếp tục thử nghiệm hoặc thương mại hóa sẽ tùy thuộc vào kết quả đánh giá, mức độ trưởng thành của từng sản phẩm và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

- Nếu thử nghiệm thành công, đâu sẽ là lộ trình tiếp theo để xe buýt tự hành "Made in Vietnam" hiện diện trên các tuyến đường phố chính của Thủ đô?

- PGS.TS. Lê Anh Sơn: Sau giai đoạn thử nghiệm, Phenikaa-X sẽ xem xét bước đi tiếp theo theo mức độ trưởng thành và đặc thù của từng nhóm sản phẩm, thay vì áp dụng một mốc thương mại hóa chung cho toàn bộ hệ thống.

“

Mục tiêu của 24 tháng đầu tiên là tạo cơ sở dữ liệu thực tế đủ tin cậy để xác định lộ trình phù hợp cho từng sản phẩm.

PGS.TS. Lê Anh Sơn

Robot dọn vệ sinh tự động và robot giao hàng có phạm vi vận hành dễ kiểm soát hơn; định hướng là tiếp tục hoàn thiện để có thể triển khai thương mại trong những môi trường phù hợp.

Xe buýt tự hành và robotaxi liên quan trực tiếp đến vận tải hành khách và có yêu cầu cao hơn về an toàn, mô hình dịch vụ và điều kiện vận hành. Những phương tiện này có thể cần tiếp tục được thử nghiệm trong các sandbox hoặc phạm vi phù hợp trước khi mở rộng.

Mục tiêu của 24 tháng đầu tiên là tạo cơ sở dữ liệu thực tế đủ tin cậy để xác định lộ trình phù hợp cho từng sản phẩm, đồng thời đóng góp kinh nghiệm cho quá trình hoàn thiện chính sách và tiêu chuẩn về giao thông tự hành tại Việt Nam.

Xin cảm ơn PGS.TS. Lê Anh Sơn về cuộc trao đổi rất giá trị này!

Xe buýt miễn phí tại TP.HCM có đủ sức kéo người dân bỏ xe máy?

Xe buýt TP.HCM tăng gần 50% khách sau khi miễn vé, sinh viên trở lại trường gây áp lực

Xe buýt vào tận ngõ: TP.HCM tính toán mô hình đón khách bằng công nghệ

Đồng Nai bổ sung nhiều tuyến xe buýt kết nối sân bay Long Thành với các địa phương

Tuyết Nhung (thực hiện)